Weblog Verhuizen naar de Stilte

Verhuizen naar de stilte, zo luidt de formele titel van een vierluik over de trappistinnen van Berkel-Enschot die het aandurven om in deze geseculariseerde tijd een nieuw klooster te bouwen in de bossen van Oosterbeek en Arnhem. Verhuizing naar de stilte is veel meer dan een formele titel en een televisieprogramma in vier delen. Het is een uitnodiging om mee op tocht te gaan in de maanden dat de monialen het nieuwe land van de Veluwe ontdekten en hun oude vertrouwde Brabant moesten loslaten. Het is een oproep om de trappistinnen te vergezellen op de weg die ze zochten om de zekerheid achter zich te laten en de leegte aan te blijven kijken.

De ziel gaat op reis
Natuurlijk is het vierluik ook gewoon een televisieserie op de dinsdagmiddag. Maar tegelijk is het veel meer dan dat. Dit is vooral de verdienste van de contemplatieve vrouwen die toestemming gaven om in hun hart te kijken en daar al hun twijfels, hun vreugde en hun spiritualiteit te tonen aan zoveel mogelijk kijkers. Het is geen serie van makkelijke plaatjes en conventionele kloosterbeelden, het is een programma waar de vrouwelijke religieuzen in hun ziel laten kijken. Die ziel gaat op reis, wordt uit de context van Brabant gehaald en moet aarden op een onbekende plek. De ziel van de contemplatieve vrouwen trekt mee met de verhuizing, wordt op de proef gesteld en heeft het niet makkelijk.

Openhartige gesprekken van kwetsbare vrouwen
Samen met collega Marjolein La Fors, cameraman Ron van der Lugt en geluidsman Arie van der Steen heb ik alle hoogte- en dieptepunten van nabij meegemaakt. De reis van de ziel van de Trappistinnen begon anderhalf jaar geleden. Ik kon toen niet vermoeden dat de monialen hun ziel zo kwetsbaar zouden laten zien. Ze wilden weg uit Berkel-Enschot omdat de stilte er niet meer te vinden was en het klooster steeds meer mankementen ging vertonen. Ze hadden echt een urgentie om Brabant te verlaten. En toch worstelden ze met het vertrek, met het afscheid. Vooral sommige oudere contemplatieve zusters hadden zo’n sterke band met Brabant en waren zo verbonden met de kloosterkerk dat ze er ook geweldig tegen op zagen. Hun roeping en hun spiritualiteit waren getekend door Berkel-Enschot, hun gelovig zoeken was daar geraakt door God. Ze getuigden daar van in openhartige gesprekken. En daarom was dit niet zomaar een verhuizing.

Loslaten doet pijn
Misschien stond hun leven wel op de kop. Al hun zekerheden werden weggeslagen en al hun herinneringen waren even niets meer waard. Ze wisten niet wat daar voor in de plaats kwam. Natuurlijk, ze zongen het hoogste lied bij de eerste steen, ze vonden het spannend voor de eerste keer met de bus naar de bossen van de Veluwe te gaan, ze klapten hun handen stuk bij het bereiken van het hoogste punt van het klooster. Ze konden dat doen omdat ze nog de tijd hadden voordat het afscheid daar was. Naarmate het vertrek meer naderde, werden ze stiller en hadden ze het moeilijker met hun emoties. Ik heb heel wat kloosterseries mogen maken, maar ik heb niet eerder ervaren dat de hele communiteit zo in beroering was. Loslaten doet pijn, aarden kost moeite. De trappistinnen maakten dat allemaal mee en hun zielen gingen op reis om opnieuw verbonden te worden.

Eerlijkheid
Verhuizing naar de stilte, dat is de zoektocht van zo’n 30 zielen om opnieuw verbonden te worden, met de aarde van Oosterbeek en Arnhem, met de kerk die vooral leeg en wit is, met de cellen waar ze alleen zijn, met God die vaak ook de indruk wekte even niet thuis te zijn, met elkaar nu ieder haar eigen emoties had, met zichzelf. Alles moest opnieuw verbonden worden. Dat kost tijd, daarom hebben we de eerste vijf maanden niet gefilmd in het nieuwe klooster. De trappistinnen kregen de ruimte om in het verborgene opnieuw verbonden te worden. Sommigen zijn al een stuk op weg, de meesten hebben het nog zwaar. Ik was er afgelopen vrijdag, precies vijf maanden na de verhuizing. Er vloeiden nog heel wat tranen in de interviews. Weer was ik onder de indruk van de openheid en kwetsbaarheid. Dat maakt deze serie tot zo’n bijzonder programma: de eerlijkheid van de trappistinnen van Koningsoord.

LEO FIJEN