Weblog Leo Fijen: Overpeinzingen en citaten bij een nieuwsbericht

Zuster Theresa Brenninkmeijer - abdis van het Maria Hjerte Klooster in Denemarken - is nieuws in binnen- en buitenland. Ze wordt in verband gebracht met mishandeling en de daarop volgende dood van een dementerende medezuster. Wie is deze zuster Theresa Brenninkmeijer eigenlijk, deze vrouw met een Duits en Nederlands paspoort? Leo Fijen is de enige Nederlandse journalist die voor zijn werk ooit in het klooster was. In een weblog voor KatholiekNederland geeft hij antwoord en kijkt hij terug op zijn verblijf in Jutland, nu vijf jaar geleden.

‘De sleutel tot geluk is de weg te kiezen die je niet van plan bent te gaan.’ Hoe vaak heb ik de afgelopen jaren die zin niet geciteerd. Er gaat eigenlijk geen lezing over spiritualiteit voorbij of ik herhaal deze woorden en vertel erbij dat ze van Theresa Brenninkmeijer zijn, abdis van het Maria Hjerte klooster in Denemarken. Ik leg dan steevast uit wat deze gedreven vrouw daarmee bedoelt. ‘Volg de weg die je niet wilt gaan. Ik wil te veel en te snel. En altijd als ik zo mijn eigen zin doe, loopt het verkeerd af. Ik weet na zoveel jaren wat beter is: de weg die ik niet van plan was te gaan, want dat is de weg van God’, zo heeft ze me geleerd.

Zoals ze me veel meer heeft geleerd, deze rusteloze en emotionele vrouw. Ik was vijf jaar geleden met cameraman Ron van der Lugt en collega Hella van der Wijst een paar dagen bij haar te gast. En ik heb haar nooit kunnen vergeten. Overrompelend, vrolijk, kwetsbaar en gastvrij. Ze was en is nog de steeds de enige in de hele kloosterserie die de regie soms overnam en haar hand voor de camera hield. Ze was de baas, in het klooster, maar ook naar ons team toe. Ze deed dat op een prettige manier die ook vrijheid aan ons liet. Nooit zal ik vergeten dat ze het camerateam aanmoedigde om de hele communiteit op patat te trakteren en dat ze alle zusters mee naar het strand nam om daar een goede wandeling te maken. Dat was slechts twee kilometer van het klooster, aan de Oostzee. Een pittoreske omgeving waar het licht van de zomer allesoverheersend was.

Ik heb de afgelopen jaren meer dan dertig kloosters in binnen- en buitenland bezocht en daar het leven gedeeld met heel wat communiteiten. Deze abdij in de groene heuvels van Jutland behoort tot mijn favoriete plekken: vanwege de abdis, de gastenverblijven, het landschap en de verblindende stranden. Ik had me voorgenomen om ooit zonder camera terug te keren, omdat ik er zulke goede dagen had beleefd.

Met zulke herinneringen in mijn hart schrok ik van de berichten in bijna alle kranten dat de nu 50-jarige zuster Theresa wordt genoemd als verdachte. Haar naam is de wereld overgegaan als de Deense non die in verband wordt gebracht met mishandeling en de daarop volgende dood van een oudere dementerende zuster. Het heeft zich afgespeeld in de negentiger jaren en is naar buiten gebracht door een zuster die tot 2000 in deze communiteit leefde en daar nu een boek over heeft geschreven. Ik wist niet wat ik las en kan het eigenlijk nog steeds niet geloven. De Deense politie is naar haar op zoek, de bisschop zou de zaak hebben aangekaart bij het Vaticaan, zo valt ook te lezen in allerlei berichten. Zuster Theresa heeft vanuit Peru – waar ze tijdelijk verbleef – de verhalen afgedaan als ‘science fiction’.

Ik wil niet speculeren over wat er wel of niet gebeurd is. Ik ben vooral in verwarring en lees het ene na het andere bericht over deze zuster, terwijl de verantwoordelijke journalisten niet of nauwelijks weten wie zij is. Ik realiseer me juist dan dat het team van Kruispunt als enige vanuit Nederland in het klooster is geweest en uitvoerig met zuster Theresa heeft gesproken. Ik kan niet in haar hart kijken, maar weet wel wat zij over zichzelf en haar geloof heeft gezegd. Ik denk dat het goed is een aantal van haar uitspraken terug te halen. Daarom ben ik de uitzending van toen terug gaan kijken en heb vooral het boek gepakt dat ik over deze kloosterserie schreef. ‘Ik wil dat je leeft’, heet het.
Daar komt naar voren dat zuster Theresa van deze communiteit van cisterciënzerinnen een bloeiende plek heeft gemaakt. Ik was er in 2005, in een heel andere tijd. Ik zag daar een blije en enthousiaste gemeenschap. Maar onder die blijheid schetste zuster Theresa een beeld van zichzelf dat daar soms haaks op stond. Ze was niet de afgod die er nu van haar in de media wordt gemaakt. ‘Ik lijk op Petrus, ik sta ook altijd vooraan, heb een grote mond, ben opvliegend, beloof ook te veel, maar schiet juist daardoor tekort, doe anderen pijn, blijf te vaak in gebreke’, zo vertelde ze mij om daar later aan toe te voegen: ‘Ikke, ikke, ikke, zo gaat het vaak bij mij, zo gaat het vaak buiten het klooster, zo gaat het ook in de liefde. We geven niet, we willen alleen ontvangen. En als we dat doen, vinden we nooit onze voldoening. Niet in de liefde, maar ook niet naar God toe’. Daarom waakte ze iedere dag bij het allerheiligste, bij Christus, in de beslotenheid van de kapel, om zelf weer kleiner te worden, om leeg te kunnen zijn en God te kunnen ontvangen.

Nu er in de media een beeld wordt geschetst van de abdis die op een voetstuk stond, is het goed om nog eens te herhalen wat ze over zichzelf zei tijdens onze ontmoeting. Ze vertelde dat ze leed onder een enorme eenzaamheid en ze nam me mee naar de dieren om daar toch weer haar twijfel te tonen: ‘Doe ik het wel allemaal goed hier? Heb ik mijn tijd niet verspeeld hier in Jutland? Ben ik eigenlijk wel een goede moeder voor de vele jonge zusters hier’, zo buitelde de ene twijfel na de andere vraag over me heen. En op het eind van ons bezoek was het niet anders, toen ze temidden van haar zusters op het strand stond, de zee in haar rug. Ze bekende daar dat ze soms moest huilen van de barmhartigheid van God. ‘De persoonlijke ervaring van Gods barmhartigheid om zwak te mogen zijn en opnieuw te beginnen, dat doet mij huilen. Hij neemt mij zoals ik ben. Ik ben net zo zondig als ieder hier in dit klooster, ik ben de zwakste van de hele communiteit. En het is de genade van God om als abdis zwak te mogen zijn. Leiderschap is de zwakste durven zijn. Dat kan alleen omdat God barmhartig is naar mij toe’, zo toonde ze haar gebrokenheid juist temidden van haar communiteit.

Ik weet niet goed wat ik van alle actuele berichten moet denken. Ik wil daar ook niets over zeggen. Wel ben ik in verwarring en ook wel ernstig geschrokken. Ik weet dat Theresa Brenninkmeijer vandaag of morgen terugkeert in Denemarken. Dan zullen er meer berichten over deze affaire komen. Het enige wat ik kan doen, is terugroepen hoe zij toen op mij overkwam en wat zij allemaal gezegd heeft. Dan komt het beeld van een vrouw naar voren die het geloof wil verspreiden, niet rust voordat er nieuwe stappen zijn gezet en graag de regie in handen neemt, maar ook een vrouw die haar eigen zwakheid kent, daar heel open over praat en leeft van de barmhartigheid van haar zusters en van God.

LEO FIJEN

Bekijk de aflevering van 'Het beste van de Kloosterserie'  over Theresa Brenninkmeijer hier terug.