Weblog Leo Fijen: Trappistin in Brecht

“Luister naar je hart, en ontdek de bron/Bron van je leven”

Genoeg van mijn vragen
Waarom stel je voortdurend vragen, waarom laat je de stilte niet toe en waarom richt je niet al je aandacht op het plukken van de lindebloemen? Zuster Gabriella Liessen heeft genoeg van mijn vragen en stelt voor dat we voortaan in stilte de lindebloesem plukken. We zitten in de schaduw van de boomgaard, op de drempel van de zomer maar wel op de4 heetste dag van het jaar. Ik ben nieuwsgierig naar uw leven, probeer ik het voorzichtig in mijn antwoord. Mijn leven is het hier en nu en dat betekent met alle aandacht lindebloesem plukken, reageert ze kort en duidelijk. Weet je, legt ze daarna uit, als je stil bent besef je eerder dat elke tak, elk bloempje anders is en toch bij het grote geheel van de linde hoort. De boom vertelt het verhaal van ons mensen: ieder is uniek en apart, maar wel verbonden met de grootheid van de schepping, filosofeert ze hardop.

Stilte
Ze is nog niet klaar met de stilte, ze wil nog duidelijker uitleggen waarom ze geen vragen wil beantwoorden. Misschien, zo vervolgt ze, moet je juist eerst luisteren naar de stilte om te horen wie ik ben, misschien antwoord ik in de stilte meer dan in het spreken. En ze vertelt over haar medezusters, de oudere trappistinnen die niet zo goed meer kunnen spreken en in hun stille aanwezigheid haar ondersteunen, genezen en bijsturen. Kan dat echt zonder woorden, vraag ik ongelovig. Ja, antwoord zuster Gabriella, ze zijn zo verbonden in de Heer dat hun hart, zonder woorden en in stilte, mijn hart vindt en raakt. Mijn valkuilen, illusies en blinde vlekken worden als het ware door hun hart verslonden, weet ze zeker.

Lindebloesem
In het vlakke land tussen Westmalle en Brecht, tussen Sint Job in 't Goor en Sint Lenaarts, tussen bruggetjes en rechte kanalen, daar ligt één van de mooiste kloosters van de lage landen. In het idyllische lover van de oprijlaan plukken de trappistinnen de lindebloesem om die later te drogen en er uiteindelijk lindebloesemthee van te maken. De zusters van de abdij Onze Lieve Vrouw van Nazareth kunnen even buiten Brecht leven van de vruchten van het land en zingen hun dank en geluk in prachtige psalmen zeven keer per dag naar het hemelsblauw boven Vlaanderen. Alles ademt hier vrede en rust, stilte en beslotenheid, blijheid en vreugde uit. Niets wijst op crisis en confrontatie, op eenzaamheid en machteloosheid. En toch ben ik naar Brecht gekomen met die vraag: heb je een crisis nodig om te weten wat de weg is die je moet gaan?

Gabriella Liessen
Ik leg de vraag voor aan Gabriella Liessen, afkomstig uit Oosterhout en al ruim twintig jaar trappistin. Ze weet als geen ander wat het woord crisis betekent, al spreekt ze liever van confrontatie. Ze wist het als goed lerende tiener zeker: ze wilde de verpleging in of arts worden. Totdat ze in het voorlaatste jaar van het atheneum hersenvliesontsteking kreeg en een maand machteloos in het ziekenhuisbed moest liggen. Ze zakte vaak weg, dacht echt dat ze gek begon te worden, twijfelde of ze ooit weer de oude zou worden en werd geraakt door dat ene moment: een ziekenbroeder gaf haar een injectie, boog zich over haar heen en keek haar indringend aan. Ze voelde de koude vloeistof van de naald, maar zag vooral de ogen van de broeder, die maar één ding tot haar zeiden: leef, leef Gabriella. "In dat ene moment ontdekte ik dat verpleging of medicijnen niet mijn weg was, maar dat ik een ander pad moest gaan. Ik kon niet praten, niet bewegen, moest stil blijven liggen, maar juichte van binnen. Ik dacht dat ik anderen moest gaan genezen, maar leerde daar dat ik mijn eigen hart gezond moest maken, tot het echte leven moest brengen. Dat was een bevrijden moment", vertelt ze bij het vallen van de avond.

Contemplatieve leven van Brecht
Gabriella Liessen kiest uiteindelijk voor het contemplatieve leven van Brecht: verliefd op het leven, een bestaan in verbondenheid met de Heer die leven geeft. Daarom formuleerde ze het zo bij haar professie: "Hoor, leef met Mij, in het licht van Zijn Aanschijn". Dat betekent voor haar stil zijn om heel diep te kunnen luisteren met je oren, met je hart en je verstand, met heel je lichaam van je voetzolen tot je haren. Alleen zo kun je volgens Gabriella ontdekken wie je bent. Daar kan een crisis voor nodig zijn. Die confrontatie komt wanneer je onvrij, gebonden en geknecht bent, denkt ze. Daar kun je over heen leven, daar kun je voor vluchten, maar uiteindelijk botsen jouw werkelijkheid en de waarheid van God. Dat is de echte crisis, heeft ze zelf ervaren. Maar door die crisis heen voelde ze voor het eerst sinds jaren weer Vogel, haar vriend die van stilte, eenzaamheid en vrijheid hield. Ze had hem nooit gezien, maar ze wist zeker dat Vogel in haar woonde. Het was haar diepste stem, haar veilige hoeder, haar stille vriend. Ze noemde deze Aanwezigheid Vogel.

Rampspoed
Ze vertelt een tweede verhaal dat ze eigenlijk niet wilde vertellen. Over de rampspoed in haar eerste periode in het klooster toen ze in de vrieskamer moest werken, bij een temperatuur van 20 graden onder nul. Haar lichaam kon daar niet tegen, haar cellen braken haar weerstand. De kans op herstel werd klein geacht door de doktoren in het ziekenhuis die haar de waarschuwing meegaven: binnen drie maanden kun je in een rolstoel zitten. Weg droom van haar leven, weg vaste grond onder haar voeten, weg veilig gevoel van Vogel. Ze ging in haar eentje naar de kapel, las de evangelietekst en deed wat daar gevraagd werd: vrede sluiten. Ze sloot vrede met de kwade cellen. Die mochten er zijn, naast de goede cellen. En het werd vrede in haar lichaam. En ze zag het leven toch weer ander. Ze voelde zich weer klein tegenover de grootsheid en wreedheid van het leven. Het gaf haar het besef terug hoe dankbaar je moet zijn om te kunnen leven. Al het kleine werd weer groots van leven, al het gewone weer bijzonder van kwaliteit. Ze kon deze pijn en dit lijden uithouden, omdat ze gedragen werd door de gemeenschap. Maar er was ook de verborgen vriendschap met de zieke abt van Westmalle. Ze deelden hun ziekte met elkaar. Gabriella kreeg het leven, de abt zou sterven aan leukemie. Maar samen zijn ze tot op de dag van vandaag verbonden door een diepe vriendschap: het gevoel niet alleen te zijn op de bodem van het leven.

De zuster voor de techniek
In het klooster van Brecht worden liturgische gewaden en kaarsen gemaakt, is er een zeepindustrie met shampoo, badschuim, vloerzeep en een aantal biologische zepen en worden er unieke vlaggen geborduurd. Zuster Gabriella heeft een heel andere taak, ze is de zuster voor de techniek en is de elektricien en tweemaster van de abdij. Dus neemt ze ons na haar verhaal over de figuurlijke bodem van haar bestaan mee naar de kruipruimte onder het klooster. Er is wat mis met de geluidsinstallatie en ze gaat de elektra controleren. Eigenlijk wil ze wat anders: mij laten zien wat er in je binnenste gebeurt wanneer je een crisis beleeft en daarna de keuze maakt om voor je diepste verlangen te leven. Ze wijst op een spinnenweb en het nodige vuil rond de stop-contacten. "Zelfs als je door de confrontaties in je leven komt, ben je er niet, komt er toch weer een spinnenweb in je hart en koekt het vuil toch weer aan op de bodem van je ziel. Wat hier onder de grond gebeurt, is ook aan de orde in je hart. Je bent er nooit, ieder moment is er kortsluiting mogelijk", legt ze me uit. "En vergis je niet", zo gaat ze verder, "als je na een crisis alles overhoop haalt, valt niets meer op zijn plaats terug". Ze wijst op het stopcontact dat de boosdoener is. Ze demonteert een en ander, ze haalt van alles los, maar krijgt het niet meer op de goede plaats. Ze lacht, ze gaat me voor kruipend door het zand, bukkend voor de balken en leidingen, zich wringend door te kleine openingen, onverschrokken in het pikkedonker.

Spinnenwebben
Ik volg haar in bewondering. Nooit heeft een kloosterling zo concreet laten zien wat er in het hart van ons allemaal kan gebeuren bij een crisis. En ze heeft nog een levenswijsheid voor me in petto als we van de kruipruimte naar de zolder gaan. Daar ligt de lindebloesem te drogen, in het donker van een geblindeerde ruimte, in de stilte van de verborgenheid. Het goede in jou en mij kan alleen maar naar boven komen in deze verborgen stilte, leert ze mij. Je kunt jezelf na alle spinnenwebben in je hart pas weer terugvinden in het donker van het zwijgen. In iedere mens moeten de dingen kunnen rijpen om goede vrucht te dragen. We zouden vaker in het verborgene moeten leven, dan kunnen we ook vaker zwijgen, zegt ze op fluistertoon. En ik moet terug-denken aan een andere zuster die bij het pellen van de peultjes zei: "Niet alles hoeft gezegd te worden".

Boodschap
Zuster Gabriella schenkt me bij het afscheid lindebloesemthee in. De cirkel is rond en ik kan bijna raden wat ze op de ansichtkaart gaat schrijven. "Luister naar je hart en ontdek de bron/Bron in je leven", lees ik. Dat is de eenvoudige boodschap van de trappistin die me onder en boven de grond leerde om met beide voeten in de aarde te staan en daar in stilte het nu te beleven. Want zo kun je je hart horen en op zoek gaan naar de bron.