De grote familie van de Leenderkapel

2 mei 2010 - TV-maker Frans Tervoort schrijft geregeld over bijzondere plekken en tradities van volksreligiositeit. Dit keer: de Mariakapel Leenhof in Landgraaf.

Meimaand
We hebben een prima maand uitgekozen om Maria speciaal te eren, want de meimaand is een feestmaand: het voorjaar breekt krachtig door, de natuur jubelt in kleur en geur, en de vogels zingen uit volle borst. Het voelt ook feestelijk aan in al die Mariakapelletjes die ons land rijk is en waar het deze maand extra druk is. Vorig jaar heb ik over verschillende er van geschreven, maar nog niet over mijn lievelingskapel: de kapel van  Onze Lieve Vrouw van de Berg Carmel, in de gemeente Landgraaf, vlak bij Heerlen. Het kapelletje is beter bekend als de Leenderkapel of de kapel van Leenhof.

Gemengd koor van vogels
Vooral de ligging van deze 17de-eeuwse kapel is schitterend. Op een heuvel, omring door geboomte, met een schitterend pad er naartoe, zodat je het al verre door het geboomte ziet liggen. Een kleine kapel, waardoor de bezoekers buiten in de vrije natuur moeten staan tijdens de vieringen die er in de meimaand twee maal per dag worden gehouden. Jaren geleden heb ik er tv-opnames gemaakt voor de serie Nachtgedachten ’s morgens vroeg om zeven uur. Zo’n honderd mensen waren in alle vroegte de heuvel op gekomen om er hun geloof te beleven, terwijl een gemengd koor van vogels om hen heen het hoogste lied zong. Gods lof zingen, zou Guido Gezelle dichten, ook al weten we dat ze alleen maar hun territorium afbakenen of een partner lokken. Maar dat is nuchtere biologie. Ze maakten de sfeer er bij hemels.

Lange geschiedenis
De devotie voor Maria in deze kapel heeft een lange geschiedenis. Baron Johan Frederik van Schaesberg, heer van het gelijknamige vlakbij gelegen kasteel, had evenals zijn vrouw een sterke devotie voor Maria. Ze bezochten regelmatig Scherpenheuvel en Kevelaer. Op bedevaart in die laatste plaats overleed zijn vrouw in 1644. Waarschijnlijk is dat de reden geweest voor de bouw van de kapel. De kapel is lange tijd als parochiekerkje gebruikt, tot er aan de voet van de heuvel een echte kerk werd gebouwd. Die is inmiddels gesloten, het kasteel is al tientallen jaren een ruïne, maar de kapel staat nog fier overeind en de verering van Maria kent er al eeuwen een grote bloei. 

Grote schoonmaak
Op een zonnige maand eind april ging ik er even kijken toen de leden van de stichting Leenderkapelletje er grote schoonmaak hielden, zodat alles piek fijn in orde zou zijn voor de drukke meimaand. Altaar, bankjes en kaarsenstandaards er uit en de hele kapel goed geschrobd en gedweild. Zelfs het toegangspad wordt helemaal geveegd en schoongemaakt. Het gebeurd met liefde en toewijding en in blijde sfeer van verwachting. Ze verheugen zich allemaal op de komende weken, ook al hebben ze het er druk mee. Want de zeven leden van de stichting zijn verantwoordelijk voor het verzorgen van alle vieringen en bedevaarten.

Uit heel het land
“Het is een erfenis van onze ouders,” vertelt Fanny Jansen. “We doen het met veel plezier om dit erfgoed voor het nageslacht te bewaren. Haar kleinzoon is meegekomen en werkt dapper mee. “we moeten ook aan de toekomst denken,” lacht ze. Er zijn inmiddels ook zo’n 250 mensen lid geworden van de Vrienden van de Leenderkapel, die een jaarlijkse donatie geven. Dat aantal groeit nog. Ze komen vanuit het hele land. De grootste zorg is dan ook niet: leeft het nog, is er nog wel genoeg belangstelling, maar zijn er nog priesters te vinden voor die zestig vieringen in de meimaand? Wiel Miseré, die de hele planning voor zijn rekening neemt, maakt er zich ernstig zorgen om. “Het wordt ieder jaar moeilijker met het toenemend priestertekort.” Hij heeft het plaatje voor de aanstaande meimaand maand nog steeds niet helemaal rond.

Niet uit te drukken
Nog een pech: normaal doet bisschop Wiertz, of hulpbisschop De Jong de feestelijke openingsviering, maar die zijn dan met een Limburgse bedevaart naar Rome. Het zal de meeste bezoekers niet zo veel  uitmaken. Zij komen voor de speciale sfeer die hier heerst. Fanny Jansen: “Als je hier staat met zo’n 200 mensen in het licht van de avondzon. Dat is iets geweldigs. Dat is niet uit te drukken. Dat moet je beleven. Dat is devotie.”

Als een familiereünie
“Het voelt ook als een grote familie”, vertelt ze enthousiast. “1 mei is net een familiereünie. Je ziet veel mensen weer terug na een jaar. Er zijn veel vaste kapelbezoekers, vaak komen ze iedere dag. En eind mei, hoor je mensen tegen elkaar zeggen: tot volgend jaar.” Waarom is de belangstelling en dat enthousiasme zo groot, terwijl de meestel kerken zondags zo leeg zijn? Het is natuurlijk de sfeervolle  ambiance en de devotie voor Maria die bij veel gelovigen nog ster leeft. Maar Wiel Miseré ziet nog een reden. “Ik denk ook dat veel mensen moeite hebben zo lang in een afgesloten ruimte te zitten. Mijn vrouw bijvoorbeeld zit niet graag in de kerk, en dan alleen aan een gangpad. Hier voelt ze zich vrij en kan zo haar geloof beleven.”

Zangkoren
Deze plek heeft dat ook heel speciaal. Zo voel ik het ook, als ik het pad oploop naar de eenvoudige kapel. Als ik de - nog onvolledige  - lijst zie van de vele en gevarieerde zangkoren uit de wijde omgeving die er deze maand komen zingen, de bedevaarten vanuit verschillende parochies uit de omgeving die er heen trekken,  de dankvieringen en bloemenhulde van de communicantjes uit en verschillende parochies en niet te vergeten op 2 mei de bekende sopraan Wendy Kockelkoren, met haar wonderschone stem, dan voel ik al die speciale sfeer in me kriebelen. Ga er heen, zou ik zeggen en laaf je ziel. sfeer. Ieder dag om 7 en 19 uur. Na de meimaand nog dertien zaterdagen, op Maria ten Hemel Opneming de kroedwusjzegening en als afsluiting van het seizoen op de eerste zaterdag van september een lichtprocessie vanaf de kerk van Sint Petrus en Paulus in Schaesberg naar de kapel.

Netjes geregistreerd
En vertellen de leden van de stichting vol trots: “Onze Maria heeft nu ook een adres: Leenderkapelweg 129.” Door de wet van 1 juli 2009 op de Basisregistratie voor Adressen en Gebouwen (BAG) is de Leenderkapel geregistreerd onder de gemeente Landgraaf sectie A, nummer 1030. “Je kunt Maria dus nu ook schrijven”, vertelt Wiel Miseré me wat lacherig. “Misschien moeten we hier dan ook maar een brievenbus neerzetten.”  Maria is dus op deze heuveltop netjes geregistreerd. Een hele geruststelling. Nuttig werk, hoor, van die ambtenaren. Wat zouden me moeten beginnen zonder deze BAG-wet? Dit soort regels van types als ambtenaar Dorknoper uit de strips van Heer Bommel beneemt me even het zicht op Onze Lieve Vrouw. Dat gaat bij de kapel van Leenhof gelukkig wel weer over.