't Heilig Bruurke van Megen

13 december 2009 - Wekelijks schrijft tv-maker Frans Tervoort over bijzondere plekken en tradities van volksreligiositeit. Deze week: de devotie voor de franciscaan Broeder Everardus van Megen.

Heilige van het volk
Hij is een heilige naar mijn hart, want een heilige van het volk. Hier is echt sprake van volksgeloof. Officieel is hij nooit zalig of heilig verklaard, maar dat maakt de gelovigen niet uit. Broeder Everardus OFM, in 1868 geboren in Hoorn als Jan Witte en in 1950 gestorven in het klooster van de Minderbroeders Franciscanen in Megen, blijft hoe dan ook het ‘heilig bruurke’. Daarom wil ik met zijn sterfdag 22 december in het vooruitzicht stil staan bij deze zachtmoedige, bescheiden en diep gelovige man, die tijdens zijn leven al heilig werd genoemd.

Broeder portier
Vele jaren lang was hij broeder portier van het klooster van de Minderbroeders is dit kleine stadje aan de Maas, vlakbij Oss. Gelovigen, daklozen, zwervers, van mensen allerlei pluimage zochten hem op in het klooster, vroegen hem voor hen te bidden en praatten met hem over hun problemen. Het heilig bruurke, zoals men hem noemde, luisterde en bad met de mensen. Toen al vonden er bijzondere gebedsverhoringen plaats. Broeder Everardus wandelde met God, zei men. Of hij werkte of bad, hij was in contact met zijn Schepper. Ook als hij schilderde, en dat deed hij niet onverdienstelijk, zoals ik aan zijn schilderijen heb mogen zien.


Everardus' graf in Megen

Gebedsverhoringen
Na zijn dood kwam de stroom van pelgrims naar zijn graf direct op gang. Zodanig dat er al snel naast het klooster voor hem een speciale kapel werd gebouwd, met een fraai praalgraf. Tal van gebedsverhoringen volgden. In 1951 waren dat er 183, per brief of briefkaart, tot 1.463 gemelde verhoringen in 1953, ook uit tal van andere landen. Alles is netjes bewaard, in een archief, annex museumpje achter de kapel. Want de zalig- en heiligverklaring zou zeker komen, dacht men destijds.

Zaligverklaringsproces te duur
Maar het proces van zaligverklaring dat de broeders kort na het Tweede Vaticaans Concilie opstartten, ging traag en het kostte veel geld. Tenslotte besloten de Franciscanen er mee te stoppen. Waarom zouden we doorgaan? Mensen noemen hem toch al het heilig bruurke. We kunnen het geld dat het proces kost beter aan goede doelen besteden, zo verwoordt de huidige gardiaan van het klooster, Fer van der Reijken, de visie van zijn medebroeders aan het eind van de vorige eeuw.

Briefjes op het graf
Het stopzetten van het proces tot zaligverklaring heeft nauwelijks invloed gehad. De mensen bleven komen naar de kapel in het Brabantse Maasstadje Megen. Tot op de dag van vandaag. De kapel is nog dagelijks  geopend van 9 tot 21 uur. Men steekt een kaarsje op en stopt briefjes met intenties tussen de vingers of de kap van de pij van het beeld op zijn graf. De paters verzamelen die briefjes iedere dag en nemen al die intenties mee tijdens de eucharistieviering op donderdagavond in de kloosterkerk.

Kanker
We waren er voor tv-opnames vorig jaar op een gewone zaterdagmiddag. Het liep niet storm, maar regelmatig kwamen er mensen binnen, zoals een vrouw, die bidt voor haar broer die kanker heeft en een zoon met zijn oude moeder. Zij komen er samen iedere week. En helpt hij? vraag ik aan de zoon. “Ja, maar niet altijd. Als je ernstig ziek bent, kan hij je ook niet beter maken. Het is meer voor je eigen gevoel, als je troost zoekt. En ik doe het voor de mensen die het me vragen. Hun intenties schrijf ik ook op. Het zit er nu eenmaal in bij mij. Dat is het geloof, hè. Dat heb je of heb je niet. Ik heb dat van mijn moeder”.

Bij een levende
Pater Van der Reijken: “Dit is echt een plek waar mensen in alle rust kunnen bidden. Ze komen niet bij een dode Everardus, maar bij een levende. Hij werkt voor de mensen, om het zo maar te zeggen. Mensen vinden hier rust, troost, vertrouwen dat dingen goed komen. Vaak omdat ze problemen hebben met een huis wat nog niet verkocht is of omdat ze geen kinderen kunnen krijgen. Maar eigenlijk alle nood en zorg die mensen hebben komen ze hier met Everardus delen”.

Stelligheid
De franciscanen in het klooster krijgen nog regelmatig telefoontjes of brieven van mensen die zeggen dat Broeder Everardus hen weer zo goed geholpen heeft. “Daar klinkt een stelligheid in door,” aldus Van der Reijken, “alsof ik zou zeggen, deze week zijn de komkommers bij AH 99 cent. Die stelligheid van mensen, ik kan dat niet bewijzen. Ik heb ook niet de behoefte om dat te doen. Voor die mensen is dat zo. Daar kun je alleen maar van onder de indruk zijn.”

Contemplatieve sfeer
Het is een mooie, rustige plek daar in het stille plaatsje aan de Maas, waar je alleen maar met een pont naar de overkant kunt. De twee grote kloosters van de franciscanen en de clarissen, een windmolen, een oude stadpoort, het draagt bij aan een contemplatieve sfeer. Niet groots, of indrukwekkend, maar sober, vredig en blijmoedig. Dat hoort bij Franciscus, mijn geliefde patroonheilige, de kleine, radicale man van Assisi, die sprak tot de vogels, en bezong broeder wind en zuster water, de bijzondere heilige, waarvan de zachtmoedige Everardus een volgeling was.

Zestigste sterfdag
Zijn sterfdag zal niet echt gevierd worden, vertelt Fer van der Reijken. Volgend jaar wel, dan is zijn zestigste sterfdag. Maar toch is Broeder Everardus ook dit jaar bijzonder herdacht. Een kleine, ambachtelijke brouwerij in het buurdorp Berghem heeft een half jaar geleden een nieuw bier uitgebracht: ‘Broeder Everardus tripel’. Een smakelijk bier heb ik begrepen, dat op kleine schaal in de omgeving verkrijgbaar is.

Met mate genieten
Dat doet recht aan de bescheiden Everardus. Een bier om rustig van te genieten en niet om massaal te drinken in grote biertenten. Ik wil het zeker gaan proeven. Bedachtzaam ervan genieten, met mate, denkend aan Franciscus en aan Everardus, maar ook aan al het goede van Gods schepping. Misschien is dat wel een vorm van contemplatie, van mediteren, of zelfs van bidden. Ik krijg nu al een sterke religieuze dorst.