De Lichtkoningin van Beek

Maagden en martelaressen
Ze waren meestal maagd en wilden dat blijven omwille van hun geloof en ze werden allemaal vreselijk gemarteld. Ze leefden in de eerste eeuwen van het christendom en van de meeste eindigde de naam op een a: Agatha, Anastasia, Apollonia, Barbara, Catharina, Cecilia, Cordula, Lucia, Margarita, Odilia, Ursula. Deze martelaressen werden in de middeleeuwen sterk vereerd. Soms is die devotie tot in deze tijd blijven bestaan, zoals bij Sint Lucia, die we op 13 december gedenken.

Sicilië
Evenals Barbara en Cecilia, over wie ik eerder schreef, leefde Lucia in het Romeinse keizerrijk toen christenvervolgingen nog vrij algemeen waren. Ook zij bekeerde zich tot het christendom en besloot niet te trouwen maar maagd van Christus te blijven. Ook haar kwam dat duur te staan: de marteldood dus. Ze is de patrones van haar geboorteplaats Syracuse op Sicilië en onder meer van Venetië en Toledo.


Het lichaam van Lucia in de Chiesa dei Santi Geremia e Lucia in Venetië. 

Patrones
Ook in Nederland werd deze heilige eeuwen lang aangeroepen bij oog- en keelziektes, menstruatiepijn en diarree en darmklachten. Ze is patrones van totaal uiteenlopende beroepsgroepen: van notarissen tot wevers en van koetsiers tot berouwvolle prostituees. Met name in Noord-Brabant zijn verschillende kerken naar haar vernoemd. Boeiend allemaal, doch voor mij onvoldoende reden om over het feest van Sint Lucia te schrijven. Maar er is meer.

Lichtkoningin
In Zweden en ook in andere Scandinavische landen bestaat al eeuwen de traditie om een lichtkoningin uit te roepen op de feestdag van Sint Lucia. Een kerstening van een heidens gebruik om rond de donkerste dag van het jaar het licht aan te roepen. In de naam Lucia zit het Latijnse woord lux: licht. Dus de keuze is niet zo vreemd om op haar feest een lichtkoningin uit te roepen als voorbode van het Goddelijk Licht dat in de Kerstnacht geboren wordt.


Pastoor Kenis in de jaarmarkttent in Beek.

Jaarmarkt in Beek
Niet uit chauvinisme, maar zo kom ik ook deze week weer uit in Zuid-Limburg. Ditmaal in Beek, onder de rook van de chemiereuzen DSM en SABIC. Hier was in de middeleeuwen al een sterke devotie voor Sint Lucia. Sinds Napoleon is er bovendien op haar feestdag een grote jaarmarkt. Midden vorige eeuw kwam het idee op om die Sint-Luciamarkt wat meer cachet te geven. Waarom geen lichtkoningin uitroepen zoals in Zweden? In 1951 gebeurde dat voor het eerst en die traditie bloeit als nooit te voren.

Sociaal betrokken meisje
Een comité van zeven wijze katholieke mannen en vrouwen gaat jaarlijks in de vier kerkdorpen van de gemeente Beek op zoek naar een ongetrouwd, nog thuis wonend, katholiek meisje van 20 tot 25 jaar, die sociaal betrokken is bij de gemeenschap. Ze krijgt vier hofdames, uit ieder kerkdorp een. Voorzitter van het comité Wim Essers vertelt er enthousiast over. “Het gaat er niet om op zoek te gaan naar een knap meisje, ze moet echt betrokken zijn bij het dorp en er veel tijd aan willen besteden. Nog vrijwel nooit heeft een meisje geweigerd”.

De lichtkoningin van 2007 krijgt de kelk met het Heilig Bloed.

Druk programma
Inderdaad wacht de koningin een druk programma. Na de kroning half november volgen weken waarin ze met haar hofdames op bezoek gaat bij de Zonnebloem, in bejaardenhuizen, bij langdurig zieken, bij verstandelijk gehandicapten, scholen en naar vieringen in de drie andere parochiekerken binnen de gemeente: Spaubeek, Neerbeek en Groot Genhout en in de kapel van het gehucht Geverik. Pater Van Kampen begroet hier de nieuwe lichtkoningin steevast met de woorden: “Welkom majesteit in de kathedraal van Geverik.”

Kerkelijke kroning
De Sint-Luciajaarmarkt is in het weekend dicht bij 13 december. Op de zondagochtend volgt dan de kerkelijke kroning in een plechtige mis met drie heren in een bomvolle Sint-Martinuskerk in Beek. De lichtkoningin doet de eerste lezing en de hofdames de voorbeden. Na afloop gaat het in processie, met de koningin in een open koets, vooraf gegaan door de schutterij, priesters en misdienaars naar een grote tent op de markt voor een keuring en tentoonstelling van paarden en ezels. De pastoor zegent de dieren en de lichtkoningin reikt prijzen uit. Er is een ontvangst door het gemeentebestuur, een receptie en een feestavond. 


Lichtkoninging '2007' op weg naar de jaarmarkt.

Niet met carnaval te maken
Doet dat niet een beetje aan prins carnaval denken? Essers wijst de suggestie resoluut af. “Het heeft absoluut niets met carnaval te maken. De lichtkoning gaat ook niet mee in de carnavalsoptocht. Wij gaan licht brengen aan mensen in deze donkere dagen, bij mensen die het moeilijk hebben. Natuurlijk is de Sint-Luciajaarmarkt vooral een commercieel feest, maar het religieuze element speelt zeker mee. Dat leeft nog echt. Het is een heel mooie traditie en ik ben er trots op dat ik voorzitter van het comité mag zijn.”

Pauskaars
Wim Essers vertelt over het pausbezoek in 1985. Er was toen een grote openluchtviering op Airport Aachen Maastricht, die destijds nog gewoon luchthaven Beek heette. Het Luciacomité kreeg toen een speciale pauskaars. “Hij wordt wel steeds kleiner, maar nog ieder jaar draagt de lichtkoningin die plechtig de kerk binnen gedragen en bij haar kroning doorgegeven aan de volgende lichtkoningin.”

Hele eer
Pastoor Marc Kenis van Beek geeft toe dat de jaarmarkt met al zijn activiteiten geen kerkelijke zaak is. “Maar ik ben blij met de traditie. Het geeft mij de gelegenheid om het leven van de Heilige Lucia wat meer naar voren te brengen. Een interessante vrouw met een mooie getuigenis”, aldus de pastoor. De nieuwe lichtkoningin Tamara Post (21) heeft het druk met haar studie commercieel management, maar lichtkoningin zijn, dat vindt ze een hele eer. En ze kent nu ook de geschiedenis van Sint Lucia. Al hoop ik dat ze de getuigenis van deze martelares niet al te letterlijk zal nemen. 


Lichtkoninginnen van 2007 en 2008 met pauskaars


Lichtkoningin Tamara met voorgangster