Fragment uit Michael Burleigh, Aardse machten.
Politiek, geloof en kerk
Verum Bonum Pulchrum, 17 december 2006
De Britse historicus Michael Burleigh was deze week in Nederland bij gelegenheid van de presentatie van Aardse machten,
de vertaling van zijn studie naar de geschiedenis van het conflict tussen politiek en religie in Europa. Het is het eerste deel van een tweeluik. Gaat het in Aardse machten over
de periode van de Franse Revolutie tot de Eerste Wereldoorlog, in deel 2 gaat het over de periode daarna: de tijd van de totalitaire staten, de Koude Oorlog tot en met de aanslagen op de Twin
Towers en de moord op Van Gogh. Dat deel verschijnt in mei volgend jaar een het Nederlands onder de titel Heilige doelen.
Burleigh vergelijkt politieke ideologieën en utopieën met religies, met een belangrijk verschil. Waar de religieuze tradities de vervolmaking van de wereld in een hiernamaals
situeren, gaan de politieke religies er van uit dat de heilsstaat in het hier en nu te realiseren is. En: moet zijn, desnoods met geweld.
Hij laat in zijn boeken zien dat niet alleen economie of materiële omstandigheden de geschiedenis in beweging zetten maar ook, en misschien wel vooral, zaken van geest, geloof en rede de
gang van de tijd bepalen.
Met name de katholieke kerk blijkt in de geschiedenis van Burleigh een tegenhanger en tegenstander van de naar totalitarisme neigende politieke religies.
In de uitzending vertelt de kerkhistoricus Jan Jacobs over zijn leeservaringen . Hij geeft zijn commentaar bij het boek en plaats zijn vraagtekens bij de stellingname van Burleigh.
Aardse machten is een meeslepend geschreven studie en overtuigt door zijn rake typeringen van personen en gebeurtenissen, al is hiermee natuurlijk niet alles gezegd. Het boek is,
volgens Jacobs, een pleidooi voor de katholieke kerk.
Prof. dr. Jan Jacobs is als hoogleraar voor de geschiedenis van kerk en theologie verbonden aan de Universiteit van Tilburg.
Michael Burleigh, Aardse machten. Religie en politiek in Europa. Van de Franse Revolutie tot de Eerste Wereldoorlog (De Bezige Bij, Amsterdam, 2006).
Engelstalig interview met de Britse historicus Michael Burleigh.
