Schrijfster Désanne van Brederode over ?ons dikke-ik?

21 april 2009

We zijn zo druk bezig met onszelf en onze welvaart, dat we zelfs van spiritualiteit rijker willen worden. ‘Misschien zijn we nu juist eerder toe aan verarming’, oppert Désanne van Brederode. De schrijfster, filosofe en Buitenhof-columniste is de eerste gast in een serie van vier gesprekken over ‘ons dikke-ik’, in programma Soeterbeeck.

Uitersten
Désanne van Brederode (1970) verenigt uitersten in zich. Ze is een filosofe die gelooft, een denkster die romans schrijft, een hartstochtelijk katholiek met scherpe commentaren op de kerk. ‘En ik kan moeiteloos tien, twintig andere redenen noemen om de katholieke kerk aan te klagen voor misdaden tegen de menselijkheid’, schreef ze in februari in de Volkskrant.

Intiem
Maar het geloof in ‘de levende en opgestane Christus’ is haar dierbaar, en ook de verbondenheid die ze met Christus kan ervaren als ze te communie gaat. Die verbondenheid ontroert haar zelfs, zo blijkt tijdens het gesprek dat ze met Wilfred Kemp had voor Soeterbeeck. ‘Maar ik kan het niet goed uitleggen’, zegt ze, ‘het is te intiem’.

Consumptieartikel
De Soeterbeeck-serie gaat over ons ‘dikke-ik’, een term waarmee filosoof Harry Kunneman ons ego beschrijft als rijk, welvarend, onbeschoft en permanent ontevreden. Van Brederode herkent de term, ze ziet het ‘dikke-ik’ op straat, in de media, in zichzelf – en ook in de speurtocht van mensen in allerlei vormen van spiritualiteit. ‘Alsof spiritualiteit ook weer een consumptieartikel is’, zegt ze, ‘een manier van mensen om de godganse dag met zichzelf bezig te zijn. Vaak is spiritualiteit bedoeld om jezelf te verrijken, terwijl we juist nu misschien wel aan verarming toe zijn.’


Wilfred Kemp in gesprek met Désanne van Brederode

Therapeutische spiritualiteit
Van Brederode kan niet tegen de kritiekloosheid van veel beoefenaren van spiritualiteit. ‘Pim van Lommel geeft mensen de suggestie alsof iedereen in de hemel komt. En Hitler dan?, denk ik dan meteen. Maar met zulke vragen verpest je het gevoel van de mensen. Spiritualiteit is therapeutisch geworden: als het maar goed voelt. Het wordt dichtgetimmerd, zonder ergens verder van wakker te liggen.’

Kaal instituut
Zelf lag Van Brederode wakker van de oproep die paus Benedictus XVI in zijn kerspreek deed, om zich te bekeren tot Christus. ‘Ik pleit voor een kaal instituut, dat via de liturgie en anderszins de wijsheid en de schoonheid van de traditie overdraagt. Het gaat om mijn ziel en de verhouding met het hogere.’

Jouw ervaring
‘Een tijd geleden had ik een gesprek met mijn zoon, over de liturgie en de transsubstantiatie, al gebruikte ik dat woord natuurlijk niet, en hij stelde vragen en ik probeerde te antwoorden. Opeens zegt hij: “Maar als je zegt dat je het doet om Hem te gedenken – waarom gaat het dan steeds over jouw gevoel en jouw ervaring – waarom niet over Hem?”’

Hem sterker maken
De vraag raakte Van Brederode diep en zette haar aan het denken. ‘Zou ik zo kunnen leven dat ik, door hoe ik leef, door hoe ik Hem gedenk, Hem sterker maak? Want hij lééft, ook al zijn er heel veel priesters en dominees die hem voortdurend symbolisch zitten te maken.’