Vincere

27 april 2010 - Vincere vertelt het verhaal van een minnares van de Italiaanse fascistenleider Mussolini. Na zijn machtgreep wordt de vrouw door hem genegeerd. Als ze dat niet pikt, verdwijnt ze in een krankzinnigengesticht.

door Christian van der Heijden

Ida Dalser
Eindelijk weer een Italiaanse film in de Nederlandse bioscopen. De laatste die in Nederland succes hadden, waren Il Divo en Gomorra, die beide de ijzeren grip van de maffia op de maatschappij in beeld brachten. De film die nu speelt, draait om de succesvolste maffiabestrijder die Italië ooit gekend heeft: Benito Mussolini. Vincere gaat over Ida Dalser, Mussolini’s minnares, die vergeefs claimde dat zij diens eerste echtgenote was.

‘God bestaat niet’
De openingscène speelt zich af in een Milanese parochiezaal, waar de jonge Mussolini deelneemt aan een theologisch debat. Als overtuigd marxist wil hij aantonen dat God niet bestaat. “Ik daag God uit. Als hij mij niet binnen vijf minuten met de bliksem treft, bestaat Hij niet.” Hij neemt met een horloge de tijd op en de zaal houdt zijn adem in. Als de vijf minuten voorbij zijn, concludeert de latere fascistenleider: “God bestaat niet.” Daarop barst iedereen in woede uit, behalve één vrouw: Ida Dalser, die als een blok voor Mussolini valt. 


Mussolini (Filippo Timi) en Dalser (Giovanna Mezzogiorno) treden in het huwelijk.

Fascisme
Ida Dalser is het soort vrouw dat houdt van mannen met een ruwe bolster, maar dan zonder blanke pit. Mussolini’s fanatisme vermag haar niet alleen te erotiseren, maar maakt haar ook tot een van zijn trouwste aanhangers. Als met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog Mussolini’s nationalistische en oorlogszuchtige gevoelens worden aangewakkerd, wordt hij uit de Socialistische Partij gegooid. Hij besluit een eigen krant op te richten. Ida Dalser verkoopt al haar bezittingen en geeft de opbrengst aan haar geliefde, zodat hij zijn megalomane droom kan verwezenlijken. Het fascisme is geboren.

Moeder en zoon
Inmiddels heeft Dalser een kind van Mussolini gekregen, dat ze de doopnamen Benito Albino geeft. Als Mussolini’s zwarthemden de macht in Italië overnemen, worden Dalser en haar zoon afgedankt. Daarna volgt de tragische geschiedenis van een vrouw op zoek naar erkenning. Ze wordt weggestopt in een door nonnen geleid gekkenhuis en kleine Benito wordt ondergebracht in een katholiek internaat. Moeder en zoon zullen elkaar nooit meer zien.

Katholicisme
De Katholieke Kerk is haast omnipresent op de diverse wonderschone plekken in Italië waar Vincere zich afspeelt. Papenhater Mussolini beseft dat hij niet om de Kerk heen kan. Een psychiater in de film zegt dat zij “nog de enige moeder is voor wie de fascisten bang zijn”. Het is interessant om te zien hoe de zwarthemden het katholicisme zowel vervolgen als vrezen, maar ook hoe sommige vrome katholieken Il Duce zowel vrezen als vereren. De apotheose in deze bizarre relatie is het Verdrag van Lateranen van 1929, als Mussolini van het Vaticaan een soevereine staat maakt.

Opera
Vincere is geen Hollywoodproductie. De kijker wordt weliswaar overrompeld door drama, maar moet zelf zijn best blijven doen om zich te laten meeslepen. Wie dat weigert, zou zich kunnen vervelen. Wie echter gepassioneerd blijft kijken, heeft een leuke avond. Wat dat betreft lijkt de film op opera. Niettemin is Vincere echte cinema. Het is zonde om deze film op dvd te bekijken. Alleen in een bioscoop kan dit treurspel op waarde worden geschat. 

Amorele esthetica
Regisseur Marco Bellocchio is een kunstenaar in de beste Italiaanse traditie. Hij bedrijft amorele esthetica. Fascistische vuiligheid en roomse vroomheid fungeren enkel als contrapunten. Bellocchio is niet geïnteresseerd in de wortels en de vruchten van het kwaad dat fascisme heet. Het gaat hem enkel om liefdestragiek.