'De orde' van Panos Karnezis
27 februari 2010 - ‘Hen die God wil vernietigen, drijft hij eerst tot waanzin.’ De onheilspellende openingszin van De orde van Panos Karnezis zou het begin kunnen zijn van een loodzwaar boek. Maar dat is het niet. Karnezis vertelt zijn spannende verhaal op luchtige toon. Met de nodige zijsprongen maakt hij langzaam duidelijk wie het is die God wil vernietigen.door Barbara Trappenburg
Kloosterorde
De orde uit de titel is een kleine congregatie van een handjevol nonnen. Met z’n zessen vormen ze de orde van Onze Lieve Vrouwe van Barmhartigheid. De hoogtijdagen van het klooster liggen
ver achter hen. De nonnen verdienen een bescheiden inkomen met het maken van hosties. Zuster Lucía zorgt met de verkoop van haar borduurwerk voor wat extra’s.
Dagindeling
Vaste gebeden bepalen de dagindeling van de nonnen. De dag begint om 5 uur met bidden voor de lijdende mensheid. Daarna volgen de lauden, de priem, de none, de vespers, de completen en middenin
de nacht de nocturnes. ’s Ochtends, na de lauden, verrichten de vrouwen hun taken. ’s Middags is er wat vrije tijd: zuster Ana schildert dan religieuze afbeeldingen, moeder-overste
María Inés sleutelt voor haar plezier aan de oude T-Ford.
Sober
Begin jaren twintig van de vorige eeuw is het klooster van weinig gemakken voorzien. Het is er koud en redelijk primitief. Een grammofoon is het meest frivole
voorwerp dat het klooster herbergt. Dat past bij de sobere levenswijze van de religieuzen.
Córdoba
De zusters van Onze Lieve Vrouwe van Barmhartigheid strijden voor hun bestaan in een afgelegen streek van Spanje. Hun enige contact met de buitenwereld is het wekelijks uitstapje met de
auto naar de stad. Over een onverharde weg. Het alternatief is de ezel. De stad ligt 50 kilometer verderop. Die stad, waar bisschop Estrada zetelt, moet Córdoba zijn. Met de grote, tot
kathedraal omgebouwde moskee. En met aartsengel Rafaël als beschermheilige.
Vondeling
De orde begint met de vondst van een pasgeboren baby. Een jongetje. Opmerkelijk, omdat het klooster heel afgelegen ligt. Nooit melden zich bezoekers.
Zeker niet ongezien. Over het jongetje weten de nonnen niets. Hij is gevonden zonder persoonlijke bezittingen, met alleen een zilveren medaille van de heilige Brígida. Waar hij plotseling
vandaan komt is een raadsel. Met zijn komst zet hij het rustige kloosterleven op z’n kop. Zijn eigen aandeel daarin is bijzonder klein. Hij eet, huilt, slaapt en doet zijn behoefte.
Orde verstoord
De normale procedure zou zijn: de vondeling naar het weeshuis in de stad brengen. Maar zuster María Inés dicht het baby’tje een bijzondere rol toe. Ze doet er alles aan om het
jongetje in het klooster te houden en om voor zijn veiligheid te waken. Daarin gaat ze heel ver. Zijn komst verstoord de orde in het kloosterleven. Met voor iedereen ingrijpende gevolgen.
Vijf nonnen
Het klooster van Onze Lieve Vrouwe van Barmhartigheid wordt bewoond door moeder-overste María Inés en vijf nonnen: de oude, bijna blinde Carlota, die al een eeuwigheid in het klooster
woont. De ambitieuze Ana die de andere zusters minacht. De jonge Beatriz, die is gebleven, nadat ze in het klooster een toevluchtsoord vond tijdens de Spaanse griep. En ten slotte Teresa, die
graag wereldse liedjes zingt en de novice Lucía.
Zuster María Inés
Zuster María Inés is de enige van de bewoners van het klooster die je echt leert kennen. De orde is vooral haar verhaal. Ze is vooruitstrevend, heeft zelfvertrouwen en
compassie, is eigenzinnig en standvastig. María Inés leidt de orde streng, maar rechtvaardig. Zolang ze alles nog onder controle heeft.
Boetedoening
María Inés is inmiddels op leeftijd en begint het klimmen der jaren te voelen. Ze is hard en veeleisend voor zichzelf. Waar haar gedrevenheid
vandaan komt wordt langzaam onthuld. Haar verleden achtervolgt haar. We krijgen een inkijkje in haar aardse bestaan, met een geliefde en een misstap. Een onvergeeflijke misstap. Haar leven
staat sindsdien in het teken van boetedoening. Dat maakt haar een toegewijde moeder-overste. Ze ziet zichzelf als één van de trouwste dienaren van God. Maar ze is teleurgesteld
geraakt in Hem. Jarenlang heeft ze gebeden om genade, om een teken. Maar dat bleef uit.
Zuster Ana
Zuster Ana is verbitterd. Ze krijgt weinig erkenning voor haar vele talenten. Ze neemt veel verantwoordelijkheden op zich, want ze wil de rol van moeder-overste
in het klooster overnemen. Als eerste stap kaart ze in stapels brieven misstanden aan bij de generaal-overste. María Inés mag haar niet. Ze vraagt zich af of Ana geleid wordt door een
diep geloof of door persoonlijke ambitie. Dat zou volstrekt ongepast zijn voor een dienares van God. De generaal-overste: ‘De grens tussen God dienen en zijn plaats in proberen te nemen
is niet zo duidelijk.’
Bisschop Estrada
Het klooster valt onder de verantwoordelijkheid van bisschop Ezequiel Estrada. De bisschop is een intelligent man, een diplomaat. Hij had een schitterende carrière voor zich. Zijn keuze
voor het provinciale bisdom wekte verbazing. Niet de bouw van nieuwe kerken is voor hem het belangrijkst, maar de zorg voor de armen. Hij wordt door iedereen gerespecteerd, hoewel hij zich
gewaagde uitspraken permitteert. Of het nu gaat om Darwin die nodig heilig verklaard moet worden of om hemzelf, als hij na autopech het klooster per ezel bereikt: ‘U denkt dat ik de
Messias ben omdat ik aankom op een ezel’.
Vervanger
De nonnen dragen bisschop Estrada op handen. Ze houden van zijn gewichtige manier van doen en zijn knappe uiterlijk en elegantie. Ze kijken uit naar zijn komst. Het hoogtepunt van de maand, met
de door hem opgedragen mis en de biecht. Lange tijd was het klooster een favoriet rustoord voor de bisschop, maar die functie heeft het voor hem verloren. Zonder dat de bewoners van het
klooster het weten zoekt hij voor zichzelf een vervanger. De verwikkelingen met vondeling Renato bespoedigen dit plan.
Wonder
Voor alle nonnen is de komst van Renato zeer ingrijpend. María Inés wil het kind houden, ook al is dat tegen de regels. Carlota, Teresa, Beatriz en Lucía zijn voor. María
Inés twijfelt er niet aan dat het Gods wens is. Voor haar is Renatos komst een wonder. Het teken waar ze zo lang op wachtte. Ze maakt hem tot haar persoonlijke project en gaat hem steeds
meer als haar eigen kind zien. Met het verzorgen van de baby kan ze eindelijk definitief boete doen voor de grote zonde die ze in haar jeugd beging. God heeft haar vergeven.
Satan
Zuster Ana ziet in het kind juist een groot gevaar. Het werk van Satan. Zij benadert de bisschop, die daarop wel actie moet ondernemen. Het lot van Renato ligt in zijn handen. Maar dat is voor
Ana nog niet genoeg. Ze gaat zelf op onderzoek uit en ontrafelt het mysterie rond de vondeling. Toch geen wonder.
Tragedie
Voor María Inés hangt alles af van het baby'tje. Ze begint door te slaan in haar toewijding. Ze verliest langzaam het contact met de realiteit. ‘Waarom ben ik de enige die de
waarheid kan zien? Misschien was het omdat zij de enige in het klooster was die echt in God geloofde.’ De bisschop houdt er zijn eigen standpunt op na. De vondeling kan niet in het
klooster blijven. Een grote tragedie voor María Inés, die daarmee haar laatste kans op verlossing kwijtraakt.
Lichte toon
De orde is een met veel vaart geschreven boek. Panos Karnezis vertelt een beklemmend verhaal dat niet goed kan eindigen. Maar zijn lichte toon, en de lichte spot van de bisschop,
houden het boek in evenwicht. Het is ook een spannend verhaal over zonde en boete, loyaliteit en verraad. Met een raadselachtige vondeling. Alleen al daarvoor de moeite waard om te lezen.
Panos Karnezis
Panos Karnezis (1967) groeide op in Griekenland. In 1992 vertrok hij naar Engeland om een ingenieursopleiding te volgen. Hij werkte als ingenieur in de staal- en vliegtuigindustrie. Hij
debuteerde in 2002 met een verhalenbundel. In 2004 volgde Het doolhof, over een Griekse legereenheid in Turkije in de nasleep van de Grieks-Turkse oorlog. Vorig jaar verscheen Het
verjaardagsfeest, over een scheepsmagnaat en zijn dochter.
Fictie
Paperback
ISBN: 9789045016634
€ 19.90
Barbara Trappenburg studeerde letteren in Groningen. Ze werkt als journalist, tekstschrijver, redacteur en recensent.
