Boekrecensie 'Geleerd & Gelovig' van Cees Dekker

4 februari 2009

Geleerd & Gelovig is een zinnige en mooi uitgegeven bundel over het persoonlijk geloof van prominente christelijke wetenschappers. Een zinnige stem in een soms erg verhit maatschappelijk debat over de (onmogelijke?) combinatie tussen geloof en wetenschap. Aldus onze recensent Frank G. Bosman.

Intelligent Design
Cees Dekker (1959) is natuurkundige en als hoogleraar verbonden aan de Technische Universiteit Delft. HIj noemt zichzelf tegenwoordig 'theïstisch evolutionist'. In het recente debat over de relatie wetenschap-religie, neemt Dekker een belangrijke plaats in. De ratio-fides-kwestie lijkt zich in het publieke debat toe te spitsen op de (aanvechtbare) tegenstelling tussen Schepping en Oerknal. Het concept van 'Intelligent Design' poogt een compromis te vormen tussen creationisme en schepping, maar slaagt daar maar zeer beperkt in. Evolutiebioloog Sander van Doorn, als christen zelf uit 'onverdachte' hoek stelt dat "alle resultaten van wetenschappelijk onderzoek tot nu toe negatief uitvallen voor ID." (p. 43)

Eerdere bundels
Van Doorn is één van de 22 topgeleerden die door Cees Dekker zijn geselecteerd, omdat ze ook overtuigd christen zijn. Dekker redigeerde al drie bundels met z'n 1200 pagina's over de verhouding geloof-wetenschap: Schitterend ongeluk of sporen van ontwerp?, En God beschikte een worm en Omhoog kijken in het platteland (alle verschenen bij Ten Have, respectievelijk 2005, 2006 en 2007). Het verschil met Geleerd & Gelovig zit hem in de benadering. Waar zijn vorige bundels gingen over de inhoud van wetenschap en religie, kijkt Dekker in dit boek "in eerste instantie naar de persoon van de gelovige wetenschapper. Hoe hebben geloof en wetenschap een plaats gekregen in het leven van de christelijke wetenschapper zelf?" (p. 8).

Worsteling
De antwoorden op deze vraag zijn, zoals te verwachten, zeer verschillend in soort, toon en inhoud. Het gaat wel stuk voor stuk om de 'prinsen van de wetenschap', uit de 'harde' wetenschappelijke hoek: Carlo Beenakker en Lans Bovenberg. Maar ook 'zachte' menswetenschappers als James Kennedy, Wil Derkse, Bram van de Beek en George Harinck. Allemaal vertellen ze het persoonlijke verhaal van hun worsteling om zowel christelijk als wetenschappelijk te zijn. James Kennedy, hoogleraar Nederlandse Geschiedenis vanaf de Middeleeuwen (Universiteit van Amsterdam): "De christelijke traditie appelleert vaak aan de rede en de rede is eigenlijk onderdeel van het christelijke geloof. Ik verzet mij dus tegen de moderne trend waarin religie per definitie als 'onredelijk' wordt bestempeld." (p. 57) In vergelijkbare woorden spreken de filosoof Derkse en de theoloog Van de Beek. Zij staan in de theologische traditie dat het geloof 'redelijk' dient te zijn, en tegelijkertijd dat het geloof de rede blijft uitdagen.

Evolutietheorie
Hoewel elke auteur zijn eigen verhaal schrijft, ontstaat er toch een soort discussie. De eerder genoemde Van Doorn 'gelooft' met hart en ziel in de evolutietheorie, die hij - overigens terecht - niet automatisch in conflict ziet komen met het christelijk geloof. Tegelijkertijd schrijft Bram van de Beek, toenmalige decaan Faculteit Godgeleerdheid (Vrije Universiteit) over de 'dood' van onder andere Van Doorns evolutietheorie. Hij schrijft er over: "Het kan best zijn dat die een keer ter ziel gaat. (…) Als ik Bionieuws lees, krijg ik soms het gevoel dat de theorie net zo ingewikkeld aan het worden is als de beschrijving van de sterrenhemel in het ptolemeïsche [aarde centrum van het universum, fgb] wereldbeeld vóór de tijd van Copernicus" (p. 142).

Geen tegenstelling geloof en wetenschap
Tegelijkertijd mogen de creationisten geen victorie kraaien. Van de Beek opnieuw: "Dat wil niet zeggen dat de creationisten dan alsnog gelijk krijgen. Er komt dan gewoon een andere seculiere theorie voor in de plaats" (p. 142). Hiermee verwoordt hij eigenlijk de teneur van het hele boek en van alle bijdragen. De zo vaak gesuggereerde tegenstelling tussen geloof en wetenschap ('Wat? Christen! En toch ook wetenschapper?') wordt glashard ontkend. Dekker spreekt in zijn voorwoord van een "ouderwetse misvatting": "Wetenschapshistorici hebben dit idee al lang losgelaten, maar onder het grote publiek blijft dit een hardnekkig misverstand dat slechts moeizaam lijkt te verdwijnen." (p. 9)

Een zinnige en mooi uitgegeven bundel.

Frank G. Bosman

Cees Dekker, Geleerd & Gelovig. 22 wetenschappers over hun leven, werk en God, Uitgeverij Ten Have, Utrecht (2008), ISBN 9789025958947, prijs € 24,90.

Drs. Frank G. Bosman is theoloog en verbonden aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg. Zie zijn weblog: www.goedgezelschap.eu.