Snow White and the Huntsman

door Frank G. Bosman

Gebroeders Grimm
Het sprookje ‘Sneeuwwitje en de zeven dwergen’ werd voor het eerst voor het Europees publiek beschikbaar door de inspanningen van de Duitse gebroeders Grimm. In hun beroemde verzameling van sprookjes (1812) namen zij ook een verhaal op van een lief prinsesje wier schoonheid alleen maar geëvenaard door haar liefheid. Via de Disney-versie uit 1937 kent zo’n beetje iedereen in Europa en Amerika de ingrediënten van het verhaal: betoverde spiegel (‘spiegelt, spiegeltje, aan de wand, wie is de mooiste in heel het land?’), gemene stiefmoeder, weekhartige jager, zeven dwergen, appel, prins en happy end.

Dwergen
De versie van Grimm was overigens wel iets harder dan de suikerzoete, moralistische versie van Disney. Zo pleegde de stiefmoeder in Grimms versie drie moordpogingen op Sneeuwwitje, en alleen de derde slaagde. De dwergen van Grimm waren ook aanvankelijk niet zo happy met de onbekende prins die hun prinsesje kwam stelen. Bij een gevecht tussen de soldaten van de prins en de dwergen viel de glazen schrijn, waardoor het appelstukje uit de keel van de prinses floepte. En waar Disney de stiefmoeder nog laat omkomen door natuurgeweld (goddelijk ingrijpen, dwergen houden schone handen), laat Grimm de stiefmoeder ongeveer dood folteren.



Stiefmoeder
In de nieuwste versie van het oude verhaal (Snow White and the Huntsman) keert rookie-regisseur Rupert Sanders terug naar de volwassen thema’s van Grimms origineel. Kristen Steward, bekend als de titelheldin van de Twilight-saga, speelt een getroebleerde versie van Sneeuwwitje. Charlize Theron zet een ijzingwekkende versie van de toch al zo impopulaire archetypische boze stiefmoeder neer, door Sanders voorzien van de naam Ravenna. Vooral visueel is de film om te smullen. Dankzij de sterke special effects oogt Snow White and the Huntsman als een combinatie tussen The Lord of the Rings-triologie en The Twilight-saga. En dat is tweemaal een aanbeveling.

Archetypes
Inhoudelijk gezien durft Sanders het sprookje naar zijn hand te zetten zonder de karakteristieke elementen van het verhaal geweld aan te doen. Maar de regisseur bouwt met deze elementen wel een volwassen versie van het verhaal over lijden, dood en verrijzenis. Koningin annex heks Ravenna vermoordt de verder naamloze vader van Sneeuwwitje, die zelf in de film steevast met het generieke ‘prinses’ wordt aangesproken. En dat hoort in sprookjes: het gaat om ‘de’ prinses, ‘de’ koning, ‘het meisje’: het zijn archetypes van het universele verhaal van de wereld waar iedere mens deel van uitmaakt. En zo laat de regisseur zich nog enkele andere verhaalwendingen toe. Ik ga ze niet opnoemen, maar verfrissend zijn ze wel. Al is het maar dat niet de prins (ook zonder naam, gespeeld door Sam Claftin) de prinses levend kust, maar de jager uit de titel van de film (hoe verrassend ook zonder naam, gespeeld door Chris Hemsworth).



Jeanne d’Arc
Zoals gezegd speelt Kristen Stewart een schitterende titelrol. Door haar Twilight-associaties wordt Sanders’ Sneeuwwitje tot een mix van de Middeleeuwse Franse heilige annex legeraanvoerder Jeanne d’Arc en Lara Croft uit de Tomb Raider-serie (neergezet door Angelina Jolie). Sneeuwwitje toont breekbaar en rein, en neigt zeker in het begin van de film naar het cliché van de wereldvreemde prinses die door de ervaren woudloper in leven moet worden gehouden. Maar deze prinses heeft niet de bijbehorende sterallures. In tegendeel: ze heeft meer dan tien jaar in eenzame opsluiting doorgebracht. Bovendien treedt Sneeuwwitje op beslissende punten in het verhaal naar voren: bij het ‘verslaan’ van een levensgevaarlijke trol en bij het leiden van de opstand tegen naar stiefmoeder. Als ze het leger aanvoert, lijkt ze echt als twee druppels water op de afbeeldingen van Jeanne d’Arc die in elke kerk en kathedraal van Frankrijk te vinden zijn.

Zwarte magie
Dit powergirl-thema hangt samen met de licht feministische inslag die Sanders heeft gekozen voor zijn verfilming. Natuurlijk: het verhaal speelt zich af in een soort pseudo-Middeleeuwen, maar de vrouwen staan hun mannetje als hun echtgenoten verdwenen zijn. Bovendien wordt de motivatie van de koningin breder uitgemeten dan in Grimms origineel. Ravenna wil koste wat kost haar jeugdigheid en schoonheid behouden. Zwarte magie helpt haar levenskrachten van jonge meisjes te stelen, zodat ze haar lichaam (en leven) kan conserveren. Badend in de melk, terwijl het volk van de honger omkomt, laat ze het bad leeglopen over de hoofden van haar onderdanen. ‘Wat ben ik toch nobel’, mompelt ze.



Schoonheidsobsessie
Ravenna motiveert herhaaldelijk de reden voor haar ziekelijke drang voor eeuwige jeugd. ‘Als je jong en mooi bent, ligt elke man aan je voeten. Maar als je oud en lelijk wordt, word je afgedankt voor een jonger exemplaar.’ Ravenna is bang om haar jeugd en schoonheid te verliezen, omdat deze voor haar de bron van haar kracht en macht is. Haar schoonheid is een obsessie. Als ze die verliest, verliest ze haar waardigheid, haar macht en uiteindelijk haar leven. Haar betoverde spiegel wijst haar een uitweg uit de voortdurende strijd voor de eeuwige jeugd. Ze moet het hart van de prinses verorberen, want zij is puur en rein als niemand anders.

Reinheid van hart
De reinheid van Sneeuwwitje is een ander thema dat door Disney is weggemoffeld, maar in het sprookje van Grimm wel een rol speelt. De prinses is rein, van hart en niet per se van lichaam. Ik bedoel: de kusjes in zijn weliswaar onschuldig als de sneeuw van het decor, maar haar reinheid zit vooral in haar hart. Aan het begin van de film ontfermt de prinses zich over een ziek vogeltje. En later in de film bedwingt zij een onverslaanbare trol enkel en alleen door hem aan te kijken en door hem heen te zien. De morele reinheid van Sneeuwwitje wordt verder verbeeld door de spreekwoordelijke spierwitte merrie die uit het niets naast haar opduikt, en door een even wit damhert dat in het midden van een paradijselijke tuin voor haar knielt. De jager snapt er niets van, maar één van de dwergen merkt op: ‘Heb je dan ogen zonder iets te zien? Zij is het leven zelf.’



Religieuze elementen
Dat brengt mij op het enige serieuze kritiekpunt van de film. De blinde dwerg lijkt even psalm 115,5-15 te parafraseren. En in de kerker van het kasteel bidt de net volwassen geworden prinses in doodsangst het Onze Vader. Maar deze religieuze elementen, die de film enig gewicht lijken te geven, worden later finaal ontkracht. Tijdens de kroningsscène aan het einde van de film staat een peloton wannabe-priesters en –bisschoppen achter de troon met onherkenbaar verminkte liturgische kledij. Echt, lieve regisseurs, als je religie wilt suggereren, gebruik dan het echte werk en ga niet zelf aan het fantaseren.

Appel
Terug naar de reine prinses en de opmerking van de dwerg dat ‘zij het leven zelf is’. Als de prinses samen met een speelkameraadje in een boom klimmen, biedt het prinsje haar een appel aan. De prinses wil de appel pakken, maar de prins trekt zijn hand plagerig terug. Man, vrouw, boom, appel, dat is een overbekend recept voor een zondeval. Bovendien wordt de ‘zonde van Eva’ vaak verbonden met lust. En het is precies de lust die de vader van Sneeuwwitje in de armen van Ravenna drijft. De appel speelt later – zoals iedereen weet – nog een belangrijke rol, het instrument van de moord op Sneeuwwitje. Als de prinses blootsvoets, geheel in een wit gewaad gekleed de kerk waar zij opgebaard lag, uitstapt en de menigte opzweept om in opstand te komen, lijkt ze op een vrouwelijke versie van Lazarus. Helaas volgt dan weer het obligate Hollywood-geweld.

Niet geschikt voor kinderen
Snow White and the Huntsman is een lust voor het oog, maar niet geschikt voor jonge kinderen. Een aanrader voor wie houdt van films als Twilight, Sleepy Hollow of Red Riding Hood