Relishow

Icarus
Icarus, daar doet de hoofdpersoon Relishow, aan denken. Met behulp van vleugels die door zijn vader Daedalus zijn gemaakt, ontsnapt deze held uit de klassieke Griekse mythologie uit het labyrint van Kreta. Hij negeert echter zijn vaders waarschuwingen niet te hoog te vliegen, en hij stijgt hoger en hoger. De was waarmee de vleugels zijn vastgemaakt, smelten door de hitte van de zon en laten los. Jammerlijk stort hij in zee. Ofwel: hoogmoed komt voor de val.

Fysieke liefde
Evangelist Barnabas Holee, de hoofdpersoon in Relishow, is aan een soortgelijke hoogmoed onderhevig. Barnabas, buitengewoon knap om te zien, verkondigt het woord van God in evangelische gemeenten door heel Nederland. Ook fysiek deelt hij de liefde van Jezus met mooie jonge vrouwen die massaal voor hem vallen. Zijn populariteit en roem stijgen hem echter naar het hoofd; hij denkt dat hij zieken kan genezen, dat hij wijn terug in water kan veranderen, dat hij Jezus zelf is. Een publiekelijke aanval door evangelische criticasters wordt de relihunk uiteindelijk fataal.

Relihunk
In drie delen zien we Barnabas’ opkomst en neergang beschreven. Van de eerste sexy photoshoot in het tijdschrift Avenue en de lucratieve reclamecampagnes voor tandpasta en Brylcreem, tot het culminatiepunt van zijn roem: de uiterst succesvolle preek over hoop, bij elkaar gegoogeld door zijn tuinman Gerard, en later uitgebracht op dvd onder de titel Relishow. Even onverbiddelijk is zijn downfall in deel twee.Zijn huishoudster annex boekingsagente Mienke geeft er de brui aan, met achterlating van alle kritische brieven die zij al die tijd voor hem verborgen hield. Een meisje dat zijn dochtertje blijkt te zijn, staat ineens bij hem voor de deur. En half Nederland valt over Barnabas heen vanwege een blasfemische reclamecampagne. De evangelist, niet vrij van narcistische trekjes, schiet door alle tegenslag en kritiek in een depressie en wordt uiteindelijk dood aangetroffen op het graf van zijn vader. Zijn dochter, Martha, zo blijkt uit de slotzinnen, zal zijn taak overnemen: ‘Jij zult zijn liefde delen, met grote hoeveelheden mensen,’ zegt Gerard onheilspellend tegen het nog altijd zwijgende kind.

Televisiewereld
Met een van tv bekende evangelist als hoofdpersoon, bevindt Relishow zich precies in het spanningsveld waarin Boomsma zich zelf ook beweegt. Als televisiepresentator, voor EO en inmiddels KRO, kent hij zowel de wereld van de media als die van het geloof van binnenuit. Beide werelden neemt hij op de korrel, maar de zwaarste klappen vallen in de evangelische hoek. Zo herkennen we in Tom Wisse, de presentator van het programma Om het even en altijd strak in het pak, weliswaar trekjes van Matthijs van Nieuwkerk. En het actualiteitenprogramma Klokslag doet met presentatoren Marnix Boeker en Kees Oliehoek vagelijk denken aan Pauw & Witteman. Maar dat zijn allemaal onschuldige verwijzingen. De evangelische personages hebben echter steevast eigenaardige namen en worden, net als de volgelingen van dominee Paauwe in Knielen op een bed violen van Jan Siebelink, nogal onsmakelijk neergezet. ‘Meneer Koorevaar’ heet bijvoorbeeld Barnabas’ meest verbeten criticaster. En wat te denken van ‘Troebadoer’, de altijd zwetende vertegenwoordiger die samen met zijn vader Maateman een eigen gemeente voor Barnabas wil oprichten.

Holleeder
De hoofdpersoon zelf is natuurlijk al volvet aangezet. Neem alleen al de naam, ‘Barnabas Holee’, artiestennaam voor Cornelis Ramaker. Barnabas is de Bijbelse prediker die een hoogoplopend meningsverschil met de apostel Paulus had. ‘Holee’ klinkt als ‘Holleeder’. Een personage met zo’n holadiee-naam kun je bijna niet serieus nemen, wat getuigt van de nodige zelfspot. ‘Hunk’ Arie maakt er immers geen geheim van dat hij veel tijd besteedt aan zijn uiterlijk. En net als zijn alter ego in de roman kennen we de auteur van blote photoshoots in glossy bladen.

Slapstick
Relishow bevat nogal wat absurde, slapstickachtige scènes. Zoals de verkiezing van het Blije Ei, een initiatief van stichting Optimistisch Nederland. Of de grootscheepse Gamma-reclamecampagne voor de Neel, de spijker die nooit loslaat, ‘Omdat sommige dingen eeuwen moeten blijven hangen’, en waarvoor Barnabas hangend aan het kruis gefotografeerd wordt. Een overkoepelend thema is echter moeilijk aan te wijzen. Gaat de roman over de discrepantie tussen binnenwereld en buitenkant? Gaat het boek over religieuze massahysterie? Over een man met een Messias-complex? Of juist over een geloofscrisis van iemand die zichzelf verliest? Of is het toch een satire op het evangelieverhaal? Barnabas wordt in Relishow immers aan het kruis genageld. Eerst letterlijk, in de reclamecampagne van de Gamma. Daarna figuurlijk, als hij tijdens een televisieprogramma belachelijk wordt gemaakt door cabaretier Theofiel Maasbach (‘Theo Maassen’) die hem uitdaagt wijn in water te veranderen. ‘Was hij weer Gods eigen oogappeltje, nu hij in een nationale campagne aan het kruis genageld was?’ vraagt Barnabas zich dan inmiddels ernstig af. Maar dan is het al te laat, want de roman stevent af op een ontluisterend einde. ‘Barbertje moet hangen’, dat is de dynamiek van de mediawereld waar Barnabas het slachtoffer van wordt.

Bemoeienis
Het meest geslaagd is de roman in de weergave van de vergaande inbreuk op Barnabas’ privacy zodra hij beroemd wordt. Fans en aanhangers willen met hem op de foto, willen dat hij een eigen gemeente sticht, bieden zich aan via e-mails die overlopen van dweperigheid en stompzinnigheid. Met een zeker genoegen lijkt Boomsma deze fanmail te persifleren. En geeft daarmee een inkijkje in de keerzijde van het artiestenbestaan.

Vermakelijke spot
De spot waarmee de auteur alle verwikkelingen beschrijft, is vermakelijk. Voor sympathie, laat staan empathie, is echter nauwelijks ruimte. Ook niet als zijn personages in de rats zitten, het spoor bijster raken, of het loodje leggen. Die spot zorgt er ook voor dat bepaald gedrag niet alleen eigenaardig, maar soms zelfs ongeloofwaardig is. Zoals bij huishoudster Mienke die helemaal bezeten raakt van een schapenvacht van haar vroegere werkgever (een verwijzing naar het gulden vlies, ook uit de Griekse mythologie).

Veilig
Al met al is Relishow moeilijk te typeren. Een vlijmscherpe comedy of manners is het boek nergens; de televisiewereld wordt daarvoor te weinig kritisch neergezet. Een sleutelroman over, bijvoorbeeld, Boomsma’s vertrek bij de EO naar aanleiding van zijn fotoserie in L’HOMO, is Relishow ook al niet. Vermakelijk, dat is nog de beste typering. Maar Boomsma blijft daarmee wel aan de veilige kant van alles wat de roman als genre te bieden heeft. Geen nietsontziende onthullingen, geen werkelijk onbehaaglijk absurdisme, geen vileine satire. Jammer, want de geserreerde toon die Boomsma het hele boek door weet te handhaven en de zorgvuldig gecomponeerde hoofdstukken, verraden een stijlbeheersing die een schrijver moet hebben voor een dergelijk werk van langer adem.

Bekwaam
Een verzameling losse sketches en scènes, hoe bekwaam gedoseerd ook, maakt echter nog geen roman. Het verhaal is daarvoor ook te onbevredigend. Waarom moet Barnabas eigenlijk sterven? Alleen maar om zijn dochter Martha te laten herrijzen? Maar waarom eigenlijk?

Niet serieus
Is Relishow nu het verhaal dat verteld moest worden door Boomsma? Vanwege alle spot waarmee hij zijn personages om de oren slaat, lijkt het bovendien alsof Boomsma zijn eigen schepselen niet helemaal serieus neemt. Zodat je van de weeromstuit geneigd bent de roman zélf niet helemaal serieus te nemen. En dat lijkt me niet helemaal in overeenstemming met Boomsma’s bedoelingen. De stappen die hij het afgelopen jaar als publicist zette – ik doel op de bloemlezing Nederlandse poëzie die hij samenstelde (Met dat hoofd gebeurt nog eens wat) en de interviewbundel De man en zijn lichaam die hij samen met Stephan Sanders publiceerde – verraden namelijk wel degelijk een schrijversambitie. Net zoals de vele literaire, Bijbelse en mythologische verwijzingen in Relishow zelf dat doen.