Onze Vader. Bidden met Tertulllianus en Cyprianus

23 november 2010 – Classicus Vincent Hunink vertaalde uit het vroegchristelijk Latijn teksten van de kerkvaders Tertulllianus en Cyprianus over het Gebed des Heren.

door Frank G. Bosman

Vertrouwdheid en sleur
Het onzevader is zo'n beetje het bekendste gebed in de christelijke traditie. Het is samen met het weesgegroet het eerste gebed dat we als kinderen van onze ouders geleerd krijgen. In elke eucharistieviering heeft het gebed zijn vast plek. Het is het gebed dat Jezus aan zijn leerlingen leerde, toen zij Hem vroegen hoe je dat doen moest (Mt. 6,9-13; Lc. 11,2-4). Die geweldige vertrouwdheid met het 'gebed des Heren' leidt vaak echter ook maar al te vaak tot sleur. De tien onzevaders en de tien weesgegroetjes die je vroeger van je biechtvader moest bidden als penitentie waren geen pareltjes van doorleefde spiritualiteit.

Oertheologen
Voor iedereen die de schoonheid van de eenvoud van het onzevader (opnieuw) wil leren kennen, kan te raden gaan bij de kerkvaders, de oertheologen van het christendom. Het oeroude geschrift Didachè (eind 2e eeuw), dat een beknopt overzicht van de leer van de apostelen wil geven, noemt naast regels voor het vasten en de wijze waarop de eucharistie gevierd moet worden, ook het gebed van Jezus zelf. Tijdens de christelijke initiatieritus van het doopsel werd het onzevader plechtig aan de net gedoopten 'overhandigd' als gecomprimeerde schat van het christelijk geloof.

Triniteit
De kerkvaders Tertullianus (circa 160 –220) en Cyprianus (+258) hebben beiden geschreven over het onzevader. Hun teksten zijn spirituele handreikingen, exegese, preek en catechese tegelijk. Soms zijn ze door de tijd ingehaald, bijvoorbeeld als ze spreken over de 'Godsmoord' door de Joden op Christus, maar veel vaker zijn ze van een tijdloze schoonheid. In Cyprianus' omschrijving van het onzevader klinkt zijn triniteitstheologie door: wij mensen bidden tot God (de Vader) het gebed dat diezelfde God (de Zoon) ons geleerd heeft. En door dit gebed uit te spreken worden wij opgenomen in dat goddelijke mysterie tussen Vader en Zoon.

"Laten we dus bidden, dierbare broeders en zusters, zoals onze leraar God het ons heeft geleerd. God iets vragen met zijn eigen woorden, Christus' gebed laten opgaan naar zijn oren: dat is een gebed dat Hij graag hoort, waarmee Hij vertrouwd is. Laat de Vader de woorden herkennen van zijn eigen Zoon wanneer wij onze bede uitspreken. Hij die woont in ons hart moet ook klinken uit onze stem."

Historische context
In de uitstekende inleiding van prof. dr. Paul van Geest, expert in de patristiek, worden beide kerkvaders in hun tijd en context geplaatst. Zo leren we dat Tertullianus' bekering tot het christendom wellicht kunnen verklaren uit zijn geraaktheid door de rust en overgave waarmee christenen tijdens de vervolgingen hun dood aanvaardden. En over Cyprianus vertelt Van Geest dat hij de wereld zo zwart mogelijk wilde afspiegelen met als doel het verlangen naar de hemel zo intens mogelijk te laten worden. Zo bidden volgens Tertullianus niet alleen de mensen tot God, maar bidt de gehele schepping tot haar schepper.

"Bidden, dat doen ook alle engelen, heel de schepping bidt. Kuddedieren en wilde beesten bidden en buigen de knie. Komen ze uit de stallen en holen, dan kijken ze omhoog, niet met werkeloze bek maar op hun manier geluiden makend. Maar ook vogels die opvliegen gaan omhoog naar de hemel en spreiden bij wijze van handen het kruis van hun vleugels en zeggen iets wat lijkt op een gebed."

Mooi boekje
Onze Vader is een mooi boekje over de spiritualiteit achter het kerngebed van de christelijke traditie.

Onze Vader. Bidden met Tertulllianus en Cyprianus
Vertaald en toegelicht door Vincent Hunink en
Ingeleid door Paul van Geest
Uitgeverij Kok
Kampen 2010
ISBN 978 90 435 1854 3
gebonden 96 blz.
? 14,90

Drs. Frank G. Bosman is cultuurtheoloog en verbonden aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg. Zie zijn weblog: www.goedgezelschap.eu.