36 argumenten voor het bestaan van God

11 mei 2010 - De roman 36 argumenten voor het bestaan van God van de Amerikaanse schrijfster Rebecca Newberger Goldstein gaat over een godsdienstpsycholoog in Harvard. Het is een meeslepend, prikkelend boek over religie, identiteit en lotsbestemming.

door Barbara Trappenburg

Andermans leven
36 argumenten voor het bestaan van God is een duik in de universitaire wereld en in diverse joodse milieus in de Verenigde Staten. Het is een humoristisch verhaal over godsdienstpsycholoog Cass Seltzer. Ineens zit alles hem mee: zijn boek wordt een doorslaand succes. Hij heeft een relatie met de briljante, beeldschone, ambitieuze Lucinda. En een aanbieding van Harvard op zak; het hoogtepunt in zijn bestaan, maar het voelt als andermans leven.

Godsdienstpsychologie
Hoofdpersoon Cass Seltzer is een sympathieke veertiger. Hij werkt in Cambridge, Massachusetts, aan Frankfurter University. Daar is hij ‘al bijna twintig jaar het gezicht van de godsdienstpsychologie, maar alleen omdat niemand anders er zin in had (…)’. Het hele spectrum aan religieuze belevingen is zijn vak, dat niet in bijzonder hoog aanzien staat. Daarvoor moet je bij de veel wiskundiger onderlegde psychologen zijn, zoals Lucinda dat is.


Charles River, Cambridge, decor van de openingscène (foto: cfa.harvard.edu)

Vormen van religieuze illusie
Cass’ boek, Vormen van religieuze illusie, zou er niet geweest zijn zonder Lucinda. Een toevallige ontmoeting met haar, dan nog een relatief onbekende, prikkelt hem om het te schrijven. Hij wil betogen dat religieuze ervaringen mogelijk zijn zonder godsgeloof. Hij ziet ‘overal religieuze predisposities op de loer (…) liggen, gehuld in de meest wereldse vermommingen: de politiek, de wetenschap, de kunst, zelfs persoonlijke relaties’.

Atheïst met een ziel
Zijn boek, maar vooral de appendix met de 36 argumenten voor het bestaan van God, maakt Cass tot een intellectuele ster. Het bezorgt hem de bijnaam ‘atheïst met een ziel’. Het opinieblad Time typeert hem zo, omdat hij, als enige atheïst, lijkt te begrijpen hoe het voelt om gelovig te zijn. Erg gelukkig is Cass niet met die typering. Hij zou zichzelf nooit atheïst noemen. Hij heeft weinig tegen religie en gaat bijvoorbeeld met plezier naar de chassidische gemeenschap waaruit zijn familie afkomstig is.

IJdele poseur
Newberger Goldstein neemt ruim de tijd om Cass’ achtergrond in te vullen. We leren hem vooral kennen door zijn ex-vriendinnen. Cass’ beoordelingsvermogen laat hem soms nogal in de steek. Bijvoorbeeld bij de door hem geadoreerde Jonas Elijah Klapper, zijn leermeester, die hoogleraar Geloof, Literatuur en Waarden is. Voor de lezer is het snel duidelijk dat Klapper een ijdele poseur is. Dat zorgt voor grappige passages. Het speelt ook bij zijn ex-vrouw Pascale en bij z’n vriendin Lucinda tegen wie Cass opkijkt: ‘Het is uiteraard belachelijk om je te beklagen omdat je briljant én mooi bent, en Lucinda klaagt natuurlijk ook niet, al klinkt ze soms alsof ze dat wel doet (…).’ 

36 argumenten
36 argumenten voor het bestaan van God zit heel goed in elkaar, is goed en grappig geschreven en geeft de lezer stof tot nadenken. Wie meer wil, leze de appendix, die de 36 argumenten uit het boek van Cass Seltzer bevat. Met argumenten als het argument uit wonderen, het argument uit de morele waarheid en het argument uit de veelheid van argumenten. Cass benadert die argumenten filosofisch. Hij beschrijft de gevolgde redenering en de denkfouten die daarbij volgens hem gemaakt worden. Newberger Goldstein hanteert in haar roman 36 andere meer literaire argumenten, zoals het argument uit het bestaan van een gedicht of uit de eeuwigheid van de ironie.

Het getal 36
In het joodse geloof is het heel gebruikelijk om aan getallen betekenis toe te kennen. Ook Klapper heeft een fascinatie voor getallen (en voor namen). Hij vraagt Cass naar zijn Hebreeuwse naam: Chaim. Dat zorgt voor veel enthousiasme bij Klapper. De numerologische waarde van Chaim is 36 en betekent ‘levens’. 36 is een getal met een buitengewoon mystieke lading volgens Klapper. Het staat voor de Lamedvavniks, ‘de zesendertig personen van onaantastbare zuiverheid die in iedere generatie voorkomen en omwille van wie de wereld niet verwoest wordt.’ Klapper slaagt er ook in om met zijn eigen naam op 36 uit te komen.

Gyrus fusiformis
De schrijfster zet de lezer aan het werk. Zij doet geen concessies. Haar personages zijn zonder uitzondering slimme mensen en dat is te merken. Weinig lezers zullen de betekenis van ‘gyrus fusiformis’ uit hun hoofd weten. Meestal red je je wel met de context, maar zo’n boek is het dus. Ook de wiskundige redeneringen of de redevoeringen van Klapper vergen soms nogal wat denkwerk. Bovendien vindt Newberger Goldstein het geen probleem om zo nu en dan zinnen uit te smeren over een halve pagina of meer. Dat loopt niet altijd goed af. Geen reden overigens om het boek links te laten liggen, daarvoor zit het te goed in elkaar en is het verder te goed geschreven. 

Klepzeiker
Voor zover ik het kan beoordelen is het boek prima vertaald, hoewel ik geen fan ben van de constructie ‘het is er een van…’. Beetje storend vind ik de vertaling van Klappers bijnaam Klap (het Engelse woord clap betekent 'druiper'). De vertalers kozen voor 'Klepzeiker'. Wie een beetje thuis is in strips denkt bij Klepzeiker onmiddellijk aan het gelijknamige, morsige type van Eric Schreurs. En hoewel Klapper zeker morsig is, wil je niet Joop Klepzeiker voor je zien als je dit boek leest.

Rebecca Newberger Goldstein
Schrijfster Rebecca Newberger Goldstein heeft een joodse achtergrond. Ze behaalde haar PhD in filosofie aan Princeton University. Ze doceert filosofie aan verschillende universiteiten en Colleges en is nu verbonden aan Harvard. Ze schrijft daarnaast boeken, waaronder de bestseller The Mind-Body Problem. In 2007 verscheen De onbekende Spinoza over (het leven van) de Nederlandse filosoof Baruch de Spinoza (1632-1677), die - vooral voor zijn tijd - opmerkelijke ideeën over God had. Haar boeken zijn ‘philosophically motivated’, zoals ze zelf zegt.

Uitgeverij: Contact
Jaar van Uitgave: 2010 
Oorspronkelijke titel: 36 Arguments for the existence of God 
Vertaling: Hanneke Bos en Theo Scholten 
ISBN: 9789025432614 
Prijs: ? 29,95