Filmrecensie: Fitna valt bitter tegen

Hilversum (Door Frank Bosman) 28 maart 2008 - De ‘film van Wilders’ is eindelijk uit. Het resultaat Fitna valt bitter tegen: het is een hatelijk politiek pamflet vermomd als kunst. Maar het zet ons op een vreemde manier wel op het spoor van de echte strijd die gestreden moet worden.

Bedroevend
De film bestaat uit de bekende, gruwelijke beelden van de aanslagen op New York (11 september 2001), Madrid (11 maart 2004) en Londen (7 juli 2005), gelardeerd met uit de context gerukte, hatelijke koranverzen, tv-optredens van radicale imams, openbare executies en omineuze krantenkoppen. De bedreigingen aan het adres van Ayaan Hirsi Ali, Theo van Gogh, Ehsan Jami en Geert Wilders zelf worden prominent ingezet. Het resultaat is bedroevend.

Politiek pamflet
De film bestaat uit het met vaste regelmaat omslaan van lege koranpagina’s. In die pagina’s worden de beelden, krantenkoppen en koranverzen geprojecteerd. Het is noch een documentaire noch een korte (speel)film in de gebruikelijke zin van het woord. Er worden geen interviews afgenomen noch scènes geënsceneerd. Alle beelden zijn ‘echt’, maar worden nauwelijks op een creatieve manier ingezet om een ‘nieuw’ verhaal te creëren. Het is een hatelijk, politiek pamflet vermomd als kunst. De film Submission van Theo van Gogh deed ’t wat dat betreft veel beter, hoewel de politieke inhoud even vilein was. Wilders heeft weliswaar de opeenvolging van scènes minutieus afgesteld, maar communicatie, zoals dat bij een serieuze film de bedoeling is, is bij Fitna geen sprake.

Ideologie
Aan het einde van de film valt te lezen dat in 1945 het nazisme in Europa verslagen is en in 1989 het communisme. Volgens Wilders is het nu de beurt aan de ‘islamitische ideologie’. Het is in de eerste plaats walgelijk om inherent afschuwelijke, dictatoriale regimes als die van Hitler en Stalin te vergelijken met de denkbeelden van een bepaalde religieuze groepering. In een niet zo ver verleden werd dit met de Joden gedaan met desastreuze gevolgen. Ten tweede lijkt Wilders zich in te dekken door niet te spreken van ‘de islam’, maar de ‘islamitische ideologie’. Dit is louter cosmetisch: je kan de ‘islamitische ideologie’ niet van de islam als religie scheiden. Je kan de ‘christelijke ideologie’ ook niet scheiden van het ‘religieuze christendom’. Denken en handelen hoort bij elkaar.

Schokkende beelden
De film begint met de opmerking: ‘Deze film bevat schokkende beelden’. Ja, dat is natuurlijk zo. Als je mensen uit elkaar gereten ziet worden, schokt dat elk weldenkend mens. En als je mensen uit de torenhoge ramen van het WTC ziet springen hun gewisse dood tegemoet, draait ieders maag om. Maar deze beelden maken niet meer indruk door het opvoeren van baarddragende extremisten die kirren over de vernietiging van de ongelovigen.

Wat Wilder verzwijgt
Maar Wilders ‘vergeet’ enkele zaken te vermelden. De film vertoont vele gruwelbeelden van westerse doden en gewonden, die allemaal door islamitisch geïnspireerd geweld getroffen zijn. En dat valt natuurlijk nooit te bagatelliseren. Maar Fitna zwijgt in alle talen over uitgemoorde Algerijnse dorpen of de voortdurende burgeroorlog tussen moslims onderling in Irak en Afghanistan. Al-Kaida voert een strijd niet alleen tegen het Westen, maar ook tegen alle moslims die niet ‘islamitisch’ genoeg zijn in hun ogen.

Burgeroorlog
De titel Fitna is dan ook bijzonder goed gekozen, alleen niet op de wijze dat Wilders dat bedoeld heeft. Hij vertaalt ‘fitna’ met ‘beproeving’ en projecteert dat op de uitdaging waarvoor het Westen staat om de ‘islamisering’ tegen te gaan. “Dit is onze fitna,” zei hij gisteravond net na het lanceren van zijn film. ‘Fitna’ kan zo vertaald worden, maar wordt door de moslims zelf eerder gebruikt om de burgeroorlogen binnen de islam aan te duiden. In de eerste paar eeuwen van haar geschiedenis heeft de islam enkele van deze burgeroorlogen gekend met vaak politieke, maar evengoed religieuze motieven. Voor moslims is het verstoren van de eenheid van de ‘oemma’, de wereldwijde moslimgemeenschap, een doodzonde. Ook voor moslims heeft de term ‘fitna’ een zeer dreigende en negatieve betekenis.

Beproeving
De echte beproeving waar Nederland (en het gehele Westen) voor staat, is in te zien dat ‘de moslims’ geen politiek of ideologisch blok vormen, zoals Wilders om wil laten geloven. De echte burgeroorlog die de wereld, zowel het Westen als het Oosten, in tweeën splijt, is de krachtmeting binnen de islamitische wereld zelf. Hierin staan radicale, extremistische vrouwenhaters tegenover mensen die gewoon hun brood willen verdienen en in vrede met hun buren willen leven. Feitelijk wordt de gehele islam en ‘de moslim’ gegijzeld door een kleine minderheid van radicalen. Om deze ‘burgeroorlog’ te winnen moet het Westen partij kiezen in deze islamitische burgeroorlog, de partij van de rede en de vrede.

Wilders’ film is een flop, maar zet ons door de titel wel op het spoor van de feitelijke strijd die gestreden moet worden.

Deze recensie werd geschreven door drs. Frank G. Bosman, katholiek theoloog en filmkenner. Hij is verbonden aan het instituut Luce en freelance verbonden aan KFA Filmbeschouwing.