Lans Bovenberg

Kruispunt radio 6 september 2009

In de laatste aflevering van de zomerreeks van Kruispunt-radio is prof. dr. Lans Bovenberg te gast. Bovenberg geldt als één van Nederlands invloedrijkste economen. In de toonaangevende economische vakbladen wordt hij met regelmaat geciteerd en worden zijn bijdragen en artikelen in diezelfde bladen met graagte gepubliceerd. Bovenberg is hoogleraar economie aan de Katholieke Universiteit Brabant. Vóór die tijd verbleef hij ten behoeve van zijn dissertatie aan de Universiteit van Berkeley in Californië (VS). Daarna was hij daarna onderdirecteur van het Centraal Planbureau in Den Haag.

Spinozapremieprijs
In 2003 won hij de prestigieuze Spinozapremieprijs, een prijs waarvan hij het verworven geldbedrag inzette voor de oprichting van het onderzoeksinstituut Netspar, dat onderzoek doet naar de structuur van de pensioenvoorziening in Nederland. In 2007 riep HP/De Tijd hem uit tot één van de 100 meest invloedrijke Nederlanders.

De Balans Van Bovenberg 
Donderdag 3 september reikte hij in Den Haag aan premier Jan Peter Balkenende het eerste exemplaar uit van het boek De Balans Van Bovenberg van Tjerk de Reus, een studie over "economie en geloof in crisistijd". Bovenberg meent dat de Bijbel te confirmeren valt met de harde wetten van de economie. In de ogen van Bovenberg moet de economie iets heilszaams bewerkstelligen. Nadrukkelijk stelt Bovenberg dat zijn geloof invloed heeft op zijn wijze van denken als econoom. Lans Bovenberg is zelf van gereformeerde komaf. In zijn Amerikaanse jaren ging hij van de sterk dogmatisch bepaalde Gereformeerde Kerk over naar de Pinkstergemeente, na terugkeer in Nederland meer in het bijzonder de Jefta-gemeente in Breda waar hij regelmatig als voorganger fungeert.

Dienen
Bovenberg stelt dat onze economische intuïties mede gevormd zijn door de Bijbel en door het mensbeeld dat daarin vervat ligt. Hij gelooft er heilig in dat je als mens vervulling vind in het dienen van anderen. Arbeid heeft daartoe in zijn ogen ook een heilzaam aspect: je bent er - ook - voor de ander. Economen en politici zouden volgens de econoom in het bijzonder moeten nadenken hoe je mensen stimuleert om elkaar te "dienen" om als mens op deze wijze beter tot je recht te komen. Want, zo zegt Bovenberg: "Wie de kans krijgt zich op te sluiten in zijn eigen egocentrische belang, verkommert en raakt verbitterd." Dat ontwricht de samenleving. Omgekeerd zou het dienen van anderen juist tot vreugde kunnen leiden".


(foto: rkk)

Bekering
In De Balans Van Bovenberg spreekt Bovenberg vooral over de huidige economische crisis. Die crisis is naar zijn inzicht ontstaan door hebzucht en overmoed in de financiële wereld. Het zelfrespect van bankiers hing de afgelopen periode vooral af van de hoogte van hun bonus. Recentelijk verklaarde hij het gedrag van bankiers als 'zondig' en de handelwijze van banken als 'uitermate onverstandig'. Toch beweert Bovenberg ook dat het van een uiterst ongezonde houding zou getuigen om de betrokken bankiers louter te zien "als mensen die jou schade hebben aangedaan".

Bankiers zijn zieke mensen
Bovenberg formuleert het in Kruispunt-radio zó: "We moeten de bankiers zien als zieke mensen en hen helpen tot de ontdekking te komen dat ze verkeerd bezig zijn. Deze mensen moeten zélf tot het inzicht komen dat wat ze aan het doen zijn ongezond is. Als je louter wetten oplegt dat ze geen bonussen meer mogen ontvangen maar als ze daar tegelijkertijd zélf nog niet achter zijn gekomen, dan werkt het niet goed. "Ondanks het feit dat we falen mogen", zegt Bovenberg, "mogen we er mens zijn omdat er ruimte is voor genade en omkeer". Bovenberg introduceert daartoe ook het begrip "bekering": je eigen belang ligt in de ander.

Waardecrisis
De crisis moet ons naar de mening van de Tilburgse econoom uitdagen wat nu écht belangrijk in het leven is. "Wees nederig en denk op lange termijn." De schuldvraag van de crisis valt in de visie van Bovenberg nog het meest af te lezen aan de Bijbeltekst Haal eerst de balk uit het eigen oog zodat je scherp kunt zien om de splinter in het oog van de ander te verwijderen. Een veroordelende lijn van zelfbeklag helpt ons volgens Bovenberg uiteindelijk niet verder. "De christelijke traditie benadrukt dat onze waarde niet hoeft voor te komen uit onze prestatie, de hoogte van onze bonus of de waarde van onze bezittingen maar uit onze relaties met anderen én met De Ander, de Schepper, De Eeuwige. Onder deze economische crisis ligt dus naar Bovenbergs absolute overtuiging een waardecrisis verborgen die ingrijpender is dan de financiële crisis. "Déze crisis is als een wake-up call die om herorïentatie vraagt. De morele teloorgang van deze economische crisis is zoveel schadelijker."

Economisch souffleur
De crisis moet uiteindelijk zijn louterende werk kunnen doen door de excessen en de scheefgroei te corrigeren die in de afgelopen overspannen jaren ontstaan is. Bovenberg adviseert in deze zin het CDA waar hij premier Balkenende als economisch souffleur inmiddels al menig keer met raad gediend heeft. De ChristenUnie is hem qua visie en mensbeeld te links en te lief. "Men gaat daar uit van een té positief mensbeeld. Men is bij de CU een tikkeltje te naïef over het kwaad in deze wereld. Ik geloof zelf niet in vrijheid-blijheid. Zowel liberalen als sociaal-democraten geloven helaas teveel in de goedheid van de mens."

In Kruispunt-radio spreekt Gerard Klaasen met Lans Bovenberg over diens oorspronkelijke visie. Minister Ab Klink van Welzijn & Gezondheid en prof. dr. Wim van der Donk, nu nog voorzitter van de Wetenschappelijke raad voor het Regeringsbeleid en aankomend Commissaris van de Koningin in Noord-Brabant, schetsen tussendoor de mens Bovenberg.