Monumenten en erfgoed

Het Klooster, 14 september 2008
Misschien heeft u plannen om sporen van het verleden te zoeken, want het is Open Monumentendag, eigenlijk weekeinde. Het thema is Sporen en daarin spelen archeologie en bouwhistorie een prominente rol. We gaan het er over hebben, in ons eigen monument Het Klooster.

Inhoud van Het Klooster

Carla van Boxtel
Nederland heeft een rijke geschiedenis en ons erfgoed laat dat zien: hunebedden en terpen, historische stadskernen, molens, ziekenhuizen, kerken, kloosters en oude voorwerpen. Maar we hebben ook  immaterieel erfgoed zoals rituelen, tradities en verhalen. Eenmaal per jaar wordt er extra aandacht geschonken aan ons erfgoed: op Open Monumentendag. Dat is dit weekend. Het thema dit jaar is ‘sporen’. Carla van Boxtel is deze zomer benoemd tot bijzonder hoogleraar Historische Cultuur en Educatie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. De Stichting Erfgoed Nederland heeft deze leerstoel mogelijk gemaakt. Het onderzoek van Van Boxtel gaat zich richten op geschiedenisonderwijs en erfgoededucatie in een globaliserende en multiculturele samenleving.  

Tsjerkepaad
Eén keer per maand speelt het orgel nog gezangen in de Witte Kerk in het Friese dorpje Hemrik. De Nederlands Hervormde gemeente Hemrik/Lippenhuizen huurt dan het sfeervolle kerkje dat ooit haar eigendom was. Maar oude kerkjes vragen veel onderhoud, en in Lippenhuizen staat nóg een hervormde kerk. Daarom ontfermde het dorp zich over de Witte Kerk, in een creatieve samenwerking tussen Monumentenzorg, verschillende fondsen en een leger van vrijwilligers. En nu ligt het 16e eeuwse kerkje er weer prachtig bij. Helemaal klaar voor de zaterdagse toeristen in het kader van het Tsjerkepaad, het Friese Kerkenpad. Wie het aandurft mag zelfs de blaasbalg van het orgel aantrappen – pûstetrapen heet dat. Maar ook in de winter is er van  alles te doen in het kerkje: lezingen, cabaret en concerten van koren, ensembles en zelfs een brassband. Die roemen de akoestiek van het gebouw, terwijl de kunstenaars die er in het najaar exposeren blij zijn met de fraaie ambiance.
Om 12.00 uur luidt een vrijwilliger dagelijks de klok in de klokkestoel op het kerkhof; een oude traditie die het dorp graag in ere houdt. Kerks zijn ze niet zozeer in Hemrik – nog geen twintig leden telt de Hervormde gemeente hier, schatten ze bij Stichting Beheer en Behoud Witte Kerk. Maar ze hechten wel aan het gebouw, dat beeldbepalend op zijn terp net iets boven het dorp uitsteekt. Daarom waren er elke week weer vrijwilligers te vinden om mee te helpen met de omvangrijke restauratie: pleisterwerk verwijderen, oude leidingen vervangen, en nog veel meer. Onder leiding van een lokale aannemer. Want “je kunt het ook wel uit handen geven aan een stichting Oude Friese Kerken, maar dan heb je er geen zeggenschap meer over. En Hemrik is een dorp dat graag zijn eigen broek ophoudt.”
Foto: Jan Hofstee, Tineke Hoogenkamp en Jelke vd Velde van de stichting Beheer

Benoît Standaert
Deze zomer zocht Kruispunt-collega Leo Fijen kloosterlingen op die spirituele leiders van onze tijd genoemd kunnen worden. In ‘het vierkant’ onmtmoet hij in deze aflevering Benoît Standaert, monnik bij de benedictijnen van de Sint-Andriesabdij bij het Vlaamse Brugge en schrijver van vele boeken over christendom en spiritualiteit. ‘Het vierkant’ is de lege ruimte waar de abdij omheen is gebouwd en deze plek is heel belangrijk voor broeder Benoît.

Bericht van Boven
In deze rubriek doen beroemdheden uit het verleden van zich spreken. Heiligen zijn immers een voorbeeld. Vandaag Maternus van Trier, hij heeft wel een idee voor de torenhoge kosten van onze kerkgebouwen.

De Kerkstraat
Wat hebben de meeste dorpen en steden in Nederland gemeen? Een Kerkstraat. De Kerkstraat is de langste straat van Nederland, en wij koppelen ‘m aan elkaar. Vandaag ligt de Kerkstraat in Alkmaar.

Anoushka van Velzen
Hoewel ze zelf niet gelovig is opgevoed, wordt Anoushka van Velzen al heel lang gebiologeerd door rituelen. Op de modeacademie had ze daarom als afstudeerproject pyjama’s omdat het ritueel van naar bed gaan haar fascineerde. Toen ze begon te fotograferen, reisde ze naar verschillende bedevaartsoorden in Europa. Lees en luister hier verder.

De Muziek van…
Henk Jongerius is dominicaan en woont al vele jaren hij in de Dominicaanse gemeenschap in Huissen, een gemeenschap die eind van deze maand haar 150 jarig bestaan viert. Hij was er lange tijd koorleider, en ook een tijdje prior. Verder is hij met niet aflatende ijver bezig met de toerusting en liturgische vorming van kerkelijke vrijwilligers, onder andere vanuit het Dominicaans Activiteiten Centrum, eveneens ondergebracht in het Dominicanenklooster in Huissen. En last but not least  is hij auteur van vele teksten van liturgische teksten, liederen en gebeden.Wat is dan zijn mooiste muziek? O.a. liturgische muziek van zijn Franse medebroeder André Gouze voor de uitvaartliturgie. En de elementaire, maar zeer indringende pianoakkoorden van ‘Moments Musicaux’ van Frans Schubert, die het menselijk verlangen verklanken. Een strijkwartet van Beethoven laat hij graag horen, omdat hij weet dat het mensen dichtbij hun eigen adem brengt.

Muziek:
- Donne à ceux qui meurent / Ens. Vocal de l’Abbaye de Sylvanès
  cd Dans la paix (Abbaye de Sylvanès SY075C)
- Moments musicaux op. 94 D780 / Alfred Brendel, piano
  cd Piano Sonata in C minor/Moments Musicaux (Philips 422 076-2)
- StringQuartet op 59 no 2 in e minor “Rasumovsky” / Alban Berg Quartet
  cd Beethoven – the complete stringquartets (EMI 573606-2)

Kloosterspoor
Cuijk is ver. Zeker als je het lopen een beetje verleerd bent in de zomermaanden. Zowel Dora als ik worstelen met onwillige poten/benen en een lichtelijk bezwaarlijke vermoeidheid. Maar we halen het! Rond elven staan we voor een langgerekt gebouw na een paar laatste kilometers door maisvelden. Het klooster Sint Aegten in Sint Agatha, vlakbij Cuijk dus. Werktuiglijk druk ik op het belknopje bij de deur. Er klinken telefoongeluiden, er gebeurt verder niets. Na een tijdje te hebben staan dromen duw ik tegen de deur zelf en ja, hij gaat gewoon open. Dora gooit haar stok op de grond en belandt met mij in een voorportaal waar een grote glazen deur de toegang tot de rest van het gebouw nog even uitstelt. En ja hoor, daar komt een mens van de trap. Olga Miedema, zo stelt een zwierige vrouw zich voor. Archivaris is ze. Een paar minuten later staat ook haar collega en directeur Marga Arendsen naast haar en met z'n allen bestijgen we de trap. Oef, een trap. Dora sleept zich zowat naar boven, arme hond. Boven gelukkig koffie en een bakje water. En peperkoek! Over enkele jaren moet de 'bunker', een nieuwbouwvleugel waarin de archieven van sluitende kloosters en congegaties bewaard worden, een verzameling papieren en andere stukken van zo'n 5 kilometer herbergen! Arendsen pakt er wat indrukwekkene plattegronden bij en legt uit wat waar bewaard wordt en te zien is. In deze tijd waarin veel kloosters, abdijen en congregaties te kampen hebben met enorme tekorten aan man- en vrouwkrachten, is er nu gelukkig een centraal archief waar het inventaris heen kan. Zodat er wel iets overblijft van vaak eeuwenlang geestelijk leven en werken. Volgende week meer.