4 oktober 2009 - Wekelijks schrijft tv-maker Frans Tervoort over bijzondere plekken en tradities van volksreligiositeit. Deze week: het feest van Maria Sterre der Zee in het bisdom Roermond.

Nek aan nek
Het is een nek-aan-nekrace, denk ik, tussen Den Bosch en Maastricht, tussen de Zoete Moeder en de Sterre der Zee, de twee koplopers in Nederland wat de Mariadevotie betreft. Het hele jaar door en gedurende de hele dag lopen mensen de kapel binnen van de Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch om er een kaarsje op te steken. Datzelfde geldt voor de kapel van Onze Lieve Vrouw Sterre der Zee in Maastricht. In Den Bosch moet je echt de kerk in. Het beeld staat in een eigen kapel, maar binnen de Sint-Jan. In Maastricht is de kapel naast de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek open. Je kunt er dus makkelijker even aanlopen. Misschien dat daarom Maastricht het net wint wat het aantal bezoekers betreft.

Chauvinisme
In Maastricht gaat men er gewoon van uit dat de kapel van ‘us Slevrouwke” - zoals ze in de Maastricht ‘hun’ Maria liefkozend noemen - de meeste bezoekers trekt. Maar dat hoort denk ik bij het aangeboren  chauvinisme van de Maastrichtenaar. Waar elders kom je het tegen dat iemand vertelt dat Onze Lieve Heer een Maastrichtenaar is. Een schipper in Maastricht noemde dat als reden waarom het de hele dag droog bleef tijdens de grote Waterprocessie in 2008, ondanks dreigende luchten. Een kwinkslag natuurlijk, maar alleen een Maastrichtenaar zal zoiets bedenken.

		Waterprocessie Sterre der Zee Uit de serie Ziel & Zaligheid, de waterprocessie met het middeleeuwse Mariabeeld van de Sterre der Zee in Maastricht.
					00:02:36

Kopie
Het beeld van de Zoete Moeder van Den Bosch staat wat honkvaster in haar kapel dan dat van de Sterre der Zee in Maastricht. Alleen in de hele meimaand staat het beeld van de Zoete Lieve Vrouw voor in de Sint-Janskathedraal. De kerk verlaten gebeurt maar eens per jaar. Het beroemde Middeleeuwse genadebeeld wordt alleen op de tweede zondag van mei meegedragen in de bidtocht door de binnenstad van Den Bosch. Maar wel het originele beeld. In Maastricht verlaat het beeld van de Sterre der Zee weliswaar vaker haar kapel en gaat het mee in verschillende processies, maar dat is een kopie. Weliswaar een zeer natuurgetrouwe kopie, maar toch. Het originele genadebeeld blijft achter in de kapel, en wordt dan afgeschermd door een groot vaandel. Ze kunnen ook praktisch zijn daar in Maastricht.

10 oktober
Enkele bisdommen hebben sinds een aantal jaren een eigen Mariafeestdag. In Den Bosch is 7 juli de officiële feestdag van de Zoete Moeder. Er is die dag een plechtige viering, gevolgd door een octaaf dat ook weer wordt afgesloten door een plechtige Heilige Mis. In het bisdom Roermond koos men voor 10 oktober als feestdag voor Maria, Sterre der Zee. Die datum is gekozen omdat op 10 oktober 1837 de Onze Lieve Vrouwekerk na veertig jaar weer voor de eredienst werd teruggegeven. Voordien was het onder meer jarenlang een paardenstal voor de Franse troepen. Met dank aan de Franse Revolutie.

Levensvatbaar ook buiten de stad
Pastoor Alfons Kurris van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek is blij met deze speciale feestdag. “Er zijn natuurlijk verschillende Mariafeestdagen, maar dat leeft niet zo erg onder de mensen. Alleen op 15 augustus, dan zit de kerk ook stampvol. Maar dit is een beetje ons eigen feest, en het is ons gelukt om dat levensvatbaar te maken, ook buiten de stad. De Sterre der Zee leeft ook sterk in de dorpen in Zuid-Limburg”, aldus de pastoor.

Pelgrimages
Op de zondag na 10 oktober trekt er bijvoorbeeld een pelgrimstocht vanaf de Mariakapel van het gehucht Winthagen bij Voerendaal  naar de basiliek in Maastricht, waar jaarlijks zo’n 80 tot 100 mensen in meelopen. De kapel in Winthagen is ook toegewijd aan de Sterre der Zee. In de plechtige eucharistieviering op 10 oktober in de basiliek is altijd een bisschop de hoofdcelebrant. Het maakt zo’n viering  toch wat feestelijker, en Maastrichtenaren houden daarvan. Ditmaal gaat mgr. Philippe Bär, de voormalig bisschop van Rotterdam, voor. ‘s Middags zijn er nog drie korte gebedsvieringen en op 8 en 9 oktober zijn er ’s middags ziekenzalvingen.

Teleurgesteld
Het beeld van de Sterre der Zee staat die dagen tijdens viering en ziekenzalvingen voor in de basiliek. De kopie dus. Maar dat zullen de meeste mensen zich niet realiseren. Of maakt het ook niet uit? Ik ben daar zelf nogal tegenstrijdig over. Ik herinner me dat ik nogal teleurgesteld was vorig jaar toen we na afloop van de grote Waterprocessie constateerden dat we geen mooie opnames gemaakt hadden van het originele Middeleeuwse genadebeeld, prachtig op een schip op de Maas, maar van een kopie. Neemt het misschien iets van de magie weg? 

Gapen
Hoe dan ook, in de kapel staat wel degelijk het aloude middeleeuwse beeld, waar mensen al eeuwen komen om troost te zoeken. Generatie na generatie. “Mensen vinden er een plekje om even tot rust te komen,” constateert pastoor Kurris. “De wereld gaapt wat. De maatschappij is zo vol met feesten, met uiterlijkheden. Er is te veel. Geen wonder dat mensen gaan zoeken naar plekken van rust. En mensen blijven zoeken naar een Godsbeeld, naar zingeving. Dat is toch de diepste behoefte van iedereen. Er leeft zoveel verborgen religiositeit in de stad”. Aan deze wijze woorden van deze beminnelijke pastoor heb ik niets toe te voegen.