Zondag Laetare
Uitzending 18 maart 2012 – Het is halfvasten, zondag Laetare – ‘Verheugt u, Jeruzalem’, wordt gezongen. In de uitzending de muziek van de zondag, muziek over lijden en aandacht voor de spiritualiteit van kringen rond en van de Moderne Devotie.
Passiemuziek
Psalm 121(122) leverde de tekst voor zowel de introïtus Laetare Ierusalem alshet graduale Laetatus sum. Dat laatste laten we horen in twee zettingen: een van Claudio
Monteverdi en een van Juan Garcia de Salazar.
Het lijden van Christus inspireerde Vide homo van Orlando di Lasso en Cry aloud and spare not van John Blow. De Vlaamse componist Caspar van Weerbecke (ca.1445-na 1615) is
een van de vele die de tekst van het Stabat mater op muziek zette.
Vroomheid
Met name het Stabat mater verbindt de bidster of bidder van de tekst met het lijden van Christus. De middeleeuwse spiritualiteit kenmerkt
zich door dit soort mystieke teksten, die niet alleen binnen kloostermuren maar tevens in het geloofsleven van leken een bijzondere rol speelden. In onze streken kan gedacht worden aan de
Moderne Devotie en auteurs en geestelijke leidsmannen als Ruusbroec.
José van Aelst, van de Universiteit van Utrecht, deed onderzoek naar de zogeheten passieliteratuur. De mystieke tekst Honderd artikelen van de passie van Henricus Suso (+ 1366)
blijkt in de Lage Landen een grote verspreiding gekend te hebben. Een citaat uit een van de Middelnederlandse bewerkingen van de Honderd artikelen:
O suete here Jhesu Criste, uwen bitteren doot offer ic uwen hemelschen vader
te suene voir mijn ontellike sonden.
Ay, nu moete uwe onsprekelike verdiente mine cleine werken uwen hemelschen vader so ghenaem maken,
dat in minen henesceiden beide scout ende misdaet mijnre sonden ghehelike mi moeten werden vergheven,
dat ic ghelijc uwen lieven vrienden sonder beide moet trecken vander doot int leven. Amen
O zoete heer Jezus Christus, Uw bittere dood offer ik aan uw Hemelse Vader
tot verzoening voor mijn ontelbare zonden.
Ai, moge nu uw onuitsprekelijke verdienste mijn geringe werken voor Uw hemelse Vader zo welgevalligmaken,
dat bij mijn heengaan zowel mijn schuld als de misdaad van mijn zonden
mij volkomen vergeven zullen worden,
zodat ik, zoals uw lieve vrienden, onverwijld (zonder uitstel) mag overgaan van de dood in het leven.
Uit: José van Aelst, Vruchten van de Passie. De laatmiddeleeuwse passieliteratuur verkend aan de hand van Suso’s Honderd artikelen (Verloren, Hilversum, 2011).
In de uitzending klink muziek die door eenzelfde vroomheid gedragen en geïnspireerd werd. Naast een Marialied door een tijdgenoot van Henricus Suso een Middelnederlands gezang uit de sfeer van de Moderne Devotie: Ick wil my selven troosten:
Ic wil my seluen troesten end maken enen moet want alset gaet ten quaetsten so macht noch werden goet van sonden wil ic my keren in mijnre iongher tijt - Ic bid genade here want gi genadich sijt.
Mijn oghen die moghen scouwen tgheen dat ic heb verdient tsi blijscap ofte rouwen ic rade minen vrient dat hi hem van sonden kere want cort is onse tijt - Ic bid genade....
End noch so wil ic hopen op god ende onser vrouwen goids gracy staet altoes open als ons die sonden rouwen want milde is die here onseker is die tijt Ic bid genade....
Och rat van auonturen selstu niet omme gaen dat my troest mocht ghebueren van dat ic heb misdaen ic en sondighe nymmermere al had ic wel die tijt - Ic bid genade....
Nv spreect voir my int beste ghi heilighen al ghemeen al bin ic vanden lesten ic bin der seluer een dair christus mit groter oneeren om starf tot eenre tijt - Ic bid genade....
Speellijst
(1) CD: Chant Grégorien pour le temps Pascal
Laetare Ierusalem. Gregoriaans
Capella Antiqua de Munich olv Konrad Ruhland
Harmonia Mundi HMC 905113
(2) CD: The Sacred Music - 4
Laetatus sum. Claudio Monteverdi
The King’s Consort olv Robert King
Hyperion SACD67519
(3) CD: Extreme singing
Stabat mater. Caspar van Weerbecke
Vox Early Music Ensemble olv. Christopher Wolverton
Ancient Voice Records
(4) CD: Opname uit uitzending
Ick wil my selven troosten. Anoniem
ensemble Trigon
eigen opname KRO
(5) CD: Mysterium Mariae
Maria pis gegrüsset. Mönch von Salzburg
Ensemble für frühe Musik Ausburg
Christophorus CHR 77188
(6) CD: Anthems
Cry aloud and spare me not. John Blow
Winchester Cathedral Choir ; The Parley of Instruments olv David Hill
Hyperion CDA67031
(7) CD: Complete Vespers of Our Lady
Laetatus sum. Juan García de Salazar
Capella Peñaflorida, Ministriles de Marsais olv Josep Cabré
Naxos 8.555907
(8) CD: nvt
Vide homo. Olando di Lassus
Ex Cathedra olv Jeffrey Skidmore
Somm SOMMCD0106
(9) CD: Sacred Works
Laetatus sum. Heinrich Ignaz Franz Biber
Consentus Musicus Wien olv Nicolaus Harnoncourt
Teldec 3984217982
