Maria Schopman

‘‘Ouders hebben geen seks’ is nauwelijks shockerend’

Mária Schopman (60) geldt als een internationaal bekend seksuologe. Ze was decennialang een vraagbaak voor Nederlandse jongeren. Radio Romantica en Mária weet raad waren misschien wel wegbereiders voor het nieuwe KRO-televisieprogramma Ouders hebben geen seks, waar Schopman als deskundige aan bijdraagt.

Zitten wij in de derde seksuele revolutie?
‘Ik zeg eerlijk: plaatsvervangende schaamte maakt zich van mij als vrouw meester wanneer ik ’s avonds na twaalven de televisie aanzet om eens te kijken wat er is. Al die pornoachtige zenders, dan denk ik: jeminee, waarom moet dat op deze manier? Dan ben ik heel bevoogdend: hoeveel kinderen hebben geen televisie op hun kamer? Er is niemand die tegen hen zegt: jongens, het is nep, het is allemaal hartstikke flauwekul. Wat je ziet is allemaal fake.’

Het nieuwe KRO-televisieprogramma Ouders hebben geen seks beleefde vorige week zijn vuurdoop. Mária Schopman werkte enkele jaren geleden als deskundige al mee aan de Engelse versie van het programma: Sex with Mum & Dad. ‘Het was een unieke ervaring. Ik heb het twee jaar gedaan. Het was best moeilijk, want al die verschillende Engelse accenten van de deelnemers waren niet altijd makkelijk te verstaan. Ik vind het heel moedig dat de KRO het aandurft dit programma op het Nederlandse scherm te brengen. Het uitgangspunt is hetzelfde gebleven: jongeren en ouders praten met elkaar over liefde, relaties, verliefdheid én over huisregels. Het allerbelangrijkste is: we laten ouders vertellen hoe zij waren toen zij de leeftijd van hun kinderen hadden. “Door wie ben jíj voorgelicht, mam? Door wie ben jij voorgelicht, pap?” Daar is bijvoorbeeld het prachtige verhaal van een moeder die vertelt dat ze al op haar 16de haar eerste seksuele contact had. Waarop haar zoon roept: “En ik ben bijna 18 jaar oud en míj veroordeelt ze!” Dat soort dingen, begrijp je? Ouders krijgen daardoor ook een beetje meer zicht op de vraag: hoe waren wij eigenlijk? Een van de allerleukste opdrachten die de kandidaten kregen en die ik mij nog heel goed herinner was dat we een kleindochter, haar moeder en haar grootmoeder met hun drieën in een caravan mét een aantal vragen op pad stuurden, met lekker eten en zo. Ze moesten al die vragen beantwoorden. Moeder was daarin heel verlegen, maar grootmoeder en kleindochter konden uitstekend met elkaar over van alles praten.’

Bruisende organisatie
Seksuologe Mária Schopman  heeft een leven van organisatie en dadendrang achter de rug. In Amsterdam was ze medeoprichtster van het Jongeren Advies Centrum. ‘Als Jongeren Advies Centrum konden wij in de jaren zeventig eerste hulp bieden aan meisjes die ongewenst zwanger waren. Dat was niet makkelijk toen. Dat JAC was indertijd een ongelooflijk bruisende organisatie, beetje tegendraads, zoals ikzelf. Ik zat op woensdagavonden in de wachtkamer vaak met wel dertig jongeren tegelijk over seks te praten. Over vragen als: ben je als meisje een hoer als je een condoom in je achterzak hebt? Het was ook niet louter voorlichting, het ging over gevoelens en over vrijen met jezelf. Er kwamen ook ouders bij mij die me vroegen: zou u ons die informatie óók willen geven want wij weten bij god niet hoe we er met onze kinderen over moeten praten.’

Haar veldwerk werd in de jaren 80 de opmaat voor het Veronica-radioprogramma Radio Romantica, dat Schopman samen met Alfred Lagarde presenteerde. ‘Radio Romantica begon in 1985, alweer 24 jaar geleden. Het succes van het programma was dat de luisteraars het gevoel kregen door ons serieus genomen te worden. Als het eens misging in de uitzending – iemand ging bijvoorbeeld huilen –, dan gaven we dat ook even de ruimte en zeiden we: “Weet je, het is nu niet het moment om door te gaan, we bellen je na de uitzending even terug. Is dat goed?” Iedereen belde, van 12 tot 85 jaar. Giel Beelen – dat was zó schattig – zei tegen mij: ik heb aan jou mijn seksuele opvoeding te danken. Met rooie oortjes had hij vaak liggen luisteren.’

Kakkineus
‘Radio Romantica’ hield op omdat Veronica commercieel werd en erotiek prefereerde boven seksuele informatie.
‘Ze hadden wel door willen gaan maar het programma maakte voor een commercieel station onvoldoende geld. Ik maakte al wel vanaf 1987 voor Teletekst Mária weet raad. Duizenden mensen keken per dag naar die pagina. Ik heb dat zeventien jaar gedaan. Met Alfred – inmiddels overleden – heb ik in die jaren ontzettend veel plezier gehad. Hij was een énige vent. Dan belde hij en vroeg ik: “Waar bén je? Het is tien voor twee. De uitzending begint om twee uur.” Dan zei hij: “Ik ben boven je.” “Óh”, zei ik, “kom je nog naar beneden?” Zei hij: “Nee, ik moet eerst nog landen.” Want dan had hij vliegles op zondagochtend. Hij had veel humor. We hadden in Radio Romantica natuurlijk verschillende rollen, maar hij stelde wel altijd de vraag waarvan hij dacht dat die opkwam bij de luisteraar in de huiskamer.’

Jouw stem klinkt een beetje kakkineus maar ook zéér gezagsvol!
‘De mensen vonden het altijd enig hoe ik het woord “neuken” uitspreek: néú-ken. Ik moet daar soms zelf ook vreselijk om lachen!’

Stoute blik
KRO’s Ouders hebben geen seks wil – zo luidt het format – dicht bij de mensen staan en ze met elkaar verbinden. Het moet in de ogen van de makers vooral een integer programma zijn. ‘Ja, we zullen nooit een karikatuur van mensen maken, we zetten ze nooit voor gek. De bedoeling is dat ze een stapje verder komen en dat ze de moed tonen om iets te veranderen bij zichzelf.’

Welke rol neem jij in ‘Ouders hebben geen seks’ voor je rekening?
‘Sofie van den Enk, het nieuwe KRO-gezicht op Nederland 3, is de presentatrice, ik ben de deskundige.

Wordt met het programma ook de theorie verdedigd dat het acceptabel en goed is dat je plezier kunt beleven aan zowel je eigen als andermans lichaam?
Natuurlijk! Wij aaien onze dieren meer dan elkaar! Het is heel belangrijk om elkaar gewoon aan te raken en te zoenen. Als iemand de deur uit gaat, gaan wij er altijd maar van uit dat hij terugkomt. Soms zijn we dan vreselijk verdrietig over de ruzie die we gisteravond met elkaar hadden. Terwijl ik denk: sla bewust een arm om iemand heen. Geef iemand een zoen als je weggaat en doe het vooral bewúst! Je neemt afscheid voor dit moment. In mijn seksuologiepraktijk praat ik daar ook altijd over. Het is heel belangrijk dat je als kind ziet dat je ouders elkaar gewoon een hug geven of elkaar omhelzen, misschien zelfs wel met een verholen stoute blik. Kinderen kunnen dan zien dat dat normaal is.’

De KRO zond onlangs het programma ‘BlootGewoon’ met Anita Witzier uit.
‘Een prachtig programma. Ik heb grote bewondering voor hoe zij mensen zover krijgt om zich helemaal vrij te voelen en de stap te nemen om uit de kleren te gaan. Ongelooflijk! Heel knap! Ik noem het zeer emotioneel dat je voor het goede doel je gêne zo opzij durft te zetten. Met de mond belijden is altijd gemakkelijk maar je op deze manier zo tonen, daar is moed voor nodig.’

Trots op Mária
Ik spreek eigenlijk met Mária Lécina Ignes Ignatia Pepita Schopman?
‘Mária Lécina is mijn grootmoeder, naar haar ben ik vernoemd. De nonnen op school noemden mij altijd Maria. Ik stond dan – hoe klein ik ook was – op en zei: “Ik héét geen Maria, ik heet Mária!” Dan zeiden ze tegen mij: “Je moest tróts zijn dat je Maria wordt genoemd.” En dan zei ik: “Ik ben hele-máál niet trots op Maria. Ik heet Mária.” En dan kon ik dus in de hoek. Zo ging dat.’ Ze komt oorspronkelijk uit een rooms-katholiek nest. ‘Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik de kerk an sich verlaten heb. Het was het controleerderige, het sturende, het veroordelende dat mij van de kerk losmaakte. Ja, noem het het machtsprincipe. “Zij weten het altijd beter dan jij ooit.” Ik heb wél het geloof dat er veel meer is, waar wij mensen geen enkel idee van hebben. Ik was twee jaar geleden voor het eerst in de Sint-Pieter in Rome en ben er na twee minuten alweer uit gelopen. Ik ervoer die basiliek als zó overweldigend! Ik kreeg er het gevoel dat wij mensen ook écht heel kleine mieren zijn.’

‘Ik ben een Japanse kok’, zegt ze als ze mij een deel van haar verzameling Japans porselein toont. ‘Ik kook veel Japans, het is een heel leuke, makkelijke keuken waarbij je alles in kleine hoeveelheden kunt gebruiken. In 1995 heb ik na een groot seksuologencongres drie weken lang in mijn eentje door Japan gereisd. En dit oude Franse vliegeniershorloge is mij ook heel dierbaar. Mijn vader gaf mij ooit een horloge toen ik op de middelbare school een belangrijke overgang had. Je kon ermee onder water, fantastisch. Ik ben dat horloge kwijtgeraakt, ik weet niet hoe. Voor mijn verjaardag hebben mijn vrienden en mijn partner samen met mijn zusje dit horloge voor mij gekocht. Ik ben er heel voorzichtig mee.’

Kritiek
De basisfilosofie bij ‘Ouders hebben geen seks’ is dat als ouders en kinderen met elkaar over seks kunnen praten, ze eindelijk over elk ander onderwerp kunnen praten?
‘Ja, dat geloof ik heilig. Ik denk dat dit programma vooral tot nadenken aanzet: waar moet ik met mijn jongens en meiden thuis eens over praten? Er zal best kritiek op komen, hoewel ik het programma nauwelijks shockerend acht. In de Nederlandse bewerking hebben we het heel duidelijk over de grenzen binnen het gezin en over voorlichting. Veel van onze ouders hebben het gevoel dat ze op school nooit zijn voorgelicht.’

Voor ‘Ouders hebben geen seks’ hoeft niemand zijn KRO-lidmaatschap op te zeggen?
‘Integendeel: het zien van dit programma zou voor veel kijkers een reden moeten zijn om royaal lid van de KRO te worden!’