Uri Rosenthal

‘Er zit in mij toch wel wat -rebels, en dat wil ik zo houden’

Crisismanager Uri Rosenthal (64) geldt als een spin in het web in het -Nederlands openbaar -bestuur. Hij is fractievoorzitter van de VVD in de Eerste -Kamer en -voorzitter van het COT, het -Instituut voor -Veiligheids- en Crisismanagement. Gesprek met een politieke netwerker die naar het lijkt van elk -onderwerp -verstand heeft.

U bent de intellectuele sparringpartner geweest van Frits Bolkestein?
‘Ik heb mij altijd erg thuis gevoeld bij de manier waarop Frits Bolkestein politiek bedreef, zaken agendeerde, mensen overtuigde, ook op bepaalde momenten bereid was om tegen de stroom in zijn standpunten te presenteren. Sterker: ik heb meermalen geconstateerd dat hij zijn tijd op een paar punten vooruit was, maar dan vervolgens ook weer in staat was om het goede moment zo te timen dat het op de goede plek terechtkwam. Als hij mij dan vroeg om te adviseren over bepaalde zaken, dan deed ik dat met graagte.’

Hij wordt ‘de rampenprofessor van Nederland’ genoemd, maar de ‘Jan des Bouvrie van de bestuurskunde’ klinkt ook niet verkeerd. Wetenschapper annex politicus prof. dr. Uri Rosenthal wijdt zich inmiddels een leven lang aan de publieke zaak. Voor sommige televisiekijkers is Rosenthal zelfs een redelijk bekende publieke figuur, omdat hij enige jaren geleden als crisismanager in een aantal afleveringen van het toenmalige televisieprogramma Crisis aantrad, waarin hij met politici en bestuurders nagespeelde rampen als gijzelingen evalueerde op slagvaardig handelen. ‘Als ik ergens binnenloop, wordt er weleens geroepen: “Is er weer een crisis?” Bij crisisgebeurtenissen kom je bij de kern der dingen terecht. Dan gaat het vernis eraf, dan zit je echt in de corebusiness in de politiek of de private sector. De mensen worden dan teruggeworpen op waar het wérkelijk om gaat, op kernwaarden waarvoor ze zeggen te staan. Je toetst die mensen ook op de oplossingen die moeten worden gevonden. Met het COT – het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement – hebben wij de afgelopen decennia op dit vlak veel ervaring opgedaan. Toen ik ermee begon, nu zo’n twintig jaar geleden, was crisis een exotisch verschijnsel. Nu leven wij in een crisissamenleving en daar moet je ook weer erg mee uitkijken. Voor je het weet is alles crisis.’

Recent waren daar de ramp met Turkish Airlines en de bizarre eenmansactie van Karst T. die in Apeldoorn op de bus met de passerende koninklijke familie wilde inrijden. ‘Als crisisanalist stel ik vast dat het hier ging om een aanslag op het staatshoofd, en dus op de kern van de staat, die ons nu juist bescherming moet bieden! Het was dus een aanslag op de kernwaarden van onze samenleving.’

Rosenthal studeerde in de jaren zestig politieke wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Zijn leermeester was professor Hans Daudt, in een periode dat studenten inspraak in de tentamens eisten. ‘Het was de tijd dat je werkcolleges had waar wij onszelf onderling moesten beoordelen. Er zijn heel wat doctorandi in die jaren afgestudeerd dankzij de beoordeling van een medestudent. Daudt staakte in die dagen zijn colleges. Ik behoorde tot een groepje dat opstond tegen een massale hoeveelheid agressieve studenten die Daudt letterlijk de boeken wilde voorschrijven. Ik herinner mij dat de rector magnificus van de UvA, De Froe, ons een dienstbevel kwam uitreiken en dat ik – jong broekie als ik toen was – tegen hem zei: “Legt u het maar neer, maar ik maak het niet open. U kunt het ook terugnemen.” Ja, zo zit ik in elkaar. Er zit in mij toch wel wat rebels, en dat wil ik zo houden.’

Boze mensen
De recente verkiezingsoverwinning van de PVV voor het Europees Parlement heeft Rosenthal niet geschokt. ‘Het liet zich wel aanzien dat Wilders sterk zou gaan scoren, zoals heel radicaal-rechts in Europa goed zou gaan scoren. De opkomst van Wilders bij de Europese verkiezingen is te verklaren uit het feit dat veel mensen in de westerse wereld én in Nederland het gevoel hebben dat er boven hun hoofd van alles en nog wat gebeurt waar ze geen enkele greep op hebben. Het zijn megatrends: donkere, financieel-economische wolken, mondiale migratieprocessen, de europeanisering maar ook de internationaal verweven misdaad en het terrorisme. De mensen hebben het gevoel dat daar niets tegenaan wordt gezet.’

Wilders beschimpt met zijn oneliners in feite een hele bevolkingsgroep.
‘Wilders benoemt wel de problemen, maar biedt geen hanteerbare oplossingen aan. De VVD doet dat wel, maar dat wordt tot nu toe nog niet electoraal beloond. Daar komt natuurlijk het punt van de godsdienstvrijheid bij: de VVD is voor godsdienstvrijheid, Wilders zegt: “Verbied de Koran!” Dat kan niet en dat mag niet! De PVV komt in de problemen omdat ze aan de ene kant salonfähig wil zijn en aan de andere kant die boze mensen moet bedienen.’

Verkeerde beeldvorming
Hij is van joodse komaf, maar heeft naar eigen zeggen niets met de orthodoxie. ‘Uri’ is afgeleid van de Hebreeuwse naam Uriel, een van de aartsengelen. Hij werd – juli 1945 – ‘aan de rand’ van de Tweede Wereldoorlog geboren. Zijn grootouders van vaderskant werden in Auschwitz vermoord. Ooit stond de familie Rosenthal op de zogenaamde Weinreb-lijst, die hun voor deportatie zou behoeden. Friedrich Weinreb was een boezemvriend van zijn vader. ‘De ouders van mijn vader zouden het er dus via de Weinreb-lijsten levend afbrengen. Dat is dus heel -anders gelopen. U begrijpt dat na de oorlog Weinreb een taboewoord was in de familie.’ Anno 2009 speelt Rosenthals joodse achtergrond zeker niet almaar door zijn hoofd. ‘Ik behoor niet tot degenen die -beweren dat zij hun hele leven vanaf hun geboorte voortdurend in verdriet hebben geleefd omdat zij -aldoor de oorlog met zich meedragen. Dat zou een groot misverstand zijn. Als er tegen mij gezegd wordt: “Jij bent van de tweede generatie”, dan zeg ik altijd: “Ik vind dat label té stigmatiserend, alsof dat je hele leven bepaalt.”’

Toen zijn politieke collega Mark Rutte suggereerde dat het ontkennen van de Holocaust niet langer strafbaar zou hoeven zijn, nam Rosenthal een bedachtzame houding aan. ‘Wat een schande om dan net te doen alsof Mark Rutte zelf de Holocaust wilde ontkennen! Voor je het weet krijg je een totaal verkeerde beeldvorming met écht schandalig ridicule verhalen. Daar doe ik niet aan mee. In de kern vind ik dat de ontkenning van de Holocaust in vrijwel alle denkbare gevallen bestraft moet worden. Aanzetting tot haat valt immers nauwelijks te onderscheiden van aanzetten tot geweld.’

Macht
In 1996 schreef hij Media & Democracy. Rosenthal stelt vast dat de media in Nederland qua machtsuitoefening tegenwoordig in de top-echelon zitten. ‘De vraag dient zich aan of de media die enorme macht vandaag de dag kunnen uitoefenen en hoe het zit met hun verantwoordelijkheid. Je moet het erover durven hebben hoe je de verantwoordelijkheid van die media en de controle op de macht van die media beter tot gelding kunt laten komen.’ De mogelijke komst van Wakker Nederland vindt Rosenthal ‘heel aardig’. ‘Misschien brengt deze omroep compleet andere gezichten in het veld, andere presentatoren dan degenen die we al zo lang bij de gevestigde omroepen zien.’

Koude kermis
Hij maakt bezwaar tegen de idee dat hij een spindoctor zou zijn. ‘Een spindoctor zet de waarheid naar zijn hand. Dat zal ik mijzelf niet aandoen.’ Intussen wil hij ‘niet verhelen’ in het verleden te zijn gevraagd voor een positie in een kabinet. De man die als geen ander de departementen van Justitie en Binnenlandse Zaken (BiZa) kent, werd in de jaren negentig op het laatst op BiZa gewisseld voor Hans Dijkstal. ‘Er is mij enkele jaren geleden nadrukkelijk gevraagd Annet Nijs op te volgen als staatssecretaris voor Hoger Onderwijs. Ik heb dat toen om mij moverende redenen niet gedaan. Je moet op een bepaald moment ook hard naar jezelf kunnen zijn en bereid zijn tegen bepaalde verlokkingen nee te zeggen.’ Volgens Rosenthal heeft de VVD de afgelopen jaren niet altijd een gelukkige hand gehad in de keuze voor haar ministerskandidaten. ‘Wij hebben in de afgelopen periode een aantal malen mensen op vooraanstaande posities in het kabinet gezet die niet behoorden tot wat mijn politieke leermeester Frits Bolkestein noemde “trusted & tried”: mensen die je van binnen en van buiten hebt leren kennen in allerlei situaties. Dit soort fouten zullen we ook niet meer maken, want we zijn er de afgelopen periode een aantal malen door van een koude kermis thuisgekomen. Je moet weten wat je aan je kandidaten hebt.’

Een Annet Nijs zal niet meer kunnen?
‘Nee, dat denk ik niet.’

Hevige symboliek
Hij toont mij twee manchetknopen. ‘Dit waren de manchetknopen van mijn grootvader van vaderskant. Deze manchetknopen zijn zo ongeveer het enige wat uit zijn nalatenschap is overgebleven. Ik heb ze van mijn vader geërfd en hij heeft mij één keer gezegd dat hij het op prijs zou stellen als ik ze af en toe zou dragen. In andere families heb je de generaties als het ware tastbaar en zichtbaar om je heen, dat is ons niet gegeven geweest. Maar in die manchetknopen zit natuurlijk een hevige symboliek.’

Naast de manchetknopen ligt het boek Man and his -government, dat voor hem nog steeds als een tweede -bijbel is. ‘Ja, de staatsgeleerde Carl-Joachim Friedrich schreef het, een grote naam in Duitsland, in de jaren dertig, waarna hij naar Amerika emigreerde. In dit boek staat voor mij alles wat met de politiek van doen heeft. Adembenemend!’

Doorzetten
Bent u tevreden over het optreden van Mark Rutte als fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer tot nu toe?
‘Ik heb vertrouwen in zijn functioneren en in zijn mogelijkheden de weg omhoog te vinden. Ik zie hem ook zonder meer de koers die is uitgezet, doorzetten. Onze evergreens luiden nog steeds: economie, veiligheid en integratie & immigratie. Daar moeten wij ons op richten en dat zal hij ook doen. Net als Frits Bolkestein propageert Rutte heel duidelijk de liberale waarden waar wij het van moeten hebben. Hij is een man die het liberalisme in hart en nieren in zich heeft.’