Jörgen Raymann

‘Ik ben ontstaan uit een intercultureel orgasme’Cabaretier en stand-up comedian Jörgen Raymann (42) geldt als een geslaagd rolmodel van culturele integratie op de planken. Zijn creatie Tante Es in Raymann is laat  legt onder zijn publiek onvoorziene wortels van vooroordelen bloot. 

Bent u leuk?
‘Ik heb wel een breed gevoel voor humor, denk ik. Maar of ik echt leuk ben, zal je toch aan anderen moeten vragen.’

U heeft ook een serieuze kant?
‘Absoluut! Ik kom weleens ergens en dan zeggen de mensen: “Je kijkt zo serieus. Op de televisie ben je veel leuker als je lacht.” Dan leg ik uit dat als ik de hele dag louter lachend over straat zou lopen, de mensen zouden denken: die Raymann is een imbeciel die niet spoort. Ik ben ook vader en echtgenoot en dan komen er vaak serieuze zaken op je weg waar je niet lacherig over kunt doen. Ik maak zeker ruimte voor serieuze zaken in mijn leven.’

Het succes van Jörgen Raymann als cabaretier ziet hij vooral als een speling van het lot. ‘Het leven brengt je in alles wat je doet naar waar je nu bent’, zegt hij. In Nederland geboren, in Suriname opgegroeid, maakte hij na terugkeer in de Lage Landen een studie economie niet af en kwamen ook zijn cabaretdiners in zijn restaurant Pedro niet van de grond. Raymanns daaropvolgende optreden als cabaretier valt vooral te kwalificeren als een uit de hand gelopen grap, maar deze grap beheerst inmiddels wel zijn leven. ‘Ik ben op het juiste moment de juiste mensen tegengekomen.’ Raymann probeert naar eigen zeggen op de planken het denken in wij en zij op te heffen. ‘Wij moeten als mensen denken in “ons”. De diversiteit in de Nederlandse samenleving van Zeeuwen, Limburgers en Brabo’s heeft dit land gemaakt tot wat het geworden is. De culturen die er sindsdien bij gekomen zijn, maken het alleen maar mooier.’

In termen van diversiteit is het alleen maar gelukkig dat u een Surinamer bent!
‘Ja! Het leven zou oersaai zijn als we allemaal dezelfde cultuur of hetzelfde uiterlijk zouden hebben. Ik heb voorouders uit verschillende werelddelen, en dat heeft mij gemaakt tot de man die ik nu ben. Ik ben, zeg maar, ontstaan uit een intercultureel orgasme, en daar ben ik heel trots op.’

En humor kan tegenstellingen daarbij overbruggen?
‘Absoluut. Ik merk ook vaak dat als je dingen met -humor zegt, ze veel sneller tot de mensen doordringen. Als je door middel van een grap laat zien dat moslims en katholieken helemaal niet zo veel van -elkaar verschillen, bereik ik daar veel meer mee. Door hun vooroordelen uit te vergroten, laat je mensen zien hoe belachelijk hun denken vaak is. Ik zeg altijd: “Lach tijdens een voorstelling je ziel en zaligheid er helemaal uit. Maar denk er als je naar huis gaat, goed over na waarom je nu precies zo gelachen hebt.’

Acht echtgenoten
Wie Jörgen Raymann zegt, loopt tegelijk tegen zijn alter ego Tante Es op, voluit: Esselien van Doornegat. ‘Tante Esselien is een mix van verschillende Surinaamse vrouwen die ik ken, met hun hebbelijkheden en onhebbelijkheden. Ze heeft het meeste van mijn grootmoeder aan moeders kant, als ik tenminste zie hoe ze mensen brutaal weet aan te spreken en voor de duvel niet bang is. Het enige verschil is dat mijn grootmoeder netjes kinderen en één echtgenoot heeft, terwijl Tante Es minstens zeven kinderen en acht verschillende echtgenoten heeft.’

Tante Es is ongecensureerd, maar goed van inborst?
‘Tante Es is ongecensureerd, maar ze gaat wel altijd van het goede uit. Es wil altijd dat je met een goed gevoel bij haar weggaat. Ze heeft nooit de neiging om mensen de grond in te boren; daar zijn al genoeg andere programma’s voor. Tante Es is een tante die licht corrigerend probeert op te treden. Ze zegt: “Jongen, dat moet je niet meer doen.” Ze geeft je althans nooit het gevoel van: God, was ik hier maar nooit gekomen. Als ik als Tante Es daar in die jurk volkomen voor schut zit, merk ik wel dat de mensen zich makkelijker openen naar Tante Es. De beste gesprekken zijn die gesprekken waarbij mensen niet proberen leuker te zijn dan Tante Es. Gasten die denken: ik ga éven leuk doen als Tante Es, krijgen écht op hun donder, want dat moet je dus nooit doen. Enige tijd geleden kwam ook premier Jan Peter Balkenende langs. Het werd een heel leuk gesprek. Het begon ermee dat Tante Es hem vroeg: “Moet ik excellentie zeggen of minister-president? Of mag ik gewoon Jan Peter zeggen?” Hij zei: “Zeg maar gewoon Jan Peter.” Waarop Tante Es zei: “Oké, maar jij moet wel u tegen mij zeggen, want ik ben ouder dan jij!” Há!’

Clangevoel
Raymann is laat, het programma dat de naamgever al sinds 2001 presenteert, is onafwendbaar het prototype van een amusementsprogramma dat aan alle eisen van geslaagde multiculturaliteit voldoet. ‘Zeker, ik ben een Surinamer en de eerste allochtoon die zo’n amusementsprogramma presenteert. Ik doe typetjes die met die multiculturaliteit te maken hebben, maar ik maak het programma niet voor de multiculturele doelgroep. Ik maak het programma voor heel Nederland. Ik zit niet te denken van: o, hoe moet ik die multiculturaliteit in Nederland weer gaan promoten? Nee, ik denk gewoon: oké, wat is leuk? Wat gebeurt er? Waar kunnen we onze vinger op leggen? Zo maken we het, zodat het voor de gehele Nederlandse -bevolking toegankelijk is.’

In het Scheveningse Fortis Circustheater speelt Raymann binnenkort weer zijn voorstelling Familyman, waarmee hij dit seizoen ook nog enkele andere grote theaters aandoet. Familyman gaat over Surinaamse families en hoe de cabaretier tegen zijn familie aankijkt. ‘Ik probeer niet altijd taboeslechtend te zijn. Dit is mijn minst geëngageerde programma, maar wel een van de leukste tot nu toe, omdat ik echt lekker vrij kan vertellen over de dingen die ik raar vind van mijn familie. Familie roept bij mij iets van een clangevoel op, een groep waarmee je hecht bent, voor wie je door het vuur gaat, die je beschermt en die je liefhebt. Daarboven zit mijn gezin, het absolute topje van de familie.’

Bidden
Van huis uit rooms-katholiek, noemt Raymann zich anno 2009 multireligieus. In huize Raymann zwerft weleens een islamtekst rond en staat er, naar eigen zeggen, behalve een Boeddhabeeldje ook nog wel ergens een Mariabeeld. ‘Maria is altijd in de buurt. Ik heb ook een rozenkrans boven mijn bed hangen. We hebben joodse en boeddhistische geloofsuitingen in huis, want ik wil mijn kinderen laten zien dat je door respect te tonen voor andere religies eigenlijk veel prettiger in het leven kunt staan.’

Hij zegt regelmatig te bidden. ‘Ik bid vooral wanneer het goed gaat. Ik bid ook voor elke voorstelling. Sterker nog: ik ga voor het gesloten doek staan en dan bid ik en vraag een zegen voor iedereen die in de zaal zit. Ik bid voor iedereen die we thuis hebben achtergelaten. Ik bedank vooral dat Hij mij dit succes gunt en dat Hij het mij gunt dat mensen uit hun huis -komen om naar mij te komen kijken. Ik vraag ook om een veilige terugreis en dank altijd voor de gezondheid van de mensen die ik liefheb, die mij liefhebben, en voor mijn gezin. Weet je: bidden moet je vooral doen uit dankbaarheid en niet alleen maar om te vragen. Je krijgt van Hem vanzelf wat je verdient.’

Dit deel van de opvoeding van de paters redemptoristen in Paramaribo is in uw geval geslaagd te noemen?
‘Ik denk het wel. Het is er daar allemaal goed in getimmerd.’

High five
Hij toont mij het boek Diversity: Leaders not labels van Stedman Graham, de man van Oprah Winfrey. ‘Ik heb deze man ontmoet, hij heeft mij zeer geïnspireerd. Hij heeft de nine steps ontwikkeld, waarvan ik de high five heb afgeleid: in vijf stappen je hand als kompas gebruiken voor succes. Je duim omhoog is positief, je wijsvinger bepaalt je doel, je middelvinger houdt overzicht over alles, aan je ringvinger draag je je trouwring en ten slotte: wees bij de pinken.’

Zijn iPhone is niet minder belangrijk voor hem. ‘Ik ben inderdaad echt niets zonder mijn iPhone. Ik ontvang er mijn agenda en mijn mail op. Ik heb mijn spelletjes voor als ik me verveel in de auto. Het is meer dan alleen maar een telefoon. Het is ook een multicommunicatiemiddel waarmee ik het contact met het thuisfront onderhoud. Het houdt het leven voor mij een beetje georganiseerd.’

Populist
Voor het komende seizoen is Raymann bezig zijn televisieprogramma Raymann is laat enig nieuw elan te geven door ‘wat dingen om te gooien’, zoals hij zegt. ‘Na acht jaar is het wel mooi geweest met deze formule. We willen mensen van de straat vragen laten stellen aan politici, maar Tante Es zal haar eigen karakter blijven behouden. Ik ben daarnaast bezig een nieuw programma te ontwikkelen, waarbij ik mensen laat zien dat we helemaal niet zo veel verschillen van elkaar. In ontwikkeling is ook Raymanns helden, waarin mensen laten zien dat ze “ondanks”, maar ook “dankzij” hun achtergrond succesvol kunnen zijn. Alles wat je bereikt in je leven, doe je door wie je bent en door wat je hebt meegemaakt.’

Van een entree in de politiek – een diepgewortelde wens van hem – ziet hij voorlopig af. ‘Ik ben erachter gekomen dat je buiten de politiek om, door gewoon je sociale netwerk te gebruiken, vaak meer kunt bereiken dan een politicus. Tegenwoordig zitten politici zo vast in allerlei afspraken die ze met elkaar maken, dat er geen behoorlijke beslissing meer te nemen valt.’

Over Geert Wilders is hij evenwel ongemeen duidelijk: ‘Wilders heeft alle kenmerken van een populist. Hij speelt in op de angst van de mensen, terwijl de Nederlandse samenleving steeds banger wordt. Ik vraag me af of meneer Wilders daadwerkelijk met de oplossingen komt die hij belooft als hij in de regering zou komen. Hij sluit grote groepen uit, staat niet open voor discussie en steekt zijn kop in het zand. Van mij mag Wilders ruim de verkiezingen winnen, want dan kunnen we ook de ware man zien achter het masker.’