Derk Sauer

‘De Rus is er weer trots op Rus te zijn’

Hij is een man met een jongensdroom. Derk Sauer (56) werd van revolutionair multimiljonair en richtte – met veel succes – in Moskou de Moscow Times op. Gesprek in de Russische hoofdstad met een links-conservatieve socialist: ’Ik ben hier niet echt een publieke figuur.’

‘Ik heb nog steeds mijn Nederlandse wortels, ik ben absoluut geen Rus geworden. Ik voel me erg thuis in Rusland, maar ben uiteindelijk toch die jongen die in de Stalinlaan, later de Vrijheidslaan, in Amsterdam geboren is. Misschien is dat wel een soort lotsbestemming geweest, dat ik hier in Rusland beland ben.’

Mediatycoon Derk Sauer woont al negentien jaar in Moskou. Hij bracht in Rusland inmiddels dertig tijdschriften op de markt. Zijn vrouw Ellen is de grondlegger van de Russische Cosmopolitan. Sauer noemt Rusland een land waar constante waanzin heerst. ‘Dit land is heel anders dan Nederland. Hier is alles extreem, hier zijn de rijken écht rijk, de armen ook écht arm, hier is de kou écht koud, zijn de zomers extreem warm. Alles is overweldigend. En Moskou is een wereldstad, het gaat altijd door. “24/7” noemen ze dat hier.’

Waarom zit je hier?
‘Omdat hier geschiedenis geschreven wordt. Ik zit nu bijna twintig jaar met mijn neus op de eerste rij van de belangrijkste naoorlogse ontwikkelingen. De ineenstorting van de Sovjetunie is het belangrijkste wat Europa sinds de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt. Je kunt in een ander land alleen maar slagen als je echt affiniteit met zo’n land ontwikkelt, als je echt geïnteresseerd bent. Het allerbelangrijkste is dat je oprecht geïnteresseerd bent in de Russen. Je moet hier niet alleen willen komen om een bedrijf op te zetten of geld te verdienen. En als je, zoals ik, een nieuw tijdschrift op de markt brengt, moet dat de tijdgeest van zo’n land reflecteren.’

Ooit namen zijn vrouw Ellen en hij de risicovolle stap om in Rusland een bedrijf te beginnen. ‘We zijn va-banque gegaan, het was overleven of niet. We hadden ook alles kwijt kunnen zijn, maar we zijn hier heel gelukkig geworden. We zijn deel gaan uitmaken van deze samenleving. Van de buitenkant lijkt het hier een bijna onvriendelijke samenleving. Als je over straat loopt, zie je de mensen chagrijnig kijken. Maar als je eenmaal door die eerste ring heen breekt en je bent bij Russen thuis, dan zie je dat ze juist veel warmer en aardiger zijn.’

Maffia
Hij werkte als verslaggever in Nicaragua, Zimbabwe, Libanon en Noord-Ierland en maakte veel oorlogsellende mee. Er waren ook tijden dat Sauer bij de jaarlijkse herdenking van de begrafenis van Mao Zedong een rouwband om zijn linkerarm droeg.

Das war einmal?
‘Laat ik het jeugdzonden noemen.’

Je wist niet dat het om een van de grootste moordenaars uit de hedendaagse geschiedenis ging?
‘Nee, dat is wel duidelijk. Anders had ik het niet gedaan.’

Jouw leven bestaat uit sprongen?
‘Niet zozeer sprongen, als wel een zoektocht. Het zou heel erg zijn als je niet open zou staan voor het bekritiseren van je eigen verleden. Wij, de Vietnam-generatie, gingen in die tijd de straat op om te protesteren tegen het gezag en tegen wat wij als het imperialisme zagen. Wij hadden een duidelijke, goede intentie.’

Nu, in Moskou, moet jij een onderneming op basis van winst draaien!
‘Ik wil een gezond bedrijf hebben, maar het allerbelangrijkste is toch dat wij mooie en vooral onafhankelijke kranten en tijdschriften maken. In die zin nemen wij in Rusland een unieke positie in, omdat wij een van de weinigen zijn die onafhankelijke journalistiek bedrijven. De pers is hier de afgelopen jaren ernstig gemuilkorfd.’

De ‘Moscow Times’ is een van de weinige kranten die kritisch schrijven?
‘Er zijn misschien tien tot vijftien kranten in heel Rusland die echt onafhankelijk kunnen berichten. Als wij schrijven dat Poetin iets verkeerds heeft gedaan, weet het Kremlin dat dat niet is omdat we tegen Poetin zijn, maar omdat we tegen zijn politiek van dat moment zijn. En vergeet niet: de Russen gebruiken begrippen als democratie, persvrijheid of mensenrechten heel anders dan wij.’

Wat bedoelen zij met persvrijheid?
‘Zij bedoelen met persvrijheid dat journalisten mogen schrijven wat ze willen zolang het maar in het belang van Rusland is. Dat is iets heel anders.’

Er zijn hier regelmatig politieke aanslagen, in 2006 nog op journaliste Anna Politkovskaja.
‘Er gebeuren hier natuurlijk veel onaangename dingen, maar dat wil nog niet zeggen dat je je door angst moet laten leiden. Ik ben niet angstig en laat me leiden door de yogagedachte: het belangrijkste is om nú te leven. Dit is een hard land. Zeker in de jaren negentig, toen hier de maffia zeer actief was, zijn we diverse keren bedreigd en hebben we een paar heel vervelende dingen meegemaakt. Ook dat hoort bij de ervaring die we hier hebben opgedaan. Het is achteraf raar gezegd, maar ik had die ervaring niet willen missen. Omgekeerd: wij zijn hier zeker rijk geworden, maar rijk zijn is geen doel op zich.’

Sauer noemt zich onverkort ‘gewoon SP-lid’. Moet kunnen, zegt hij: SP-sympathisant én ondernemer. ‘Ik zie de tegenstelling niet. Het is het bekende cliché dat als je door omstandigheden wat geld hebt verdiend, je dan ineens je idealen moet verliezen. De SP kwam ooit uit een links--radicale hoek. Dat is helder, maar is inmiddels veranderd in een links-radicale volksbeweging die zich op het niveau van de buurten inzet voor mensen die het in de samenleving minder goed getroffen hebben. Maar er is maar één ding waar het leven écht om draait en dat is gelukkig zijn. Uiteindelijk bepalen je gezin, je kinderen en je huwelijk jouw gelukkig zijn. Ik geloof heel sterk in normen en waarden. Het gezin vind ik ongelooflijk belangrijk. In dat opzicht ben ik een ontzettend conservatief iemand.’

Boeddhist
Als bewijs van zijn diepe verbondenheid met zijn vrouw en kinderen laat hij mij een foto van zijn gezin zien. Zelf komt hij uit een remonstrants nest, maar werd naar eigen zeggen al snel communist. ‘Ik ben een kind van de Vietnam-generatie. Eind jaren zestig. Wat wil je? Dan werd je vanzelf links.’ De afgelopen tien jaar belandde hij ‘in de yoga’. ‘Ik voel mij steeds meer aangetrokken tot het boeddhisme, zonder mij overigens zelf boeddhist te willen noemen. Het is heel goed om met je beide voeten letterlijk op de aarde te blijven staan en om te gaan met alle waanzin die je hier elke dag om je heen ziet.’

Hij toont mij zijn yogamat waar hij elke dag minstens een uur op doorbrengt. ‘Ik doe er mijn oefeningen op en mijn meditaties. Het is een heel -belangrijk onderdeel van mijn leven.’ Met zijn vrouw Ellen bezoekt Sauer met regelmaat de rooms-katholieke kathedrale kerk van Moskou, waar de Nederlandse priester Michiel Peeters persoonlijk secretaris van residerend bisschop Pezzi is. ‘Mijn vrouw is erg katholiek en ik voel mijzelf altijd erg thuis in een katholieke kerk.’ Als uitgeefster van de Russische Cosmopolitan is zij, zegt hij, invloedrijker dan hijzelf. ‘Zeker onder de Russische vrouwen is zij hier heel bekend. Ik ben hier niet echt een publieke figuur. Ze kennen natuurlijk wél allemaal onze tijdschriften en kranten.’

Ontberingen
Met buitengewoon veel interesse nam bladenman Sauer recentelijk in Nederland de presentatie van de nieuwe KRO-glossy Maria waar. ‘Ik kocht het blad meteen op Schiphol toen ik even in Nederland was. Ik ben altijd geïnteresseerd in nieuwe tijdschriften en zéker in de opkomst van spiritueel getinte tijdschriften. Maria vind ik een heel leuk tijdschrift, omdat het iets anders probeert. Maria probeert glossy te verbinden met geestelijke thema’s én met seksualiteit, en benadert dat op een andere manier. Ik vind het een zeer te waarderen poging en ik kon ook zeker proeven dat het een katholiek gefundeerd tijdschrift is. Daar is namelijk niets tegen! Ik ben hier nu in Rusland met een tijdschrift over yoga begonnen, dat tot mijn verbazing zeer succesvol is. Ach, ik ben altijd met nieuwe dingen bezig, zo zit ik in elkaar. De nieuwe generatie Russen is hier opgegroeid in tamelijk arme omstandigheden. Toen wij hier kwamen, was er letterlijk helemaal niets. Die mensen hadden generaties van ontberingen achter de rug en konden pas een paar jaar geleden voor het eerst de grens over, dingen kopen, noem maar op. Heel veel Russen die nu een huis en een televisie kopen, beginnen zich nu ook te interesseren voor andere zaken. Religie en in mijn geval yoga beginnen een plek te krijgen in deze samenleving. Ik denk dat dat heel belangrijk is.’

Geweldloos
Sauer is ook mede-initiatiefnemer van de zender Het Gesprek, die na een moeizame aanlooptijd binnenkort een doorstart maakt. ‘Het Gesprek gaat aan een tweede ronde beginnen. De ervaring is hier wellicht veel belangrijker dan het einddoel. Het opzetten van een nieuwe televisiezender was voor mij een zeer interessante ervaring, zoiets had ik nog niet eerder gedaan. Als het lukt, is het mooi. Dat hoop je natuurlijk, maar als het niet lukt, is het ook goed.’

Sauer waardeert de nieuwe renaissance die hij in Rusland op tal van plekken waarneemt. ‘Het geloof, de cultuur en het ballet zijn weer helemaal terug, ook de schilderkunst. En kijk naar de sport. Dit jaar was geweldig voor Rusland.’

Omdat Rusland Nederland uitschakelde tijdens het EK in Oostenrijk en Zwitserland?
‘Onder andere. Guus Hiddink heeft natuurlijk zorggedragen voor de revival van het Russische voetbal. Maar voor de Russen was het wereldkampioenschap van het nationale ijshockeyteam, voor het eerst sinds heel erg lang, nog véél belangrijker. De Russen hebben hun zelfvertrouwen en zelfrespect weer teruggekregen. Vergeet niet dat dit land helemaal in elkaar gestort was. De Sovjetunie, ooit een van de machtigste landen in de wereld, was verworden tot crisis, ellende, honger en werkloosheid. De Russen zijn door zo veel ellende in hun historie heen gegaan – politieke revoluties, hongersnoden, noem allemaal maar op – en hebben daar één les uit getrokken: als je nu kunt leven, doe het dan nu! Zij zijn zonder geweld weer uit die ellende gekropen, dat is historisch. Er is hier iets gebeurd wat tot burgeroorlogen en massaslachtingen had kunnen leiden, maar het is allemaal relatief geweldloos verlopen.’

Heeft de ‘Moscow Times’ daaraan bijgedragen?
‘Je moet je eigen rol daarin natuurlijk nooit verheerlijken, maar wij zijn er in ieder geval bij geweest. De Rus is er weer trots op Rus te zijn.’