Sanderijn Cels

‘Clinton heeft niets fout gedaan, Obama was gewoon te goed’

Ze is een omnivoor. Sanderijn Cels (37) is historica, schrijfster en een regelmatige gast bij Pauw & Witteman. De Amerikaanse verkiezingscampagne volgt ze op de voet en ze werkte mee in het Hillarykamp.

Wij spreken elkaar op het moment dat in de VS de Democratische en Republikeinse conventies net voorbij zijn. De Democraat Barack Obama zal het in november opnemen tegen de oorlogsveteraan John McCain. Cels analyseert de recente gebeurtenissen. ‘McCain heeft met zijn stoutmoedige keuze voor Sarah Palin als running mate voor een vlucht-naar-voren gekozen. Ondanks haar zeer goed ontvangen speech is er ook kritiek uit eigen Republikeinse boezem. Er zijn vrouwen die vinden dat een moeder van vijf kinderen helemáál geen vicepresident zou moeten worden. Bij de Republikeinse aanhang zijn family values heel erg belangrijk: een moeder van vijf kinderen kán geen tijd voor het vicepresidentschap hebben! You can’t have it all, zeggen zij. Een zwangere dochter van 17 wordt eigenlijk helemaal niet zozeer als een probleem gezien maar meer als een symptoom van het feit dat Palin blijkbaar nú al geen tijd heeft om haar kinderen fatsoenlijk groot te brengen. Een écht goede moeder had natuurlijk voorkomen dat een kind van 17 al zwanger raakt.’

En orkaan Gustav verstoorde ook nog behoorlijk de Republikeinse conventie.
‘De Republikeinen baalden enorm van dat barre weer en de Democraten lachten natuurlijk in hun vuistje. De Republikeinen probeerden weer heel handig hun solidariteit met de slachtoffers te laten zien, ze waren constant voor de slachtoffers van Gustav aan het bidden. Eigenlijk probeerden ze zo goed en zo kwaad als het ging goede sier met Gustav te maken, maar in feite was de conventie in de verkeerde week getimed. De Republikeinen hebben ook mazzel dat het Amerikaanse publiek helemaal nog niet zo onder de indruk van Obama is. Ze hoeven in de peilingen geen enorme slag in te halen. Uiteindelijk liggen ze na die conventies weer nek-aan-nek en is er nog weinig veranderd.’

Communicatie
Haar vleugels heeft Cels driekwart jaar geleden voor onbepaalde tijd uitgeslagen naar Boston, waar ze onderzoek doet naar politieke communicatie. ‘Mijn man kon al vijf jaar naar de VS en kreeg onlangs een baan aangeboden aan Harvard University. ‘Nu er hier verkiezingen zijn heb ik gezegd: “Nu gaan we!” Ik ben bezig om samen met mensen van Nederlandse universiteiten onderzoek te doen naar het gebruik van beelden, zoals foto’s in politieke communicatie. President Bush heeft de morele grenzen ongekend opgerekt om de Irak-oorlog te promoten, bijvoorbeeld via georganiseerde photo opportunities, zodat de pers voorbereide plaatjes kon schieten die pasten bij het beeld dat Bush neer wilde zetten rond Irak. Dat is wel een onderzoek waard.’ In vroeger tijden probeerde Cels het vak van internetondernemer en televisiepresentatrice uit. ‘Ik was zelf het product van Grrls!, het boekje dat ik in de jaren 90 schreef. In die tijd experimenteerden vrouwen met van alles wat ze konden worden.’ Met Wat jij wilt, schat begaf ze zich daarna op het terrein van de feministische chicklit. ‘Het was een roman met kritiek op de hausse aan boeken in het Bridget Jones-genre waarbij vrouwen zich kritiekloos aan de voeten van een man wierpen. Ik vond dat genre zó voorspelbaar, zó onfeministisch en ongeëmancipeerd dat ik dacht: ik schrijf in datzelfde genre een humoristisch boek er frontaal tegenin. Echt tongue-in-cheek.’

Hillary
In haar thuisstaat Massachusetts was Sanderijn Cels enige tijd vrijwilliger bij de Hillary Clinton- campagne. Ze deed het uit waardering voor het werk van Hillary. ‘Eigenlijk hoopte ik tien jaar geleden al dat Hillary Clinton voor het Witte Huis zou gaan, zeker toen Bill terugtrad. Toen zij senator voor de staat New York werd dacht ik al: wów, zij zou echt een formidabele kandidaat zijn! En ik bedacht: als zij ooit voor het presidentschap gaat, ga ik naar de VS om haar te helpen. Het is helemaal niet moeilijk om je bij een campagne aan te sluiten, maar je moet niet denken dat je daar als buitenlander een strategische positie in kan nemen. Er blijft genoeg grondwerk over waar ze altijd handen voor kunnen gebruiken. Ik heb er van alles gedaan: de coördinatie van vrijwilligers, in telefoonteams gezeten, logistieke zaken voorbereid, ik ben langs huizen gegaan, alles vanuit Massachusetts.’

Zij is het niet geworden. Waar ontbrak het aan?
‘Clinton heeft – op wat versprekingen na – niets fout gedaan, alleen, Obama was gewoon te goed. Obama heeft door zijn manier van campagne voeren de zwakheden van Clinton feilloos kunnen blootleggen. Doordat hij zo sympathiek was, kwam zij behoorlijk verbeten over.’

Presenteerde ze zich niet zo vrouwelijk als zij misschien had gekund?
‘Obama zette tijdens de campagne een soort feminiene leiderschapsstijl neer, terwijl Clinton in de loop van de verkiezingen juist meer de masculienere kant op ging. Als vrouwelijke kandidaat kon Hillary zich nauwelijks manifesteren, want een vrouw in de Amerikaanse politiek die zich als een soort Moeder der Natie positioneert, kan nooit het Witte Huis halen. Clinton onderging bovendien een seksistische behandeling in de media waardoor zij mede ten onder is gegaan. Clinton moest daar voor zichzelf een weg uit weten te vinden. Obama is feitelijk in dat feminiene gat gesprongen. Er heeft dus eigenlijk een rolwisseling plaatsgevonden.’

In Wat jij wilt, schat beschrijft Cels aan welke criteria Amerikaanse presidentsvrouwen moeten voldoen om perfect wives te kunnen zijn. Een presidentsvrouw draagt bijvoorbeeld een wit of pastelkleurig roze jurkje in net niet te agressieve kleuren tegenover het statige donkere van haar echtgenoot-president. ‘Cindy McCain doet het wat dat betreft uitstekend. Zij staat altijd zo práchtig naast John McCain. Als McCain met haar het publiek in loopt, dan zie je haar ook keurig met haar roze mantelpakje en gouden knoopjes erachteraan gaan. Ze blijft minzaam glimlachen. Michelle Obama is daarentegen een fantastische powervrouw. Ze heeft nu een team van adviseurs om zich heen gekregen en kleedt zich plotseling veel beter, met parels –, dat heet dan dress for success en daar is al menig artikel aan gewijd. Haar maatschappijkritische houding is ineens verdwenen, haar scherpe afstudeerscriptie over racisme in de VS is ineens niet meer te krijgen. De Princetonbibliotheek verstrekt haar scriptie pas op 5 november, één dag na de verkiezingen. Zij heeft echt een gedaantewisseling ondergaan om presidentieel over te komen. Maar ik blijf wel écht een fan van haar.’

In Cels’ boeken komt het thema vrouwenemancipatie regelmatig terug. Haar boek Wat jij wilt, schat baseerde zij indertijd op The Rules. ‘Ik vond het bijvoorbeeld heel interessant om te zien hoe Hillary Clinton gedurende de campagne met seksistische vooroordelen ten aanzien van vrouwelijk leiderschap omsprong. Ze heeft geprobeerd daar een alternatief voor te bieden, en dat is mislukt. Voor mijn boek maakte ik een studie van de partners van beroemde mannen. Ik heb me werkelijk wild gelachen om al die biografieën. De meest bizarre gekkigheden kwamen bovendrijven. Sommige vrouwen refereerden niet alleen aan hun man als “Harry” of  “Joost” maar ook als “Mijn koning” of “Mijn president”. Zelfs Hillary Clinton zei toen haar autobiografie Living History uitkwam, op de vraag waarom ze toch bij Bill was gebleven na de Monica-affaire: “Hij was niet alleen mijn man, he was also my president.” Dat waren toch wel momenten dat ik mijn teleurstelling moest wegslikken bij Hillary. Maar ik denk dat Hillary een verbeten vechtster is. Vrouwen van haar generatie kónden gewoon niet groot worden in die keiharde mannenwereld van Washington zonder een harde tante te zijn. Obama is van een nieuwe generatie, hij kan relaxter zijn, hij heeft minder geïncasseerd. Hillary draagt 40 jaar strijd op haar schouders. Ik vind dat ze daar ook erkenning voor verdient en niet alleen die veroordeling.’

Gezin
Op Harvard Square is bij gebrek aan een Nederlandse kwaliteitskrant de Britse The Guardian haar favoriete opinieblad om in de tas aan de kinderwagen te hangen. Drie weken geleden beviel ze immers van Dante. ‘Ik merk ook hier hoe belangrijk family values als het gezin en de familie voor de Amerikanen zijn. Elke keer als ik met de baby over straat loop is er wel iemand die zegt: Beautiful! God bless! Of er wordt naar me geroepen: God bless America!’

Ze beschouwt zich als een typische kerkverlater. ‘Het is niet zo dat ik helemaal van mijn geloof gevallen ben. Ik toets mijn handelen zeker aan een hogere morele autoriteit maar ik weet niet of ik die met God aan zou duiden. Mijn vader heeft zowel een joodse als een katholieke lijn, opgevoed door de jezuïeten. Mijn moeder is altijd braaf in de zuil van de rooms-katholieke kerk, het CDA en de KRO gebleven.’

Zijn er nog boeken in voorbereiding?
‘Ik blijf zeker schrijven. Op dit moment heb ik mijn handen vol aan allerlei kleine en grotere stukken over de verkiezingen in dag- en weekbladen, internet, noem maar op. Elke uitlaatklep wordt wel ergens door mij bediend met een blogje.’

Hoe ervaar je als Nederlandse jouw verblijf in de VS tot nu toe?
‘Mij valt op dat de levenswijze hier in het noordoosten wel heel erg georganiseerd is. Men heeft de hele dag van tevoren ingepland en er is weinig ruimte voor spontaniteit. Als freelancer in het gezellige Amsterdam had je altijd wel ruimte om spontaan met iemand een kop koffie te doen. Hier is alles zó van tevoren afgesproken dat er voor ontmoetingen en uitwisselingen een precies tijdsbestek is ingeruimd. Een gesprek is afgerond binnen de tijd die ervoor gepland staat. Dan mis ik Amsterdam.’

Wie gaat de Amerikaanse presidentsverkiezingen winnen?
‘Dat is echt een heel, heel moeilijke vraag. Ik hoop van ganser harte dat het Obama is maar ik ben toch wel bang dat ook McCain hoge ogen gooit omdat hij dat geruststellende, vaderlijke heeft, iets dat Amerikanen als kalmerend ervaren nu ze steeds zenuwachtiger worden bij die hoge olieprijs. Met Obama nemen ze toch een gok, je weet niet of hij het aankan. Je kunt hem het voordeel van de twijfel geven maar ik denk dat het nog een heel zware dobber gaat worden. Ik hou eigenlijk mijn hart vast dat het toch McCain wordt.’