Hulpbisschop Everard de Jong

‘Mijn ongelovige broers en zussen vinden mij soms een beetje raar’

Dr. Everard de Jong (50) geldt als de whizzkid onder de Nederlandse bisschoppen. Hij is hulpbisschop in het bisdom Roermond. Als voormalig studentenpastor heet hij de landelijke jongerenbisschop te zijn. Hij gaat naar Sydney, waar van 15 tot 20 juli de Wereldjongerendagen worden gehouden.

U bent hulpbisschop van Roermond. Dat woordje ‘hulp’ klinkt zo knechterig.
‘Ach, ik heb er geen identiteitscrisis aan overgehouden. Als lid van de bisschoppenconferentie ben ik echt volwaardig bisschop met eigen taken. Het maakt me helemaal niets uit als ik hulpbisschop genoemd word.’

Everard de Jong is bijna tien jaar bisschop. Dit voorjaar vierde hij zijn vijfentwintigjarig priesterjubileum. Vroeger kon hij als studentenpastor vrolijk fietsend aangetroffen worden in de straten van Maastricht. Nu is hij veel onderweg in het land. ‘Ik woon amper in Roermond. Ik slaap er, maar voor de rest is het hele land mijn werkterrein.’

De Jong mocht nog weleens staande een bisschoppelijke vergadering onder een tafel gaan liggen, teneinde een pc weer bedrijfsklaar te maken. ‘Ik heb het voordeel dat ik mts-elektronica heb gedaan.’ De Jong is onder de Roermondse bisschopsstaf de enige niet-Limburger en kan in het Limburgs niet spontaan meekomen. ‘Ik word als niet-Limburger wel geaccepteerd, hoor. Ik heb inmiddels lang genoeg in Limburg gewoond om alles te kunnen verstaan. Soms heb ik een wat Hollandse instelling – mijn vader is een Noord-Hollander en mijn moeder een Arnhemse. Ik denk soms gewoon wat rechtlijniger, minder met gevoel maar meer op efficiëntie. In Limburg moet je je voortdurend realiseren dat de pastoraal met alles is verweven, en ten slotte met de harmonie. Ik denk nog van buiten naar binnen, terwijl zij meer van binnen naar buiten denken. Zij zeggen: “Van binnen zitten al zo veel goede aanknopingspunten!” Ik vergeet ze nogal eens. Het helpt mij om hier in Limburg nog meer met de voetjes op de grond te blijven staan.’

Onlangs riep De Jong enkele onaardige dingen over de KRO. Die vond hij te weinig radicaal. Bisschop Wiertz, die ook mediabisschop is, nam publiekelijk afstand van hem. ‘In de media is dat dikker gemaakt dan het was. Bisschop Wiertz en ik kunnen ontzettend goed met elkaar opschieten. Maar hij had gelijk: in de media moet helder zijn wie woordvoerder is op een bepaald terrein. En dat is bisschop Wiertz voor wat betreft de RKK. Het was een onhandige samenloop van omstandigheden, waardoor er door mij iets gezegd werd over zijn gebied. Je moet oppassen dat niet te doen.’

Bijna geniaal
Al vanaf het begin heeft De Jong twee keer per week een soort werkaudiëntie bij zijn bisschop Frans Wiertz. Ze kennen elkaar volgens De Jong van haver tot gort. ‘Wij weten precies wat we aan elkaar hebben. We zeggen gewoon wat we gedaan hebben de afgelopen dagen. Ik vraag hem soms hoe je hiermee moet omgaan of daarmee, rond het onderwijs bijvoorbeeld of als er weer ergens een fusie op stapel staat of een priester wat moeilijkheden heeft.’

Beschouwt u hem als een wijze, bedaarde -patriarch?
‘Ja, ik vind hem ontzettend wijs. Hij heeft een enorme sociale intelligentie en zeer wijze inzichten over het pastoraat. Hij is natuurlijk jarenlang kapelaan, pastoor en deken geweest, hij heeft veel gelezen. Hij kan soms heel verfrissend, bijna geniaal een visie hebben waarvan je zegt: “Dat is de spijker op z’n kop. Dat klopt precies.”’

Er was een tijd, toen hij op de technische school zat, dat hij nauwelijks geloofde. ‘Ja, dat rooms-katholieke was er toen even een beetje vanaf. Maar het “gevoel” was toch gebleven, want ik koos heel bewust voor de katholieke mts in Eindhoven. Het echte geloven is feitelijk van het ene op het andere moment gekomen. Ik kreeg geen visioen, maar ik wist ineens: Hij is er! Je ziet de wereld plotseling in een ander perspectief, omdat je weet dat er een God is die van je houdt.’

Er kunnen nu lezers afhaken, omdat ze zich niets kunnen voorstellen bij een God die van je houdt.
‘Het is ook moeilijk uit te leggen. Ik wist gewoon dat ik geleid werd. Ik wilde radioastronoom worden, maar mij trof diep in het hart een ander signaal uit de ruimte. Ik heb me eraan durven overgeven. Akkoord, ik kan me van sommige van mijn broers en zussen heel goed voorstellen dat God voor hen gewoon niet relevant is. Ik praat daar in de familiesfeer met mijn ongelovige broers en zussen weleens over. Ze vinden mij soms een beetje raar. Ze snappen het nog steeds niet. Het komt misschien ook door mijn priesterpak met zo’n priesterboord. Je krijgt er wél heel interessante gesprekken door, want de mensen weten precies wie je bent.’

Geruchten
Sinds zijn aantreden als bisschop in 1999 heeft hij de portefeuille jongeren op zak. Inmiddels is hij vijftig jaar. Moet hij zijn hele verdere leven jongerenbisschop blijven? ‘Er zitten nu twee nieuwe hulpbisschoppen voor Den Bosch aan te komen en waarschijnlijk ook een nieuwe hulpbisschop van Utrecht en het zou kunnen dat een van hen deze taak van mij overneemt. Ik vind dat ook niet zo erg. Als je tien jaar zoiets gedaan hebt, wordt het wellicht tijd dat je het overgeeft.’

Kunt u als hulpbisschop aan carrièreplanning doen? Het gerucht gaat dat u voor de vacante post Helsinki in Finland gaat.
‘Er gaan altijd geruchten. Ik laat die geruchten lekker voor wat ze zijn. Ik kan niet ontkennen dat ik weleens denk: hoe zou het zijn als ik zélf een bisdom had? Zo’n casus is alleen nog nooit zo concreet op me afgekomen, want hier in Nederland is alles bezet. In Scandinavië ken ik de situatie helemaal niet, dus om nu ineens daarheen te gaan... Je moet er ook een soort stabiliteit voor hebben die ik misschien nog niet zo heb. Maar ik denk wel dat ik ja zou zeggen als men mij vraagt, want dan denk ik: ze hebben me nodig. Je moet goede argumenten hebben om nee te zeggen.’

Indrukwekkend
Sydney vormt van 15 tot 20 juli het decor van de Wereldjongerendagen. Buenos Aires, Toronto, Rome en – drie jaar geleden – Keulen gingen Sydney als gaststad voor. 740 Nederlandse jongeren reizen komende week down-under. De paus zal de laatste drie dagen in Sydney aanwezig zijn. ‘Ik verheug me er nu al op’, zegt De Jong. ‘Wij hadden zo’n duizend jongeren als richtgetal, maar ik vind 740 ook geweldig, gegeven de verre afstand, de prijs en alle activiteiten die jongeren hebben. Het is een van de moeilijkste opgaven voor de kerk om jongere generaties bij de kerk te betrekken.’

Je hoort vaak dat de kerk zelf schuld draagt aan het feit dat zij de jongeren niet meer weet te bereiken. Het vasthouden aan bepaalde visies op het vlak van ethiek brengt veel jongeren niet in vervoering.
‘Ik kan me die kritiek wel enigszins voorstellen. Het is niet meer gewoon om naar de kerk te gaan. Veel jongeren vinden het ontzettend saai in die kerk. Ik heb dat zelf ook meegemaakt, tot ik op een gegeven moment ontdekte dat het in die kerk om Jezus gaat. Wij als kerk moeten meer over de kern van de zaak praten. Wij zijn met zo veel andere dingen bezig, zoals met kerkpolitieke dingen die ook belangrijk zijn. Ik denk dat de persoon van Jezus Christus gewoon meer aan de orde zou moeten komen.’

Op 20 juli komt ook de paus?
‘Ja, dat is altijd het hoogtepunt. Zaterdagavond is er een avondwake op het veld met de nacht erna. Het is in Sydney winter en nogal koud. We bereiden ons dus goed voor met slaapzakken die tot min tien graden bescherming bieden. Het is altijd indrukwekkend als je al die mensen op zo’n veld bij elkaar ziet. Zoiets zindert van leven.’

Dierbaar
Hij laat me een foto uit 1976 zien: het gezin De Jong voor de laatste keer bijeen, voordat hij naar het seminarie ging. De foto, door hemzelf met zelfontspanner gemaakt, is hem dierbaar en staat permanent op zijn bureau. Ook op zijn bureau een reliek van de Amerikaanse Elisabeth Ann Seaton, de grondlegster van de Amerikaanse katholieke scholen. ‘Ik heb katholiek onderwijs in mijn portefeuille, dus deze reliek spreekt mij zeer aan. Is trouwens nu niet meer te krijgen.’

Milkshake
Hoe denkt u dat de lezers op dit verhaal zullen reageren?
‘Ik denk dat zij van iemand van de kerk natuurlijk allerlei uitspraken verwachten over homoseksualiteit, condooms en voorbehoedsmiddelen. Alsof dát de kern van onze boodschap is. Ík hoop dat overkomt dat voor mij het belangrijkste van het katholieke geloof de relatie met God is. Je moet een smaak ontwikkelen om bepaalde gerechten te kunnen eten. Ik heb af en toe gewoon zin in een frietje en dan ga ik naar McDonald’s voor zo’n frietje en een goede salade en een milkshake. Dat is mijn favoriete gerecht. Maar soms word ik ook weleens door wat deftige mensen uitgenodigd in een zoveel-sterrenrestaurant en dan moet je liflafjes eten. Die vind ik ook heel lekker. Als je de smaak niet hebt voor die liflafjes en ook de tijd niet neemt om ze te proeven, dan zul je ook de nuances van het leven niet proeven. Als mensen geen stil hart hebben om te luisteren, dan zul je nooit de bodem van de put zien. Ik zou zeggen: word stil, dan komt er wat.’

U bent bijna tweeënhalve week in Australië. Dat wordt kangoeroebiefstuk eten!
‘Eten ze die daar, kangoeroes? Ach, ik laat me verrassen.’