Rutger Hauer

‘Voor de kunstenaar in mij is niet genoeg publiek’

Acteur Rutger Hauer (64) is een van de beroemdste ‘Nederlandse’ Amerikanen. Via Floris en Turks fruit in Nederland, naar Blade runner en Sin City in Hollywood. Dit weekeinde is hij weer eens te zien als de verzetsheld Erik Lanshof in Soldaat van Oranje.

U hebt ook een ‘verscheurd’ leven, want u bent nooit thuis.
‘Iedereen is wel verscheurd omdat er nooit genoeg tijd is voor leuke dingen. Ik weet ook nooit waar ik over vier weken ben. Ik zwerf in een ontdekkingsreis die steeds doorgaat.’

Met zijn Autobiografie is Rutger Hauer ruim twee jaar bezig geweest. De opbrengst van het boek gaat naar zijn aidsstichting Starfish Association. ‘Het is het verhaal van een acteur die rondzwerft van de ene naar de andere rol. Het is beschrijvend en tegelijkertijd heel dicht bij de kern van wat dit vak werkelijk is. Er is een soort energie in mij die mij nog steeds voortstuwt.’

Veel van mijn leeftijdsgenoten zullen Hauer nog kennen als de koene ridder Floris van Rosemondt uit de gelijknamige televisieserie. ‘Floris was mijn eerste succes. The first cut is the deepest!’ Turks fruit volgde in 1973. Jan Wolkers zei destijds tegen hem: ‘Jij sloeg de spijker op zijn kop.’ ‘Een mooier compliment kon ik niet krijgen. Bij de première was toch vooral de vraag wat Jan ervan vond, want het was toch zíjn verhaal en zíjn boek. Hij was heel enthousiast.’

Vorig jaar was Hauer aanwezig bij de begrafenis van Wolkers. ‘Je moet afscheid nemen van zo’n grote geest als Wolkers. Ik vond dat ik daar moest zijn.’

Soldaat van Oranje, uit 1977, hield voor Hauer een risico in, omdat Erik Hazelhoff Roelfzema, de schrijver van het boek, hem aanvankelijk als vertolker van de hoofdpersoon Erik Lanshof niet zag zitten. ‘In het begin ging ik ook uitermate schoorvoetend met het script om. Ik was er als acteur niet zo zeker van of ik die rol wel aankon. Ik heb er een jaar mee rondgelopen en er uiteindelijk zeer bewust voor gekozen, ook omdat Hazelhoff zelf zo geestig en charmant was. Juist de tegenzin jegens het heroïsche was voor ons in de film het uitgangspunt. Het moest geen oorlogsfilm worden, het moest een film worden waarin het leven van een aantal studenten geportretteerd werd met hun idiotie, arrogantie, lulligheid en hun onnozelheid. Jonge mensen die toch probeerden iets goed te doen. Hazelhoff rolt daar dan uit als de figuur die het langste overleeft en die geen schot gelost heeft.’

Op Bevrijdingsdag 1945 heft Erik Lanshof in de film met de enig overgebleven student van zijn club in Leiden het glas en zegt: ‘Proost, was het het waard allemaal?’
‘Ja, zo’n gedachte mag je wel toelaten, vind ik. Bij Hazelhoff kwam het in feite recht uit het hart, deep down was hij een pacifist.’

U werd uiteindelijk bevriend met elkaar.
‘Ja, ik vond uiteindelijk een vaderfiguur in hem, misschien ook omdat ik mijn eigen vader niet echt goed heb leren kennen tijdens zijn leven (Arend Hauer, ook acteur, overleed in 1985, red.).’

De koninklijke familie herdacht Hazelhoff in Wassenaar een maand geleden tijdens de herdenkingsbijeenkomst waar u sprak.
‘Ja, ik kon daar niet ontbreken, ook al moest ik daar een eind voor vliegen. Ik zei dat hij voor altijd bij me zit; als een kogel in mijn hart. Ik heb van hem geleerd dat je wakker moet zijn voor het moment om het te kunnen leven. Het glas is halfvol en niet halfleeg. Die benadering heeft Hazelhoff altijd gekoesterd.’

‘Soldaat van Oranje’ bevat buitengewoon moeizaam gemaakte scènes, soms opgenomen midden in de nacht aan het strand. U verdronk bijna!
‘Het was een zeer intense film om te doen. Filmmaken kan soms lastig zijn. Maar ik vind: dat hoort bij je werk en je doet het gewoon zo goed als je kunt.’

‘Soldaat van Oranje’ heeft uw leven ingrijpend veranderd.
‘Ja, míjn leven is veranderd omdat de film mij eigenlijk naar de “overkant” heeft gebracht. Het leven van Hazelhoff is door de film als het ware ook verlengd. Onze levens en onze vriendschap raakten door die film als touwen door elkaar vergevlochten.’

Levensbeschouwing
Bent u een kunstenaar?
‘Het is een beetje Cirque du soleil. Ik ben ooit in het circus begonnen, toen ik zes was en ik dacht: dít is het helemaal! Wat ik doe is een beetje circus, maar ik ben natuurlijk in mijn werk zeker een kunstenaar. Alleen: voor de kunstenaar in mij is niet genoeg publiek, vind ik. Ik ben als een vrijdenker die aan banden gelegd moet worden.’

Hauer speelde in zijn schitterende carrière zowel helden als slechteriken. Onder de slechteriken valt vooral de categorie psychopaten, robots, nazi’s en terroristen op. Heeft hij een patent op slechteriken? ‘Het is de helft van mijn werk. Ik tel ze wel eens. Maar de andere helft zijn de goeden. Je moet gewoon kijken of je er iets leuks mee kunt. Dát is het mirakel van de acteur: je kunt me inhuren en dan doe ik mijn best om iets geloofwaardig te -maken.’

Zijn ouders hadden iets met antroposofie. Ooit werd de jonge Rutger op een antroposofische school ‘gedaan’. Met ‘levensbeschouwing’ is hij naar eigen zeggen nog steeds bezig. ‘Ik heb het sterke gevoel dat levensbeschouwing het leven is zoals het is. Je schiet altijd tekort. Mijn moeder is nog een poosje erg met Khrisnamurti en Camus bezig geweest. Ik denk dat God gewoon een verzonnen iets is. Wij mensen hebben zo’n behoefte aan houvast, dat we allerlei dingen verzinnen. Er bestaat volgens mij geen hiernamaals. Wij kunnen dat ook niet bevatten, daar zijn onze hersens gewoon niet op gebouwd.’

Met zijn Starfish Association zet Hauer zich in voor het lot van met hiv besmette kinderen en zwangere vrouwen. ‘Ik heb te veel gezien om er niet wat aan te doen. Er trekt nog steeds een tsunami-achtige storm over van voornamelijk weeskinderen die overblijven nadat hun moeders en vaders zijn overleden. Voor hen is er niemand. Mijn bemoeienissen beogen vrouwen te helpen door hen tijdens de zwangerschap de juiste medicijnen te verstrekken, zodat in elk geval hun kinderen geen aids zullen hebben.’

Als een apostel trekt u zelf met medicijnen door Afrika.
‘Ik heb dat geprobeerd, maar die medicijnen hebben een deadline. Als je daar te lang mee rondloopt, lukt dat dus niet. Je moet een netwerk hebben en dat is een groot probleem in Afrika. Tachtig procent van de met hiv besmette mensen krijgt geen medicijnen, omdat ze geen fiets hebben om de uitdeelplek te bereiken. Of geen voedsel om er twee dagen voor te lopen. Het is heel pijnlijk. We weten allemaal dat de medicijnen werken, maar we krijgen ze niet op de juiste plek.’

Bankoverval
Plannen voor de toekomst heeft Hauer zat. Sinds lange tijd is de acteur weer eens in een Nederlandse speelfilm te zien. De film Bruidsvlucht, onder regie van Ben Sombogaart, is voor een gedeelte al opgenomen in Nieuw-Zeeland. Hauer speelt daarin een avonturier die tijdens de luchtrace Londen-Christchurch met een aantal vrouwelijke emigranten naar Nieuw-Zeeland en Australië vliegt. ‘Bruidsvlucht wordt een heel mooie film. Je zult me in die film niet langer dan twee minuten zien, maar voor die twee minuten was ik graag bereid naar Nieuw-Zeeland te vliegen! Ik heb er met veel plezier aan gewerkt. Een aanmerkelijk experimentelere film is Oogverblindend, met Georgina Verbaan. Het verhaal van die film draait een kant op die je niet ziet aankomen. Verder ligt er voor volgend jaar nog een heel mooi script klaar voor een filmplan met Carice van Houten. Carice is een buitengewoon interessante actrice en het verhaal is prachtig, dus het is heel spannend als het werkt, maar het is nu nog niet echt reëel. Eind mei vertrek ik voor enkele maanden naar Italië, dan speel ik Barbarossa in een groot episch stuk. Ik ben ook nog heel erg bezig met het verhaal van Walraven van Hall, de geëxecuteerde Nederlandse bankier, die tijdens de oorlog in het verzet zat en verantwoordelijk was voor de grootste bankoverval uit de geschiedenis. Een heel mooi heroïsch verhaal rond een figuur die we nooit kenden, maar wel een groot verzetsstrijder was, eigenlijk de achterkant van de Soldaat van Oranje. Het financieringspad is nog in volle gang. Ik zit te wachten tot ik door kan met mijn script.’

Dansen
Hij laat twee sokken zien die hij heeft meegenomen uit Australië, het ontwerp gebaseerd op aboriginal-art. ‘Ik ontwikkel een documentaire tv-serie over indigenous (inheems, red.) people. Ik denk dat een bezoek aan, zeg twaalf indigenous people, heel interessant is voor de conclusie dat wij allemaal van hetzelfde DNA afstammen en dat we elkaar dus wat meer zouden moeten omarmen in plaats van onze verschillen te bestrijden. Wij zijn eigenlijk allemaal uniek. En dat T-shirt met die vogel is weer een ander project. Het is een soort You Tube-achtig project waarbij ik kinderen beneden de twaalf jaar een dans laat uitvoeren voor aids. Zij dragen over de hele wereld allemaal hetzelfde T-shirt. Alleen, ze dansen op verschillende plekken ín dat T-shirt met die vogel. Het heet Dance for aids.’

Toeval
Hauer verdeelt tegenwoordig zijn tijd tussen Los Angeles en het Friese platteland. Er is eigenlijk weer een nieuwe fase in zijn leven aangebroken. ‘Ik vroeg me af of er nog andere dingen waren die ik zou moeten ondernemen. Het is eigenlijk “teruggeven” aan de samenleving wat ik momenteel doe. En over regisseren kun je pas écht praten als je ook écht aan het stuurwiel van het schip staat, dat stel ik gewoon nog even uit. Mijn carrière is langer dan de meeste carrières en ook nog wereldwijd. Mijn gezicht blijft bij het publiek langer hangen. Wie zal zeggen waarom dat is? Het is niet iets waar ik mij veel voor inzet, veel toeval speelt een rol.’

En ‘Soldaat van Oranje’, gaat u die film op 4 mei nog zien?
‘Nee, ik heb hem al gezien.’