Pieter van Vollenhoven
Andersdenkenden, 30 december 2007
?Mijn oren en mijn pianospel zijn voor velen een inspiratiebron geweest!?
Pioniers en helden
Ik zit tegenover een van de 100 invloedrijkste Nederlanders, althans volgens ?HP/De Tijd? van 30 november.
?Ach, dat zijn anderen die dat bepalen.?
U zit in de afdeling ?Pioniers & Helden?. Verwondert u dat?
?Ach, nou ja.?
U stond al nummer 18 op de ?Volkskrant?-lijst van 200 invloedrijkste Nederlanders in 2006!
?Ja, ik wist inderdaad dat ik vorig jaar na het Schipholrapport in de aandacht gestegen was. Met een ramp van dat formaat neemt de aandacht toe, maar als het rustig is op het werkfront zak je ook weer snel in belangrijkheid.?
Thuis, op Het Loo in Apeldoorn, heet zijn vrouw ?de prinses?. ?Ja, kijk, dat is het gekke: iedereen noemt haar ?de prinses?. ?Weet u waar de prinses is?? Men zei nooit: ?Weet u waar uw vrouw is?? Zo is dat er van lieverlee in geschoten, een beetje raillerend.?
U zegt zelf toch niet ?prinses? als uw vrouw om de hoek is?
?Nee, maar ik noem haar ook geen Margriet. Ik heb voor mijn vrouw altijd mijn eigen naam.?
Die wil ik niet weten!
?Precies!?
U hebt veel aan uw vrouw gehad, zeker in de jaren dat u aantrad als lid van het Koninklijk Huis maar nog geen baan had.
?Mijn vrouw heeft mij enorm gesteund! Ik zocht indertijd een functie die niet strijdig was met haar functioneren. Het was toen niet eenvoudig om binnen de Nederlandse maatschappij een functie te vinden die een beetje stond voor de toekomst! Ja, de start is behoorlijk ingewikkeld geweest.?
U heette in die tijd, 1967, toen u met de prinses trouwde, van té lage komaf te zijn?
?Kijk eens, over komaf ? laag of hoog ? kun je discussiëren: de idee dat een burger met een prinses trouwde, sprak een heleboel mensen in die dagen niet aan. Sommigen vonden het eigenlijk een foutieve keus.?
U hebt daar last van gehad?
?(lacht) Fors! In het begin zei men al: ?Zo?n huwelijk is gedoemd te mislukken, deze foute keuze had ze nóóit mogen doen.? Het was -uiterst ingewikkeld.?
Maar u wist van uzelf: ik ben een terriër!
?Als sterrenbeeld ben ik een stier, dus als men te veel met een rode vlag voor mijn neus gaat zwaaien, dan komt de stier wel in beweging. Ik nam mij steevast voor om ten aanzien van de keuze van mijn vrouw niet teleur te stellen. Ik heb als het ware het mes in mijzelf gezet om stevig te gaan werken.?
Verstoppertje
?Vader? is het kerstthema van ?KRO Magazine? dit jaar. Hoe is de verhouding tussen u als vader en uw vier inmiddels uitgevlogen zonen?
?In mijn ouderlijk huis werd vroeger niet veel gesproken. Mijn vrouw en ik hebben véél meer met onze zonen besproken, we hebben vroeger alles uitgesproken wat hun in de opvoeding dwarszat.?
Was u een goede vader?
?Ik heb zeker weleens geaarzeld bij de vraag of ik voldoende in hun opvoeding heb geïnvesteerd. Ik heb het weleens aan de kinderen gevraagd: ?Vind je dat ik tekort ben geschoten?? Maar zo voelen zij dat niet aan. Ik zie wel dat zíj intensiever met hun kinderen optrekken dan wij dat met onze kinderen konden. Het intensieve zat bij ons meer in de vakanties. Doordeweeks trokken we ook wel met elkaar op en deden we dingen als verstoppertje spelen, maar ik ging bijvoorbeeld nooit mee naar -hockeywedstrijden of zo. Nú is de moeilijkheid: hoe houd je contact? Je moet echt afspraken maken, want, zoals wij dat vroeger bij de luchtmacht zeiden: ?Je wordt reuze op je zuiger gestampt.? Hun leven is hectisch, ze zijn -altijd verschrikkelijk bezig. Je moet nu de -momenten vinden.?
Heeft u ook een generatieconflict meegemaakt, momenten waarop uw kinderen alles wat u zei totale onzin vonden?
?Het zal er geweest zijn, maar ik ben het vergeten.?
U bent nu met uw zonen vooral sparringpartners?
?Het is meer overleg. Het is hún leven. Als zij het op prijs stellen, ben ik bij wijze van spreken dag en nacht bereid om van gedachten te wisselen, voorzover zij ook eens een ander oordeel willen horen. Maar zij kennen mij te goed, dus zij kunnen soms gemakkelijker met een derde praten dan met hun vader, omdat ze al precies weten wat ik ga zeggen.?
Oppassen
Hij werd thuis niet zo gelovig opgevoed. ?U wilt eigenlijk weten of ik nog geloof? Nou ja, ik worstel. Ik moet eerlijk zeggen: ik zie het geloof als een taal. En nét zoals je een taal moet oefenen om hem te kunnen blijven spreken, oefen ik momenteel met mijn geloof te weinig. In mijn hart betreur ik dat. Ik heb er ? mede door mijn vrouw ? in latere jaren absoluut meer belangstelling voor gekregen. Zo heb ik lang deel uitgemaakt van een huisgemeente. Ik vind dat je moet oppassen dat je niet in geloofsdiscussies blijft steken, maar dat je ook iets met je geloof moet doen.?
Zou u geloviger willen zijn dan u bent?
?Ja, in wezen wel. Het geloof is immers de moeite waard.?
Het geloof is ook ploeteren!
?Ja! Het geloof is als een taal die je blijft spreken. En net zoals met het Frans of het Italiaans: je gaat een taal vergeten als je hem niet oefent.?
U bent eigenlijk Nederlands-hervormd. Tegenwoordig heet dat PKN.
?Dat leeft niet echt bij mij, bij mij staat nog -Nederlands-hervormd.?
Bent u kerks?
?Soms. Het hangt sterk van de dominee af. Er zijn dominees waar ik met ontzéttend veel plezier naartoe ga. De een spreekt je zo veel meer aan dan de ander. Weet u, of je nu protestant of -katholiek bent, als de bron zó identiek is, maken de verschillen qua geloof mij eigenlijk weinig uit.?
U bent vrijzinnig?
?Ja, dat zou je kunnen zeggen.?
Inspiratiebron
?O, het beroemde pianospel?, roept Van Vollenhoven uit als ik zijn geroemd pianospel met de Gevleugelde Vrienden Louis van Dijk en Pim -Jacobs te berde breng. ?Vroeger dacht men: hij zoekt met dat pianospel de populariteit op, wat gaan we nu toch krijgen? Als hij zo graag piano wil spelen, laat hij dat dan gewoon thuis doen, tussen de schuifdeuren! Maar toen ik de prinses nog helemaal niet kende, had ik in mijn schooltijd al mijn eigen dixielandorkestje en speelde ik mee met The Dutch Swing College Band. Muziek speelt een geweldig belangrijke rol in mijn leven. Ik had mij nooit gerealiseerd dat de mensen dat zo gingen uitleggen. Gek: als je terugblikt is mijn carrière met dat hoogleraarschap en mijn benoeming als voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid pas van de grond gekomen nadat ik met die concerten was opgehouden.?
Hoe keek u aan tegen André van Duins creatie van u, al pianospelend en wat al niet meer?
?Dat deed me veel plezier. Dat was natuurlijk fantastisch, maar we hebben er meer gehad: Van Kooten & De Bie hebben het óók gedaan, dus je mag wel zeggen: mijn oren en mijn pianospel zijn een inspiratiebron voor velen geweest.?
Emotioneel
Haagse ambtenaren in de omgeving van de Onderzoeksraad spreken soms guitig van Zijne Veiligheid. Van eerste burger aan het hof tot gevreesde waakhond in de ongevallensector is Pieter van Vollenhoven sinds vorig jaar ook nog hoogleraar risicomanagement aan de -Universiteit Twente. Voor alles is hij: waarheidsvechter.
Veiligheid is uw levenswerk en uw vak geworden?
?Ja, als ik terugkijk is veiligheid absoluut mijn -levenswerk geworden.?
U bent eigenlijk ?s lands nationale veiligheidsmanager.
?Ik denk niet dat je het zo kunt stellen. Het is waar dat ik 22 jaar lang heb moeten strijden, om een onafhankelijke Raad in het leven te roepen met betrekking tot onderzoek inzake veiligheidskwesties. Ik vond dat ?onafhankelijk onderzoek? ook echt onafhankelijk moest zijn.?
Schipholbrand
De Onderzoeksraad voor Veiligheid werd uiteindelijk in 2005 opgericht. Vorig jaar zagen we hem prominent in beeld met de ongemeen harde conclusies van de Raad inzake de Schipholbrand. Niet alleen de inhoudelijkheid van de conclusies sprak in die dagen aan, maar ook de sterke, onverveerde houding die hij bij die presentatie innam.
Was de presentatie van dat rapport ook de finale van zijn lange gevecht om erkenning?
?Zo zie ik het niet. Die erkenning kwam natuurlijk met de instelling van de Raad op 5 februari 2005. Alleen: dit was het eerste grote onderzoek waarmee de nieuwe Raad werd belast. Toen werd wel héél kritisch gekeken van: die meneer Van Vollenhoven heeft zo lang gestreden voor dat onafhankelijke onderzoek, we zijn nu wel héél benieuwd wat hij hiervan gaat maken. Als het een slecht rapport was geworden, dan was het ook meteen het einde van die Onderzoeksraad geworden. En van mij ook! Einde oefening. Dat was heel duidelijk. Absoluut! Het was een testcase. De Raad was geïnstalleerd, die moest nog mensen gaan aannemen, er was nog geen duidelijk omlijnd plan, en dan word je geconfronteerd met ?Schiphol?. Ik moet u zeggen: ik heb zelden zo hard gewerkt, omdat het tegelijk een kwestie was van erop of eronder.?
Bent u zelf mogelijk ook een beetje politicus geworden?
?Ik vrees van niet. Een politicus moet naar compromissen zoeken. Ikzelf heb vaak moeite met een compromis, zeker als het in strijd is met eerdere door jezelf gedane uitspraken.?
Inmiddels draagt u wel de hoogste Nederlandse onderscheiding.
?Dat waardeer ik natuurlijk in hoge mate, daar kon ik best om snikken, zeker als je de woorden van premier Balkenende opnieuw overdenkt toen hij mij de versierselen uitreikte. Daar heeft hij mij echt mee geraakt, dat was voor mij toen zéér emotioneel!?
Aarzelen
Eens in de twee maanden moet hij naar het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam voor controle vanwege huidkanker. Af en toe is ook een operatie noodzakelijk. Helaas moest hij onlangs voor de vijfde keer geopereerd worden. ?Dat maakt je leven onzeker. Het leven en de dood zijn twee dingen die bij elkaar horen, maar zeker als je je, zoals ik, van binnen nog jong voelt, helpt zo?n ziekte om intensiever over de betrekkelijkheid van het leven na te denken.?
Waar noopt dat toe?
?Tot de vraag of je ook geestelijk voorbereid bent om te gaan. Ik heb wel mensen gesproken die tot mijn grote verrassing volledig bereid waren om deze aarde te verlaten als het uur daar was. Zij hadden innerlijke rust en vrede met datgene wat ze gedaan hadden en waren totaal bereid om de dood te aanvaarden. Ik vond dat bewonderenswaardig. Ik moet daar toch nog even wat extra huiswerk voor doen. Ik ben nog niet zover.?
Is er leven na de dood?
?Ik aarzel. In mijn hart zou ik het fantastisch vinden als het zo was. Die extra dimensie dat er iets in het vooruitzicht wordt gesteld, spreekt mij zeer aan. Maar die zekerheid is er bij mij nog niet.?
U hebt niet het idee dat overleden dierbaren als uw ouders, uw schoonouders of prins Claus u, bij wijze van spreken, vanuit de hemel bekijken en gedurende dit gesprek zeggen: ?Pieter, het gaat goed??
?Ik aarzel.?
Als het ooit zover is, wilt u niet in Delft in de Grote Kerk begraven worden?
?Dat is juist. Wij blijven liever in de natuur in Apeldoorn. Nee, wij blijven samen hier, Margriet en ik. Hier liggen voor ons toch zó veel moeilijke én vreugdevolle jaren die wij samen hebben doorgebracht. Samen houden wij ook zeer van de omgeving van Paleis Het Loo: van de reeën tot de herten, van de mus tot de roodborst. Ik zou het vreselijk jammer vinden als er op mijn graf geen eekhoorn meer voorbij zou komen.?
Die heb je in de grafkelder van Delft niet!
?Nee, dat heb je in Delft niet.?
Vaandrig
Hij laat zijn Margrietspeld zien die hij ooit, ten tijde van zijn huwelijk, kreeg van een wethouder uit Den Haag. ?Hij had die Margrietspeld in zijn revers, haalde hem ervan af en zei: ?Meneer Van Vollenhoven, ik hoop dat u die altijd zult blijven dragen.? Dat heb ik sindsdien altijd gedaan.? Ook draagt hij de dasspeld uit de luchtmacht, de wing. ?Ik diende in de luchtmacht als vaandrig. Ik heb in de luchtmacht een fantastische tijd gehad. Ik werd in eerste instantie als jurist geplaatst bij het ongevalsonderzoek en vervolgens heb ik bijgetekend om de vliegeropleiding te volgen. Ik denk er met grote dankbaarheid aan terug.?
Wim Kan
Hoe gaat u Kerstmis vieren?
?Meestal gaan we naar de kerk en zijn we bijeen. Maar tijden veranderen, omdat niet iedereen uit ons gezin met Kerstmis in de buurt is. Maar we hebben natuurlijk ook een kerstkind dat op Eerste Kerstdag jarig is, onze zoon Bernhard.?
Hoe gaat u Oudjaar vieren?
?Ik houd van Oudjaar. Wij proberen met z?n allen tijdens Oudjaar bij elkaar te zijn. Mijn vrouw vindt het prima als ze vroeg naar bed mag, want voor haar hoeft het niet zo, dat Oudjaar met dat geknal. De enige discussie die we met de kinderen voeren, betreft de hoeveelheid vuurwerk: van mij hoeft dat niet zo kolossaal. Dat geknal vind ik eigenlijk zonde van het geld.?
En misschien op televisie nog naar de dienstdoende oudejaarsavondcabaretier kijken?
?Ja, maar eerst wordt er gekeken wíé het doet. Er zíjn namelijk voorkeuren. Soms mis ik nog weleens op zo?n avond het Wim Kan-gebeuren. Ik denk op zo?n avond toch met ontzettend veel plezier aan hem terug. Bij ons werd vroeger de hele avond ingedeeld rondom Wim Kan. Dat is nu anders. De jeugd kijkt nu toch minder televisie met Oudjaar, en wij dus ook.?
Ik ben trouw
?In ons familiewapen staat de spreuk Semper fidelis. Dus kies ik voor Ik ben trouw. En dat ben ik, als ik zo terugdenk, ook altijd geweest. Trouw ligt bij mij op de voorplecht. Je belooft elkaar iets en daar sta je voor, of het nu in je werk is, voor je medewerkers, je vrouw of voor je kinderen. Trouw zijn voor elkaar, loyaal, op je kunnen rekenen, bij voor- en tegenspoed, dat vind ik buitengewoon van belang. Ik ben trouw geweest, ook al kwam dat mij niet altijd even gunstig uit. Wij hebben samen een mooi huwelijk van inmiddels bijna 41 jaar. Het is soms een moeilijke tijd geweest, maar trouw is er van de kant van mijn vrouw en van mij altijd geweest. Ooit hebben wij een stap gemaakt en aan die stap waren consequenties verbonden. We zijn door stormen gegaan, maar je houdt elkaars hand vast.?
Rapportcijfer
?Op mijn vroegere montessorilyceum werkte men niet met cijfers maar met zinnetjes. Dan stond daar bij een bepaald vak: ?Pieter heeft aanleg voor de stof, maar moet er nog even in groeien.? Mijn ouders juichten, want zij dachten: dat is dus een dikke voldoende, maar het was een 3! Het cijfer is toch zeer afhankelijk van hoe anderen je zien. Kijk, bij iedereen zit toch een natuurlijke neiging om jezelf fantastisch te vinden. Het is goed om de olifantenhuid wat los te gooien en te luisteren naar anderen. De anderen bepalen het oordeel vaak zuiverder. Zelf ben ik op school opgevoed met zessen. Een 6 of een 7 vind ik een mooi cijfer.?
