Arthur Docters van Leeuwen

Andersdenkenden, 4 november 2007

?Ik tors niet veel geheimen met mij mee?

Neigt u naar drift?
Ja. Ik heb lang gedacht dat het een slechte eigenschap van mij was, maar dat is niet zo. Het is juist passie, want het is een moeilijk te controleren goede eigenschap.?

Bestuurlijke krachtpatser
Zijn stem klinkt als een dreigend-donkere bronzen klok. Hij heeft gevoel voor understatement en zwarte humor, maar kan ook briesen. Ooit noemde hij zichzelf ?een lopende eend?. Maar deze omvangrijke bestuurlijke krachtpatser is toch vooral een methodische denker. Zijn oude vak is het staatsrecht. ?Als je, zoals ik, eens per paar jaar in mijn sector publiceert, hoor je bij de grote jongens, zeg ik altijd maar. Nog nét. Ik mag meedoen.? Als oud-voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), zeg maar de beurswaakhond, behoorde geheimhouding tot zijn prime code. Draagt hij nog steeds veel geheimen met zich mee? ?Ik tors niet veel geheimen met mij mee die zwaar op mij drukken. De meeste geheimen zijn alleen maar interessant voor een beperkte periode. Ze komen vanzelf gewoon uit.?

Hij lijkt mij buitengewoon intelligent, maar hij wenst te ontkennen. ?Was dat maar waar! Ik test iedere keer of ik ?buitengewoon? intelligent ben. Ik ben niet zo heel erg vlug van begrip, maar als ik het een keer begrijp, dan begrijp ik het meestal ook goed en vaak beter dan anderen. Dan ben ik daarna heel snel.?

Hoekig
Vrijwel niemand die het weet, maar in ?Docters? schuilt een vlammend poëet. Vorig jaar verschenen in het literaire tijdschrift Kinbote twee gedichten van zijn hand. Tussen 1966 en 1968 scheidde hij onder het pseudoniem Hein Wybrand letterkundige publicaties af als ?Een bronstige worm?, ?Koffie?, ?Iemand anders? en de bundel erotische verhalen Het reservaat. ?Niemand kende het boekje. Het zijn best aardige verhalen, ik krijg nu weer allerlei verzoeken ze opnieuw uit te geven en er nog wat bij te schrijven. Ik heb Mai Spijkers van uitgeverij Prometheus beloofd dat ik nu eerst mijn dichtbundel zal afmaken. Ik heb geen neiging om nog verhalen te gaan schrijven. Die gedichtenbundel komt er, en verder zal ik zeker een aantal essays publiceren. Die liggen klaar.?
Hij wordt nogal eens als hoekig ervaren. Of hij dat herkent? ?Jazeker. Ik heb bij Financiën heel lang werk gedaan dat nogal tegendraads is. Niet iedereen vond mijn stijl prettig. Mijn argumenten zijn vaak nogal krachtig. Ik heb eigenlijk altijd functies gehad met een omgekeerde hoera-functie.?

Arthur Docters van Leeuwen en Gerard Klaasen (foto:RKK)

Mensen uit de vroegere politiebonden waren blij als u voortijdig van de gesprekstafel vertrok!
?Ik ben een harde onderhandelaar, dat heb ik bij Financiën geleerd. Dat waren ze bij de politiebonden kennelijk niet gewend. Die bonden waren natuurlijk heel machtig. Ze hebben nog steeds een grote representativiteit: 95 procent is lid van die bond. Als zij wat zeiden, meenden ze dat het dan ook zo gebeurde. Het werd niet op prijs gesteld als je gewoon zei: ?Dit is een misverstand, dat gaan we zo dus ook niet doen.? Ik ben soms ook wel kortaangebonden. Mijn voorzitter van de Raad van Toezicht, jonkheer Loudon, zei altijd: ?Als je het niet in één zin kunt formuleren, dan heb je er niet goed genoeg over nagedacht.? Nederlanders houden niet van concludente formuleringen. Nee, er moet langer over gepraat worden. En inderdaad heb ik een zeker ongeduld, zeker als het echt duidelijk is waar we nu zijn en waar we naartoe moeten.?

Maar bent u wel een aardige man, eigenlijk?
?Ja, ik denk het wel. Ik houd van gezelligheid.?

Trapezewerker
Voor de VVD zou hij dit voorjaar Tweede Kamerlid worden, maar hij bedankte voor de eer toen bleek dat Fred Teeven hoger op de kandidatenlijst (vijfde) stond dan hijzelf (tiende). ?In de positionering van de heer Teeven kwam tot uitdrukking dat de VVD hechtte aan populisme, en daar ben ik echt een verklaard tegenstander van. Ik heb mij daarom ook als tegenstander van mevrouw Rita Verdonk verklaard. Ik ben sociaal-liberaal, vroeger in de PvdA zelfs liberaal-sociaal.?

Populistisch rechts kent u nog uit uw BVD-tijd?
?Ja, daar werd in mijn BVD-tijd wel naar gekeken. Je had een aantal van die snuiters. Er kwam ook steeds wel wat geweld aan te pas, maar je hoefde er nooit goed op te letten, want er kwam altijd ruzie. Zo zag je dat ook met de LPF gebeuren. Dat zullen we nu met al die populisten, met de Wildersen en met de Rita?s, ook weer zien gebeuren. Zie Le Pen in Frankrijk, zelfde verhaal: hij komt op, reikt voor even ver en nu, na de laatste presidentsverkiezingen, is er in Frankrijk níéts meer van terug te vinden. Tot de volgende trapezewerker komt.?

Het katholicisme is hem te dogmatisch, Docters van Leeuwen is van oorsprong dan ook vrijzinnig-protestant. Maar hij is evenzeer geïnteresseerd in antroposofie.

Rudolf Steiner wilt u wel als bedlectuur op het nachtkastje?
?Voor Steiner moet je wel klaarwakker zijn als je dat leest. En dat ben ik in bed niet altijd.?

Is er een hemel?
?Ik geloof in reïncarnatie.?

Meevoelend
In de loop van de afgelopen dertig jaar hebben zich nadrukkelijke wijzigingen voltrokken aan zijn gezicht. Zo draagt hij al geruime tijd geen bril meer. ?Ik was lange tijd zeer bijziend en droeg altijd een grote bril. Ik had staar. Die bril leidde er in alle publicaties toe dat ik voor kil en afstandelijk werd versleten. Ik ben nadien succesvol aan mijn ogen geopereerd. De artsen hebben toen meteen lenzen van de goede sterkte ingezet. Toen verschenen er commentaren in de media dat ik warm en meevoelend was. Meneer, ik geef er niks om.?

Gerehabiliteerd
Op zijn 62ste wil hij nu echt werk maken van zijn academische ambitie. Bij zijn vriend en politicoloog Uri Rosenthal gaat hij een promotieonderzoek doen onder de titel Hoe kunnen organisaties zich concentreren op kerntaken?  Ooit, in 1998, kwam hij in scherpe aanvaring met zijn minister van Justitie, Winnie Sorgdrager. Hij werd uiteindelijk ontslagen als procureur-generaal bij het OM, maar nadien gerehabiliteerd. ?Zo zie je maar hoe gevaarlijk het is als de politiek zich van de feiten losmaakt. Maar ach, als je alsmaar aan de top van de publieke zaak opereert en altijd in het oog van de storm, dan moet je niet verbaasd zijn dat het ook eens een keer fout gaat. Dit was niet goed, want er was in deze zaak niet op feiten onderzocht. Leuk was het niet. Er zijn nogal wat mensen die in de publieke dienst verongelukken, alleen staan daar geen tien camera?s bovenop. Ik ben er uiteindelijk heel goed uit gekomen. De eersten die overigens begrepen hoe het écht zat, waren de cartoonisten. Je kunt het in de tijd keurig zien. Na twee weken kreeg je cartoons, waarin heel aardig werd aangegeven hoe het ongeveer zat. Ik heb ze allemaal bewaard. Ik wil daar later nog wel wat mee doen.?

Iemand zei over u: ?Hij is in zijn leven meerdere malen gevallen, maar altijd weer opgestaan, hij is er zelfs aanmerkelijk sterker en met meer gezag uit gekomen.?
(Lacht) ?Ik heb zelf niet zo?n gevoel van vallen en opstaan. Ik heb een heel mooie loopbaan achter de rug. Ik ben voorlopig nog hartstikke druk.?

The thinking man
Hij toont een prachtig beeldje dat de liefde symboliseert. Een glazen kopie van een veel groter beeld dat, naar zijn zeggen, ?ergens in Polen? moet staan. ?Je bent uiteindelijk van de liefde afhankelijk. Mijn vrouw en ik zijn nu 42 jaar bij elkaar en het is nog steeds leuk. Dat is toch wel een grote zegen. Zij kwam met dit beeldje aan, gevonden op een antiekmarkt.? Het andere beeld komt uit Zimbabwe, ?The thinking man?. ?Mijn vrouw en ik kopen altijd samen kunst. De manier waarop die man daar zit te denken, is ook wel een aardig portret van mijzelf. Ik ben het zelf min of meer. Als ik wil nadenken, kijk ik er graag naar.?

Schoon water
In de recente Week van de democratie leverde Docters van Leeuwen een bijdrage in de vorm van het advies Vormen van democratie van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling. ?Wij zijn de baas?, luidde de slogan bij de Week. ?Van zo?n titel ?Wij zijn de baas? schrok ik toch wel. Ik weet niet of democratie nu zo goed gedefinieerd kan worden met ?Wij zijn de baas?. Dit zal wel weer hoekig overkomen, van: het is meteen weer fout. Maar inderdaad: dit was bepaald niet de -gelukkigste slogan om de Week van de democratie mee in te leiden. Het is belangrijk vooral jonge mensen te laten zien wat democratie inhoudt, vooral in situaties waarin er geen democratie is, want wij zijn er natuurlijk aan gewend. Wij vinden het normaal dat je hier mag zeggen wat je wilt en dat je ? als je dat doet ? ook nog beschermd wordt, ook als het anderen niet bevalt wat je zegt. Wij gaan met democratie om zoals met het drinkwater: we vinden het doodnormaal dat er schoon water uit de kraan komt. Dat is helemaal niet normaal. De meeste wereldbewoners hebben helemaal geen schoon water. Het is maar zo?n vijfde deel ? waar wij dan toe behoren ? dat dat wel heeft. En zo is het met democratie ook. Voor mij is democratie de voortzetting van de strijd van allen tegen allen op een consensusmanier. We strijden materieel en ideëel voor onze belangen in een arena waar spelregels gelden, dat noemen we het parlement. Je moet wel zorgen dat iedereen met legitieme belangen daarin een plaats kan hebben. Want wat gebeurt er als je ze buitensluit? Dat betekent dat je ze terugbrengt naar de strijd van allen tegen allen. Ik was bijvoorbeeld vóór het generaal pardon, niet uit morele of ethische overwegingen, maar omdat ik doorslaggevend vond dat je een groep niet uit je midden kunt wegsluiten. Je geeft ze nog niet eens de status van slaaf, nog niet eens de laagste vorm van burgerschap. Wat denk je dat er op termijn zal -gebeuren? Je veroordeelt die mensen tot de sfeer van de strijd van allen tegen allen en dan ben je vervolgens heel verbaasd als daar geweld en misdaad uit voortkomt. Dat vind ik toch wel een vorm van naïviteit waar ik af en toe een beetje treurig van word.?

Belofte: Ik ben eerlijk
?Dat is absoluut een norm die ik nastreef. Waarheidsvinding zie je ook steeds terug in al de dingen die ik heb gedaan: bij Financiën, de BVD, het Openbaar Ministerie en natuurlijk ook bij de Autoriteit Financiële Markten. Iedere keer zie je die waarheidsvinding heel sterk naar voren komen. Dat kun je alleen maar goed doen als je zelf laat zien dat je van de waarheid houdt. Ik mag dan wellicht voor hoekig worden gehouden, ik heb toch niet vaak meegemaakt dat mensen twijfelden aan de feiten die ik presenteerde. Dat moet je ook niet doen, want dan word ik inderdaad boos.?

Rapportcijfer
?Ik denk nog net in de buurt van een kleine 8 te komen. Toen ik nog leiding gaf, zei ik altijd: ?Vrienden, wij hoeven een licht gevoel van tevredenheid niet te onderdrukken.? Dat is een typisch protestantse manier van uitdrukken. Het betekent dat je heel tevreden bent over jezelf en je medewerkers. Ik voel mij geen protestant, maar ben het. Persoonlijke verantwoordelijkheid, dat het écht op jou aankomt, dat je je uiterste best moet doen, hard moet werken, dat je iets moet betekenen voor je naaste, dat zijn allemaal erg protestantse normen die echt horen tot mijn genen.?