Henkjan Smits

'IK BEN HET TEGENOVERGESTELDE VAN HET PUBLIEKSLIEVELINGETJE'

Andersdenkenden, 14 oktober 2007

Talentscout, tv-presentator, juryvoorzitter, producer – Henkjan Smits (46) is het allemaal. Met vier programma’s valt zijn gesoigneerde hoofd deze week niet weg te denken van het scherm: Het beste idee van Nederland, So you wanna be a popstar, Shownieuws en Ranking the stars. De firma Smits doet goede zaken.’

Henkjan, hoe heeft het zo ver kunnen komen?
‘Tsja, dat vragen mijn ouders zich ook regelmatig af: waar is het fout gegaan? Ik loop het pad van het leven met een mandje in mijn hand en vul het mandje met wat op mijn pad komt. Al de dingen die ik nu doe, vind ik leuk. En vlak voordat ik iets niet meer leuk vind, gooi ik dat uit mijn mandje.’

Geen talent
Hij stond als Idols- en X-factor-juryvoorzitter eerst aan de ene kant van de lijn, nu staat hij als presentator van Het beste idee van Nederland aan de andere kant van de streep. ‘Hoe kan het lopen? Heel vroeger verdiende ik mijn geld als muzikant en toen was het nog de bedoeling dat ik gewoon een wereldberoemd zanger zou worden. Wist ik veel dat ik daar totaal geen talent voor had! Toen ik bij een platenmaatschappij ging werken, reageerde de muzikantenscene met: “Henkjan heeft voor de vijand gekozen.” Idols vroeg me in 2002 juryvoorzitter te worden. Ik zei eerst nee, want ik wilde niet op de televisie. Wist ik veel dat het op televisie zo leuk was.’

Wat voor een man ben jij eigenlijk?
‘Volgens mijn vrouw ben ik een heterofiele nicht. Ik sta bewust in het leven, maar ik ben ook een vrouwenman, één die liever met vrouwen dan met mannen praat. Ik geef niks om voetbal, machogedrag is mij geheel vreemd. Ik houd van shoppen en ik huldig de mening dat je als man geen laarzen genoeg kunt hebben en als vrouw geen handtassen genoeg.’

Jouw laarzen zijn uitbundig: het zijn van die Texaanse cowboylaarzen met een stuk of zes ijzeren clips erop en erachter!

Rare snuiter
‘Een saillant detail hierbij is dat ze gemaakt zijn van palingleer! Ik heb ze laatst aan Jan Smit laten zien. Ik zei: “Dit lijkt me echt iets voor jou. Écht palingleer.” Weet je: ieder mens is uniek, laat vooral je uniekheid zien en probeer je niet te conformeren aan de massa, want de voorspelbaarheid van de massa is killing voor het mooie van het individu. Sta gewoon voor de dingen waar je voor staat, dan is het leven écht leuker. Ik ben voor mensen die mij kunnen doorzien een open boek en voor anderen weer volledig gesloten. Zij denken: wat ís dat voor een rare snuiter? Oók prima! Ontzettend veel mensen gunnen mij het licht in de ogen niet. Dat kan nooit mijn probleem zijn, dat is altijd hun probleem. Ik heb een uitgesproken mening en schaam me er ook niet voor die mening te ventileren. Ik zit niet in dit vak om bemind te worden. Het allerbelangrijkste is dat je altijd jezelf blijft. Ik ben me wel bewust van hoe ik kijk.’

Exploiteer je die ogen?
‘Ik exploiteer Henkjan Smits en daar horen die ogen bij. Toen Idols begon heb ik heel duidelijk gezegd: ik ben geen acteur. Voordat Idols begon had ik wel eens artiesten bij mij aan mijn bureau staan die dan spontaan begonnen te huilen, omdat ik zei dat ik het gewoon niet hoorde. Ik weet dat dat soms heel hard is om te horen, maar ik kan het niet anders doen dan zo.’

Huilebalk
Op zijn veertigste vertoefde Smits praktisch op het randje van de dood. In 2001 kreeg hij een buikvliesontsteking als gevolg van een geperforeerde dikke darm. ‘Dan gaat er wel iets door je heen. Sindsdien ben ik een nog grotere huilebalk dan ik daarvoor al was. Ik at ongezond en dronk veel, waaronder wel vijf liter cola light op een dag. Ik kreeg als gevolg van die enorme hoeveelheid cola light een aspartaamvergiftiging. Nu trek ik nog maar eens in de zoveel weken een blikje cola open.’

Hij doet nu, naar eigen zeggen, alleen nog maar dingen die hij leuk vindt. Twee keer in de week geeft hij lezingen en workshops aan het bedrijfsleven. ’Ik vind dat dankbaar om te doen. In een dag zitten maar 24 uur en ik probeer ook nog vier à vijf uur per etmaal te slapen en mijzelf ertoe te dwingen minstens één maaltijd per etmaal met mijn gezin door te brengen.’

Kun je je een leven voorstellen zonder je vrouw Petra en je twee dochters?

‘Nee, niet meer. Nee, ik zou mijn leven – hoe leuk ik het ook vind – meteen willen opofferen voor mijn twee dochters en mijn vrouw. De liefde die je voor je kinderen voelt, is zó onvoorwaardelijk. Tenminste in mijn geval.’

Zijn adagium luidt: ‘Geniet elke dag van het leven.’ In zijn leven speelt zich geen vorm van religie meer af. ‘Mijn vader kwam uit een protestants nest. Ik ben in Almelo nog wel naar de zondagsschool geweest, maar dat was op zondagochtend meer leuk handenarbeiden en toneelspelen in een kerk. Ik heb dat nooit geassocieerd met kerkelijke toestanden.’

X-factor
Vorig seizoen was hij de laatste gast in Zomergasten. Zijn inhoudelijke inbreng verraste. ‘De VPRO kreeg ontzettend veel brieven en mails binnen. De algehele tendens was: we hebben een heel andere Henkjan Smits gezien. Mijn vrienden zeiden: “Het maakt eigenlijk niets uit of je nu bij Idols achter de tafel zit of bij Zomergasten of bij ons thuis aan tafel met een wijntje: je bent áltijd dezelfde!” Dat is precies wat ik in mijn lezingen predik: imago is een collectieve beeldvorming op basis van het waargenomen gedrag. In Idols zag het Nederlandse publiek hoe ik onomwonden zei dat sommige mensen geen talent hadden om het als artiest in de popmuziek te maken. Alleen: de mensen die mij dat imago gaven van botte negatieveling, gaven mij een verkeerd imago! De Amerikanen zeggen: “You never get a second chance to make a first impression!” De eerste indruk die zij van mij hebben, is een heel andere dan die ze kregen na drie uur Zomergasten!’

Die ‘X-factor’ is een beetje aan jouw kont gaan kleven?

‘Ik heb er twee boeken over geschreven. In het laatste boek heb ik het belang van de X-factor uit de entertainmentbranche getrokken en vertaald naar het algemene leven. Ik heb toen echt dertien maanden onderzoek gedaan naar de X-factor. Waarom heeft de ene zakenman zo veel meer succes dan de andere, terwijl die andere net zo veel vakkennis heeft als de eerste? Dat is dan toch de X-factor van de een die de ander nét weer ontbeert. Waarom is de ene artiest, die toch minder goed zingt, zo veel succesvoller dan die ander? Zo gaat het in alle branches: je hebt een X-factor nodig om dat ultieme succes te halen. De overeenkomst tussen de mensen die de X-factor hebben, bestaat uit twee dingen: ze staan positief in het leven en ze zijn bijzonder authentiek. De X-factor is niet zozeer de optelsom van je talenten, maar eerder de synergie van je talenten. De X-factor geeft je meer succes en waardering dan de optelsom van je talenten. Als je de talenten van Madonna afzonderlijk onder de loep neemt, kom je écht van een koude kermis thuis. Maar zij heeft onherroepelijk de X-factor.’

Duimring
Zijn zonnebril lijkt zijn handelsmerk. ‘Ik draag al sinds jaar en dag mijn zonnebril in mijn haar en dat schijnt men vreemd te vinden. Op de televisie is dat een eigen leven gaan leiden. Ik heb hem nu uitsluitend in het haar als ik jureer. En privé sowieso altijd, hahaha.’

Volgens Smits heerst er in de natie ook opwinding over zijn duimring en zijn armbanden. ‘Deze armband is voor “twaalf jaar getrouwd” en deze voor “zes jaar”. Op een gegeven moment kreeg ik van een ontwerpster een X-factor-armband. Dit is het enige sieraad dat niets met mijn huwelijk te maken heeft.’

Bezieling
De omslag van jurylid naar presentator ziet Smits niet als upgrading. ‘Ik zie niet dat een jurylid een mindere kwaliteit heeft dan een presentator. Ik wilde mijzelf scherp houden. Je moet voor jezelf het leven wel sprankelend en spannend houden. In Het beste idee van Nederland ontmoet ik mensen die met volle passie over hun uitvindingen praten. Het leuke is dat deze mensen zelf niet zo graag in de spotlights staan en zéker geen popster willen worden. Zij geloven in hun idee, al denk ik soms van hun uitvindingen: wat moet je ermee? Maar op het moment dat zij praten, hang ik toch weer aan hun lippen, omdat ze het met zoveel bezieling weten te brengen.’

In So you wannabe a popstar strijden tien finalisten om een platencontract. ‘Ik vind het huidige So you wannabe a popstar, met mensen die écht popstar willen worden, veel leuker om te jureren dan de versie met die bekende Nederlanders die zo nodig op televisie willen zingen.’

Geen Hilbrand Nawijn meer!

‘Het is toch achteraf een zegen dat ik zoiets niet heb hoeven jureren!’

Ranken
Henkjan Smits is deze maand niet meer van het scherm te branden. ‘Het is erg, hè. Ik kan me wel voorstellen dat steeds meer mensen die kop van mij echt niet meer kunnen zien. Maar ik doe er niets aan, want ik vind mijn werk veel te leuk. Het meeste wat ik doe is live: Shownieuws, So you wannabe a popstar en Het beste idee van Nederland. Alleen het BNN-programma Ranking the stars is opgenomen. Dat is zo’n hilarisch programma. We worden daar allemaal een karikatuur van onszelf, grandioos door Paul de Leeuw uitvergroot. Dat ranken gaat ook niet zo serieus. Je weet dat als Jan Smit op één staat, Henkjan Smits op tien komt. Ik ben het tegenovergestelde van het publiekslievelingetje.’


Eigenlijk ben jij gewoon een beetje vileine kwajongen?

‘Ik ben rebels. Zeg mij vooral niet: “Doe nou niet zo!” Want dan komt dat puberale in mij naar boven. Ik denk vaak: wanneer word ik nu eens een keer volwassen? Soms kan ik zo kinderachtig zijn, daar kan ik van genieten en dat wil ik eigenlijk zo houden. Word maar nooit volwassen.’

Trouw
‘Ik ben absoluut goudeerlijk en ook absoluut trouw. En dan bedoel ik niet alleen trouw in de zin van: altijd trouw blijven aan mijn echtgenote, maar ook als ik kijk naar de hoeveelheid moeite die ik heb van werkgever te veranderen. Ik ben ontzettend trouw en loyaal, bijna passief: wat goed is, is goed. Waarom moet je zo nodig die volgende stap maken? Die trouw van mij is ook een angst voor het volgende, het komende. Trouw is een deugd, maar zit soms ook wel een beetje in de weg. Ik ga voor Ik ben eerlijk, want ik denk dat dát het allerbelangrijkste is in het leven.’

‘Ik kom uit op een dikke 8, omdat ik het leven verder fantastisch vind. Maar er is altijd ruimte voor verbetering. Ik zit nu midden in een leerschool als presentator. Het is heel raar als je jezelf dan een 9 zou geven, of een 8½. Als ik kijk naar het rapport van mijn dochter, dan staat er bij een 6 “voldoende” en dan denk ik: nee, het leven ís geen voldoende. Een 9 zou gebaseerd zijn op mijn plezier in het leven, maar te hoog gezien de drang naar verbetering van de werkzaamheden die ik verricht. Eerlijk gezegd interesseert het me helemaal niet wat anderen van mij vinden. Het blijft hun probleem als ze mij niet leuk vinden.’

(foto: Mark Prins)