Karel Kasteel

?ÉÉN MOEDER TERESA IS MISSCHIEN BELANGRIJKER DAN TIEN KARDINALEN?


Andersdenkenden, 29 juli 2007

Hij is de hoogste Nederlandse katholieke curie-ambtenaar in het Vaticaan. Mgr. dr. Karel Kasteel (73), telg uit een diplomatenfamilie, werkt in Rome pal onder het slaapvertrek van de paus. Als secretaris-generaal van Cor Unum, het Vaticaanse ministerie van Ontwikkelingssamenwerking, is hij de Jan Pronk van Rome.

Bent u een prelaat?
?Ja (lacht), zo wordt het genoemd. Het is geen echt ambt, het kan ook een eretitel zijn. Ik denk er nooit over na. Ik probeer priester te zijn. Het liefste doop ik natuurlijk een kind, want dan is iedereen blij en tevreden.?

U breviert dagelijks?
?Iedere dag, want dat vraagt de kerk van ons. Als je priester wordt, dan krijg je van de bisschop de opdracht om te bidden voor iedereen.?

Herindeling Kerkprovincie
Consequent noemt hij de paus ?Heilige Vader?. Dertig jaar werkte hij op de Propaganda Fide, het Vaticaanse departement voor de Voortplanting des geloofs. Recentelijk kwam hij in het nieuws toen hij een herindeling van de Nederlandse Kerkprovincie bepleitte. Daar wil hij wel meteen, aan het begin van ons gesprek in Rome, iets over zeggen, want hij voelt zich verkeerd begrepen. ?Je vraagt je af: als zo veel landen een betere organisatie hebben dan wij in Nederland, waarom zou die betere organisatie dan ook niet bij ons kunnen worden ingevoerd? De mensen moeten evenwel ook inzien dat het goed ís.?

Aan de baar van JPII
Veel Nederlanders kenden de naam van Karel Kasteel tot het jaar 2005 niet of nauwelijks. Op 2 april 2005 brak er evenwel een bijzondere periode aan in het leven van deze curieprelaat, toen paus Johannes Paulus II ?s avonds om half tien overleed. Kasteel trad op datzelfde moment aan in een andere functie, die van Decaan van de Apostolische Kamer. Voor de camera?s van de wereldpers stond hij aan de baar van de overleden opperherder. ?Dat zijn zaken die gebeuren, ik heb daar niet naar gezocht.? Kasteel was ook de man die verantwoordelijk was voor de materiële bezittingen van de overleden paus. Hij verzegelde de deuren van de pauselijke vertrekken. ?Niet alleen de deur, niet alleen het appartement in het Apostolisch Paleis in het Vaticaan, maar ook het appartement in de St.-Jan van Lateranen en het pauselijk zomerverblijf Castel Gandolfo. Je moet alles verzegelen wat op welke wijze dan ook toegang zou kunnen verlenen tot wat alleen van de paus is. Ik herinner me dat iemand me zei: ?Zou je niet een klein souvenirtje van de overleden paus kunnen meebrengen?? En ik had even de bekoring om een potlood dat de paus gebruikt had, voor die persoon te pakken. Maar later dacht ik: Nee, zelfs dát niet. Je moet aan de volgende paus kunnen zeggen: ?Dít was er. Alstublieft, hier zijn de stukken, en nu beslist ú verder.?

Poezen
Met de huidige paus Benedictus XVI was Kasteel tot voor kort in zekere zin frère et compagnon, want Joseph Ratzinger woonde gedurende lange tijd pal achter Kasteels appartement, op de Piazza Leonida. ?Nog niet zo lang geleden is er hier in de buurt iemand heel rijk geworden door een prentbriefkaart te maken van de paus met een poes erop. De toeristen en pelgrims dachten: Hé, dat is de poes-van-de-paus, en kochten allemaal die ansicht. De paus heeft daar heel hartelijk om moeten lachen. De Heilige Vader heeft nooit zelf een poes in huis gehad.?

Maar hij gaf de poezen in de buurt waar hij woonde ?s nachts wel te eten?
?Inderdaad.?

U hebt hem dat ook wel zien doen?
?Oh, absoluut, deze paus houdt erg veel van dieren. Ik denk dat hij al de honden en al de poezen die hier in de Borgo rondlopen, kende.?

Hij mag het nu niet meer maar hij doet het soms toch, u weet dat?
?Zeker, zeker, in Castel Gandolfo kan het wel, daar zijn zó veel mogelijkheden, maar ook in de Vaticaanse tuinen lopen af en toe dieren rond. Ik denk dat de paus dat heel fijn vindt.?

Vader Kasteel
Zijn vader dr. Piet Kasteel was een traditionele katholiek, die na zijn ambassadeurschap van Nederland bij de Heilige Stoel in Rome bleef wonen in een appartement aan de Via della Conciliazione, op steenworp afstand van de Sint-Pieter. Er gingen verhalen dat verontruste Nederlandse katholieken in de jaren zestig vanuit het adres van de familie Kasteel de Romeinse curie bestookten met grimmige meldingen over té progressieve denkbeelden van Nederlandse katholieken. Vader Kasteel overleed vier jaar geleden, op 102-jarige leeftijd. ?Ik ben nog iedere dag dankbaar dat ik hem zo lang heb mogen houden en dat ik bij hem heb mogen wonen.? Op het Campo Santo Teutonico, de begraafplaats achter de Sint-Pieter, liggen Kasteels beide ouders begraven. De plek is hem dierbaar, hij komt er vaak. Van daaruit enkele passen naar voren en hij kan zijn werkkamer in het Apostolisch Paleis zien, pal onder die van de paus.

Veel mensen denken dat u gewoon bisschop bent, maar dat bent u niet?
?Nee, wat voor verschil maakt dat nu? Een bisschop is iemand die een bisdom moet besturen. Als je geen bisdom hoeft te besturen, hoef je ook geen bisschop te zijn.?


Foto: RKK

Soutane
Hij is al veertig jaar weg uit Nederland. In Rome draagt hij normaal een soutane, en klein paars ? zijn ?ambtskleding? als monseigneur met de paarse sjerp ? hangt in de hal. ?De normale klederdracht van een priester is de toog, oftewel de soutane. In het gewone leven kun je gerust clergyman of een kostuum dragen, maar de soutane blijft voor ons de normale dracht. De Heilige Vader draagt ook elke dag de soutane.?

Bent u invloedrijk in het Vaticaan?
?Dat weet je zelf niet, hè. Als je domme dingen zegt, zullen ze niet naar je luisteren, maar als ze vinden dat je dingen zegt die toch wel enigszins verstandig zijn, dan heb je vanzelf enige invloed. Omdat je alleen de waarheid probeert te zeggen.?

Moeder Teresa

De Vaticaanse instructie over de liturgie zegt dat de vrouw niet aan het altaar mag staan. Dat is moeilijk uit te leggen. Beseft Rome dat?
?Ik geef onmiddellijk toe dat dat moeilijk uit te leggen valt. Maar zoals mijn vader zaliger altijd zei: ?Eén Moeder Teresa van Calcutta is voor de kerk misschien belangrijker dan wel tien kardinalen!? Het is niet zo eenvoudig de rol van de vrouw in de kerk op de juiste wijze te interpreteren. Het ligt ook aan de culturen. De kerk heeft altijd geprobeerd de vrouw een volledige status te geven naast de man. Iets anders is het offeren zoals de priester dat moet doen in persona Christi. Als je zegt: ?Dit is mijn Lichaam?, moet je bedenken dat Christus een man was, dus de kerk heeft altijd vastgehouden aan het feit dat die woorden alleen door een man kunnen worden uitgesproken.?

Kunt u zich voorstellen dat in Nederland mensen daardoor de kerk verlaten?
?Ik denk dat ze dan de kerk niet goed kennen. Als je weet dat je bij de kerk hoort, doe je doopsel zodat je er dus eigenlijk niet echt meer uit kunt, bij wijze van spreken. ?De kerk bestaat uit levende stenen?, zegt de apostel Paulus. Als er één steen uit weggehaald wordt, kan dat grote schade veroorzaken, dus ik geloof niet dat het verstandig is om te zeggen: ?Ik stap eruit.? Je hoort erbij, ook al ben je het niet eens met de hele constructie. Dat betekent nog niet dat je daarom de hele constructie moet laten instorten.?

U bent als secretaris-generaal van Cor Unum ? Eén Hart ? eigenlijk onze Jan Pronk in Rome. Het is het Vaticaanse ministerie van de diaconie, van Ontwikkelingssamenwerking.
?Het is natuurlijk een grote eer om met oud-minister Pronk te worden vergeleken.?

U hebt vanuit Cor Unum speciale zorg voor de Sahellanden, zoals Soedan, zelfs Darfur. Voorziet de paus de fondsen voor die gebieden zelf van een paraaf?
?Altijd! Iedere euro die voor welk goed doel dan ook wordt uitgegeven, wordt door de paus persoonlijk goedgekeurd. Dat is nu juist de hoofdfunctie van de paus is: het voorzitten van de liefdesband. Wij houden ons overigens bezig met álle landen van de wereld: van de armste landen, zoals Haïti, tot de rijkere landen. Toen een paar jaar geleden die vreselijke tyfoon Katrina Louisiana en New Orleans teisterde, was de Heilige Stoel de enige die een bezoek aan dat getroffen gebied bracht. Geen enkele regering of instantie heeft zich destijds verder iets aangetrokken van het leed van die mensen daar.?

Emeritaat

In Nederland gaat kardinaal Simonis met emeritaat. Weet de paus al wie hem zal opvolgen?
?Als de Heilige Vader dat al in zijn hoofd zou hebben, dan gaat hij dat niet zeggen. De paus zal als elke verstandige bestuurder zeggen: ?Laten we eerst eens horen hoe het in al de fases van het onderzoek loopt; wat leeft er nu momenteel in Nederland???

Simonis? hulpbisschop mgr. Gerard de Korte zou kansrijk zijn. Heeft zo?n bericht effect in Rome?
?Er lopen hier zo veel benoemingen. Als je van tevoren rekening zou moeten houden met alles wat iedereen zegt, ook al is het een kardinaal, dan kom je er nooit uit. Als Utrechtenaar zeg ik wel: de kardinaal, die zelf niet uit het aartsbisdom Utrecht kwam, weet wellicht heel goed dat het toch heel aardig zou zijn voor de priesters in Utrecht als ze nu weer eens iemand zouden krijgen uit het aartsbisdom Utrecht zelf.?

Kun je weigeren?
?Dat ligt er maar aan. Weigeren is in de kerk toegestaan. Je mag niet weigeren als de paus zou insisteren, als hij zegt: ?De redenen die u mij geeft om te weigeren, zijn onvoldoende.??

Kardinaal Simonis weigerde oorspronkelijk in 1971 als bisschop van Rotterdam.
?Ja, toen heeft paus Paulus VI hem laten weten dat hij het ambt tóch moest aannemen. Toen heeft hij in gehoorzaamheid die functie aanvaard. Ik herinner me nog heel goed dat het voor de latere kardinaal een zeer moeilijk moment was om te moeten buigen voor de wil van de paus.?

Over een paar jaar zal mgr. Karel Kasteel zelf zijn ontslag bij de paus indienen als secretaris-generaal van Cor Unum. Nederland verliest dan zijn hoogste pion in het Vaticaan. Kasteel wil er duidelijk nog niet aan herinnerd worden. Kan hij van dit werk wel afscheid nemen om pastoor in Winterswijk te worden? ?Als ze me daar zouden willen, waarom niet? De Achterhoek is natuurlijk wél heel mooi. Heel fijne mensen daar.?

Gerard Klaasen ontvangt mgr. Karel Kasteel -zondag in Andersdenkenden (14.02 Radio 5)