Hanneke Groenteman

?TOEN IK NOG DIK WAS, DURFDE IK HELEMAAL NIKS!?

Journaliste, tv-presentatrice, schrijfster en web-logster Hanneke Groenteman (67) keert voor omroep MAX terug op televisie. Vanaf deze week presenteert zij voor MAX acht afleveringen van Sterren op het doek: ?Ik vind mijzelf helemaal niet te oud.?

Hoor haar
Ze is te herkennen aan haar zorgvuldige uitspraak van het Nederlands. Haar stem heeft iets vrolijk-hesigs en haar opvattingen zijn uitgesproken. Laten we zeggen dat ze dominant aanwezig is. Ooit was de VARA haar droom. In de jaren tachtig presenteerde ze er het feministische radioprogramma Hoor haar. ?Hoor haar was in die tijd voor vrouwen ongelooflijk belangrijk, dat hoor ik nog steeds heel vaak. Het ging ergens over, over incest of abortus, maar het ging ook vaak over leuke dingen.?

Mis je dit soort programma?s op de Nederlandse radio?
?Ik mis in de Nederlandse media van alles, dus ook dit soort programma?s. Hoor haar zou nu ongelooflijk verouderd zijn, maar we zitten natuurlijk al heel lang en heel hard naar een leuk, modern, energiek en geestig vrouwenprogramma te verlangen. Ik zou de wereld wel weer eens door een paar pittige vrouwen besproken willen zien. De media zijn op het ogenblik weer erg mannelijk gekleurd, vind ik. Vooral de televisie. De bigshots zijn, hoe je het wendt of keert, louter mannen: Pauw en Witteman, Knevel en Van den Brink, Matthijs van Nieuwkerk, Wilfried de Jong. Ze doen het ook goed, maar in Hilversum wordt altijd gezegd: ?Geen vrouwen!? Een vrouw mag wel sidekick zijn. Claudia de Breij mag weleens invallen, maar in feite is de kleur van de media toch heel erg een jongensland.?

Columnist Frits Abrahams loofde recent in ?NRC Handelsblad? KRO?s ?De Wandeling?, want dat programma kent nog zoiets als aandacht of tijd.
?Ik vind dat heel goed gezegd. Gebrek aan tijd is er heel veel, maar tijd is wat er ontbreekt. Ik bedoel: ik vind de rollercoaster Matthijs van Nieuwkerk heel leuk en energiek, maar na afloop van De wereld draait door vraag ik me altijd af: ?Wat zat er allemaal ook alweer in?? Na een uur weet ik het gewoon niet meer. Het is puur entertainment, maar ik snak soms naar een fatsoenlijk tempo.

Snelheidsziekte
Het is op de Nederlandse televisie gewoon een ziekte: alles moet snel. De televisie wordt tegenwoordig door slechts een handjevol mensen gemaakt, namelijk de netcoördinatoren, en bij hen bestaat de sfeer van: alles moet snel en gericht op jong. Heel veel klanten van de televisie zijn helemaal niet de jongere mensen, want die groep heeft vaak nog een heleboel andere dingen aan het hoofd dan ?s avonds op de bank naar de televisie te kijken. Nee, veel mensen snakken naar wat langere gesprekken. Ik vind het ook dé ziekte van alle programma?s, dat je die haast zo voelt: vertel even, maar het moet wel snel.?

Jij begint nu bij omroep MAX, de ouderenspeelwei.
?Ja, gelukkig. Het is heel fijn dat MAX er is, anders zou ik zeker aan de parkeerstrook van de Nederlandse omroep staan!?

Mij valt op dat vrouwen veel sneller slijten in omroepland.
?Dat valt mij ook op, maar ik vind mijzelf helemaal niet te oud voor het medium. Ik zie een hoop dingen waarvan ik denk: hé leuk, dat zou ik ook wel willen doen!?

Heb jij een man?
?Nee.?

Je zegt het met een uitroepteken.
?Nee, geen uitroepteken, gewoon een krachtig, niet aarzelend ?nee?. Niet van: ja, wel een beetje, ik heb wel iemand. Nee, gewoon: ?Néé, ik heb geen man?.?

Wil je een man?
?Niet als zodanig, nee. Ik wil niet per se een man. Ik zou het wel heel leuk vinden om een ongelooflijk leuke, inspirerende vriend te hebben, maar oudere mannen van mijn leeftijd: voor je het weet zit je ook in de mantelzorg. Dan gaat de prostaat opspelen. Je kent hem net, bent net een paar keer met hem naar bed geweest en dan blijkt hij een nare ziekte te hebben. Daar heb ik geen zin in. En Job Cohen ís al bezet. Hem vind ik de leukste man die ik ken.?


Foto: RKK

Humaniste
Ze is humaniste. ?De mens is zelf verantwoordelijk en staat er alleen voor. Ja, écht helemaal alleen.? Van joodsen huize moest ze in de oorlog zonder ouders onderduiken en werd gereformeerd opgevoed. Het gereformeerdendom heeft haar beïnvloed, zegt ze. ?Als je zo tussen je vierde en zesde jaar, dag in dag uit, zo geïndoctrineerd wordt met schuldbesef, dan blijft daar wel wat van hangen: de mens is zondig. Dat zit er nog diep in. Gevoegd bij een joodse opvoeding die ook sterk met schuldgevoel werkt, heeft het amalgaam aan schuldgevoel bij mij goed aangeslagen.?

Je voelt je dagelijks schuldig?
?Ja! Ik voel me over van alles en nog wat schuldig. Ik vind dat ik altijd tekortschiet. Het is gewoon het laagje op mijn huid. Het zit er altijd.?

Veiligheid en vertrouwen
In haar leven staat, naar eigen zeggen, ?liefde en verlies, veiligheid en onveiligheid? centraal. ?Veiligheid en vertrouwen is waar het bij mij in het leven om draait. Ik heb het daar ook altijd het moeilijkst mee. Om het gevoel te krijgen dat ik me veilig kan voelen bij mensen. Zoiets duurt ook altijd heel erg lang en er hoeft maar dát te gebeuren of mijn hele dunne zekerheid breekt weer. Ik heb dat ook met mensen die mij het allermeest nabij zijn. Het gebeurt vrijwel nooit dat ik denk: ik vertrouw die mensen onvoorwaardelijk, of: die mensen houden van mij! Dat heb ik misschien wel bij niemand. Ja, bij één iemand wel.?

Waar zit hem dat in?
?Ik denk dat je dat opbouwt in je vroege jeugd. Als de bodem niet goed is, blijf je op glad ijs schaatsen. En die bodem is bij mij natuurlijk niet goed geweest. De eerste zes jaar van mijn leven waren uitgesproken onveilig, hoewel ik mij binnen die onderduikgezinnen intens veilig heb gevoeld. Maar dan moest ik tóch weer weg, en ik was tóch te klein om dat precies te snappen. Ik ben wel in zes gezinnen geweest en dan ben je drie en dan moet je ineens weer weg. Dan is het moeilijk om te denken: die en die houden altijd van mij. Ik denk om de haverklap: zie je wel, ze zijn weer afgeknapt.?

Er is altijd reserve?
?Altijd.?

Kruissteekjes
Ze pakt een foto van haar twee kleinkinderen Kobus en Olivia, waarop ze poffertjes staan te bakken. ?Mijn allerdierbaarste wezens op aarde. Het is een tweeling, ik ben helemaal krankzinnig van ze. En op dit oude borduurwerkding staat mijn hele familie, iedereen, ook mijn kind, mijn poezen, mijn broer en mijn schoonzus, Kobus en Olivia, mijn overleden neefje. Ze staan er allemaal in verwerkt. Een oude vriendin van mij heeft dit gemaakt. Het is mij heel dierbaar omdat mijn huis, mijn familie en mijn afkomst hierin besloten ligt. En dat in kruissteekjes.?

Britta Böhler-vrouw
Ze trok de sociaal-democratische kant uit, werd journalist bij Het Parool. ?Mijn ouders waren echt van die burgerlijke socialisten, dus niet radicaal. De sociaal-democratie vind ik een heel aanvaardbare ideologie, maar ik ben geen PvdA-vrouw. Ik sta links van de PvdA: SP of GroenLinks. Ik ben heel erg een Britta Böhler-vrouw (de advocate die voor GroenLinks in de Eerste Kamer zit, red.). Over haar ben ik zeer enthousiast, omdat ik haar zo?n verstandige en intelligente vrouw vind. Femke Halsema vind ik óók prima. Ik twijfel altijd tussen de SP en GroenLinks.?

De Plantage
Voor de VPRO presenteerde ze jarenlang het kunst- en cultuurprogramma De Plantage, daarvoor nog eens vijf jaar Ophef & Vertier bij de VARA met Berend Boudewijn. ?Ik heb De Plantage zelf weggekeild, heel dom. Ik zei na vijf jaar Ophef & Vertier en zeven jaar De Plantage: ?Jongens, stoppen.? Ik was dik, ik durfde geen enkele beweging te maken, ja, zó flauw is het. Ik zat aan die tafel en de gasten rouleerden maar en ik dacht: God, ik heb Bernlef toch al een aantal keren eerder gehad? Ik wilde wat anders gaan doen. Sinds ik niet meer dik ben, durfde ik mij zelfs bij omroep MAX aan te melden. Ik zou dat nooit gedurfd hebben toen ik nog dik was. Ik durfde helemáál niks!?

MAX
Ze lacht bij het idee bij omroep MAX terecht te zijn gekomen. ?Daar wordt toch voornamelijk de comeback van Ben Cramer gevierd. Voorzitter Jan Slagter zei in het verleden dat de presentatoren die MAX op het oog had, niet konden, niet wilden of niet mochten. Ik stond helemaal onder aan een lange lijst.?

Het nieuwe programma Sterren op het doek laat acht bekende Nederlanders vereeuwigen door telkens drie verschillende portretschilders. Albert Verlinde, Marco Borsato, Angela Groothuizen, Frits Bolkestein en Najib Amhali worden tijdens het schilderen door Groenteman bevraagd. ?De gasten zitten één dag te poseren. Na twee weken zijn de portretten af en worden ze onthuld en mag de gast het mooiste schilderij mee naar huis nemen. De twee andere worden geveild voor een goed doel.?

Frits Bolkestein krijg je niet zo snel voor zo?n programma!
?Nee, Bolkestein zei alleen maar ja omdat zijn vrouw Femke Boersma tegen hem had gezegd: ?Ik wil weleens een portret van je.? Hij vond dat helemaal niks, maar toen kwam dit verzoek en dacht hij: twee vliegen in één klap! Hij heeft het voor haar ook helemaal geheimgehouden tot aan de onthulling. Ik vroeg haar: ?Heeft u enig idee waarom u hier bent?? Zij zei: ?Nee, ik geloof dat jij mij of Frits over kunst gaat interviewen, ik weet het niet.??

?Sterren op het doek? heeft iets van ?Sterren dansen op het ijs?.
?Hou op, zeg. Ik ga ook niet schaatsen op het doek! Ik vind de titel niet echt goed, want Sterren op het doek geeft het idee alsof bekende Nederlanders nu ook gaan schilderen. Nee dus.?

Gerard Klaasen ontvangt Hanneke Groenteman zondag in Andersdenkenden (14.02 Radio 5)