Wouter Bos

Andersdenkenden, 12 november 2006

?IK BEN AF EN TOE GEWOON EEN SENTIMENTELE DWEIL?

Niet goed genoeg om popmuzikant te worden, onvoldoende bekwaam om keeper bij Feijenoord te worden; dan word je politicus. Wouter Bos (43) is lijsttrekker voor de PvdA bij de komende Tweede Kamerverkiezingen en tegelijkertijd premierkandidaat. Ook niet verkeerd. Hem wordt een kinderlokkerlachje toegeschreven maar vooral veel kennis en gedrevenheid.

Spreekgemak
Zelden iemand met zoveel gemak zien spreken als deze Wouter Bos. Watervlug, pasklare antwoorden en ogenschijnlijk geen millimeter wijkend van de grens die hij voor zichzelf heeft bepaald. Deze oud-staatssecretaris van Financiën en oud-Shell-medewerker geldt nog steeds als een ?Promise of Greatness?.


Foto: RKK

Campagnestart
Hoe deerniswekkend was het beeld onlangs na de start van de verkiezingscampagne: Wouter Bos die bijna op zijn hurken vóór de camera van NOVA zijn rivaal Jan-Peter Balkenende vroeg het debat fair te houden. De heren raakten al bij het eerste verkiezingsdebat in het Haagse Dudok slaags toen Balkenende Bos beschuldigde ?oneerlijk te zijn? en ?te draaien?. De toon was gezet.

Is Bos tot moreel leiderschap in staat?
?Ik denk het wel, ik vind het in ieder geval hard nodig. Het was prima dat er een discussie kwam over normen en waarden - daar verdient Balkenende ook complimenten voor - maar we zijn nu wél in een fase beland dat we verder moeten dan alleen erover te discussiëren. We moeten niet bang zijn om die normen en waarden op een aantal grote vragen toe te passen. Normen en waarden gaan over onderlinge omgangsvormen maar ook over de morele dimensie van de toegenomen armoede in Nederland en de omgang met kwetsbare ouderen in verpleeghuizen?. 

Kerkelijk actieve ouders
Zijn vader hervormd, zijn moeder gereformeerd, Wouter Bos werd levensbeschouwelijk in hoge mate gevormd door zijn kerkelijk hoogst actieve ouders. ?Ik ben geen actief lid meer van een kerk maar ik ben zoals veel men- zen nog steeds worstelend met een heleboel grote vragen van geloof en leven?.

Bent u christen?
?Ik ben geworden die ik ben, dat is het enige dat ik erover wil zeggen. Ik-ben-geworden-die-ik-ben: met groot genoegen, méde door mijn christelijke opvoeding?.

Kan het u schaden als u zegt dat u christen bent?
?Daar sta ik totaal niet bij stil. Ik geloof niet dat ik iemands belang ermee dien om de buitenwereld deelgenoot te maken van dit soort dingen die ik als buitengewoon privé zie.?

Voor uw vader kwam zijn politieke overtuiging rechtstreeks voort uit zijn geloof. Speelt roepingbesef of zendinggevoel een rol bij uw keuze voor het premierschap?
?Zendinggevoel niet, roepingbesef wel. Ook al ben ik dan misschien zelf geen actieve kerkbezoeker meer, het is wel zo dat ik datgene wat ik van huis uit heb meegekregen als uiterst dierbaar koester. Als je je kunt inzetten voor andere mensen en niet alleen maar voor jezelf bezig bent, dan mag je dat ook niet weigeren. Ik zie het als een eer, een plicht. Dit is natuurlijk oer-calvinistisch.?

Gáán de verkiezingen ergens over?
?Ja! Over welk Nederland we willen, wélke richting we uitwillen met Nederland. We hebben de afgelopen jaren een veramerikanisering van de Nederlandse samenleving gezien waarbij de mensen vooral op hun eigen verantwoordelijkheid werden aangesproken. Tegelijk groeiden de inkomensverschillen en werden verschijnselen als armoede enorm gerelativeerd. Het type samenleving dat ik voor ogen heb is een samenleving waarin we juist meer verantwoordelijkheid voor elkaars toekomst nemen. Een heleboel mensen zijn momenteel erg onzeker, ze maken zich zorgen over de toekomst. Zij hebben behoefte aan houvast. Weet je, om - zoals Balkenende - doet de mensen alleen maar te wijzen op hun eigen verantwoordelijkheid terwijl ze momenteel vooral bang zijn straks hun baan aan Chinezen of Indiërs kwijt te zijn, dát is een antwoord dat tekort schiet. De eigen verantwoordelijkheidsfilosofie van Balkenende draagt aan dat doembeeld bij.?

U zegt dat Balkenende solidariteit ziet als een kostenpost en u solidariteit als iets dat de samenleving prettiger en sterker moet maken?
?Solidariteit en sociaal beleid zijn niet bedoeld om zogenaamd ?zielige mensen? te helpen, alsof het gaat om een charitatieve opvatting van solidariteit. Solidariteit zie ik meer als iets dat mensen met elkaar verbindt waardoor je verantwoordelijkheid neemt voor elkaar. Ik denk dat je op die manier een samenleving sterker kan maken?.

Wat dunkt u van katholieken?
?Há!?

Waarom lacht u?
?Omdat het zo?n onverwachte vraag is. Ik heb ze de afgelopen jaren in alle soorten en maten leren kennen?.

Beviel het?
?Och ja, soms wel en soms niet, wat dat betreft is het net als bij andere mensen. Ik wil hier iets zéér serieus over zeggen. Ik vind het buitengewoon jammer dat de rooms-katholieke sociale traditie in het CDA is ondergesneeuwd bij de zeg maar meer protestants gedomineerde leer. Het denken over solidariteit en de verzorgingsstaat is écht iets van rooms en rood geweest, en dát versobert nu. De klassieke rooms-katholieke sociale leer komt eigenlijk nauwelijks meer aan de orde.?

U bedoelt het denken vanuit de pauselijke Rerum Novarum, Quadragesimo Anno, later Populorum Progressio?
 ?Ja, daar is nu Abraham Kuyper voor in de plaats gekomen. Het verbaast mij dat de katholieke achterban in het CDA dat zo makkelijk laat gebeuren?.

Ik heb u daar tot nu toe in de verkiezingscampagne nog niet eerder over horen spreken?
?Dat klopt, u hebt het als eerste! En wie weet ga ik dit in de campagne nog eens stevig aan de man brengen?.

Hoe beoordeelt u eigenlijk de rol van godsdienst in de samenleving? De Amsterdamse burgemeester Job Cohen hield recent een pleidooi voor een grotere  plaats van religie in die samenleving.
?Ja, ik respecteer dat omdat ik zie hoeveel houvast zingeving aan mensen kan geven. Tegelijkertijd moet je ook constateren dat godsdiensten in de loop van de geschiedenis hele negatieve maatschappelijke gevolgen hebben gehad. Ze hebben de emancipatie van de vrouw en van homoseksuelen heel lang tegengehouden of soms doen ze dat nóg. Maar het loutere feit dat er uit naam van godsdiensten veel verkeerde dingen zijn gebeurd zal mij nooit zover brengen om te zeggen dat daarmee de godsdienst zelf ook fout is. Ik zie momenteel wel allerlei grote vragen opkomen hoe seculier we in Nederland willen zijn en hoever de politiek zich met godsdienst mag bemoeien, en dat wordt natuurlijk aangejaagd door de opkomst van de Islam in Nederland. Een aantal grenzen zal opnieuw gedefinieerd worden.?

Oja? Hoort bijvoorbeeld de Islam bij Nederland?
?Ja! De islam ís gewoon in Nederland en zal in Nederland blijven. Als we alles wat we in de Grondwet over onze grondwettelijke vrijheden zeggen serieus nemen, dan zal ook deze godsdienst hier in vrijheid beleden moeten kunnen. Het is dus belangrijk om in gesprek te blijven met de grote groep van gematigde moslims over een aantal zaken die ons zorgen baart zoals de manier waarop vrouwen en meisjes behandeld worden of de manier waarop de radicalisering onder Islam-jongeren toeneemt. Zo?n dialoog zal af en toe pittig zijn maar iedereen weet tegelijkertijd dat het ons er niet om gaat ons tegen die godsdienst te keren.?


Foto: RKK

Poolse schilder
Aan één wand van zijn werkkamer op het Binnenhof hangt een serie schilderijen van de Poolse schilder Caziel. ?Ja, ik kocht ze ooit in Engeland toen ik daar voor Shell werkte. Het is een Poolse schilder die nog met Picasso gewerkt heeft. Je kunt heel lang naar deze schilderijen kijken en een volgende keer weer, en dan weet je nóg niet wat je precies gezien hebt. Het blijft intrigeren. Bij Picasso zag je ook dat hij overging van figuratief en heel herkenbare vormen naar alleen nog maar vlakken en kleuren. Ik heb er maar liefst vier opgehangen.?

Ik vind de tekening van uw dochter op de schouw zo mogelijk nóg indringender..
?Dit is de eerste tekening die ik van mijn dochter Iris kreeg. Zij is de oudste, nu ruim tweeëneenhalf. Dit betekent vooral een pot verf en kleine handjes die héél hard op het papier werden gedrukt. Deze tekening is me dierbaar want ik mis mijn kinderen af en toe best wel en dit is een manier om ze een beetje bij me te houden.?

De avond voor de verkiezingsdag brengt Freek de Jonge zijn verkiezingsconference in De Stemming. Is Wouter Bos bang voor Freek?
?Nee, ik ben niet bang voor Freek. Ik ben wel benieuwd wat hij doet en ik hoop dat hij zal zien dat we de komende weken een poging zullen doen om het verkiezingsdebat uit te tillen boven het niveau waar het nu is.?

U doet er veel voor: ik zag u in Klasgenoten en in Lijst 0, ik vraag me af of u nog in Jensen komt?
?Há, het zou héél goed kunnen, ik weet werkelijk niet meer wat ik de komende weken nog allemaal doe. Ik heb wél grenzen. Alleen maar meedoen aan een spelletje zonder iets van je verhaal kwijt te kunnen, nee, dat zal ik niet doen.?

U lacht op uw eigen manier, een beetje besmuikt soms. Ik vraag me af: bent u eigenlijk een leuke man?
?Há, ben ik een leuke man? Ik denk het wel, mijn vrouw vindt in elk geval van wel, mijn dochters vinden het ook, dus dan heb ik de drie belangrijkste al binnen. En verder, ja, het is ontzaglijk moeilijk hoeveel je van die kant van je persoon laat zien als je met politiek bezig bent. Je moet gewoon jezelf blijven, dát waarderen de mensen uiteindelijk vooral.?

Op het vlak van humor heeft u een soort bekentenis gedaan: u lacht om André van Duin?
?Há, in linkse kringen was dat natuurlijk lange tijd heel foute humor!?

Uw voorganger Joop den Uyl zat tijdens een campagne op enig moment naast André van Duin in één van zijn televisieshows!
?Jaja, volgens mij wist hij zich geen raad maar wat dat betreft ben ik gewoon een mens: als ik de tijd heb om even lekker ontspannen op de bank te zitten, dan kan ik om dat soort dingen ontzettend lachen.?

U schijnt bij bepaalde programma?s ook snel vol te schieten?
?Ik ben af en toe gewoon een sentimentele dweil, dus bij een beetje goede sentimentele film kun je mij snel opdweilen.?

Zit ik tegenover de toekomstige minister-president?
?Wat ons en mij betreft wel maar ik reken mezelf niet rijk. Ik ga er vanuit dat we de PvdA bij deze verkiezingen tot de grootste partij maken en dat wij het initiatief zullen hebben. Daar zullen we de komende weken heel hard maar fair voor werken, en dát gaan we doen!?

It?s a beautiful day!
?U 2!?

Gerard Klaasen ontvangt Wouter Bos zondag in RKK?s Andersdenkenden, 14.00 uur, Radio 5