Freek de Jonge

Andersdenkenden, 5 november 2006

IK WIL NAAR DORPSHUIZEN, IN HET THEATER IS HET TEVEEL GEORGANISEERD PUBLIEK?

Hij is artiest, nar, filosoof, baanbreker en idealist. Lang vormde hij met Bram Vermeulen Neerlands Hoop In Bange Dagen maar solo bracht hij het met Youp van ?t Hek tot Nederlands invloedrijkste cabaretier sinds de jaren zestig. Freek de Jonge treedt met De Stemming 2006 in de oude Wim Kan-traditie. ?Voor Dancing On Ice kan ik té goed schaatsen?.

U bent van de humor?
?Ja?

U bent voorál van de humor?
?Ik denk dat de humor mijn weg is. Voor ernst moeten anderen zorgen. Ik kan de mensen aan het lachen maken.?


Foto: RKK

Hoe komt dat?
?Dát is één van de grote mysteries die er zijn. Vanaf mijn vroegste jeugd ervoer ik dat ik mensen liet lachen, alleen al door mijn verschijning. Je kunt het een beetje met Balkenende vergelijken: een soort consistente onhandigheid die de mensen graag omarmen. Ik kan het ook gemakkelijk weer loslaten. Ik heb het bijna goddelijke talent dat ik er niet door gekweld wordt?.

Freek de Jonge geldt als de grote moralist van Nederland en dat weet hij. In zijn stem ligt ook veel treurigheid vervat. ?Wij hebben in ons eigen persoonlijke leven natuurlijk een aantal dingen meegemaakt die niet zo grappig zijn. Als je ernstig naar het leven kijkt is het leven niet bepaald een lolletje. Je moet een houding in het leven zien te vinden en dat is tóch de positieve optimistische houding?.

Hij is inmiddels 62 en houdt het nog steeds vol. ?Het is een kwestie van het-lichaam-en-de-geest-gezond-houden. Voor een groot deel ligt het aan mijn gelukkige relatie. Ik ben veel geprezen en dat ego is precies de worsteling die ik ontmoet. Als er Niemand meer boven je staat zou je al snel de neiging kunnen krijgen te denken dat het allemaal je eigen werk is maar dan ontplof je uiteindelijk. Ik probeer een bepaalde nederigheid vol te houden?.

Het ís niet uw eigen werk?
?Ik betwijfel het. Héél vaak overkomen je dingen. Iets is leuk omdat het er opeens ís en dan kan je niet echt zeggen dat jij degene bent die dat bedacht heeft. Het is niet het werk van zeg maar twintig jaar laboratorium en de ene proef na de andere doen en dan opeens met een grap naar voren komen. Het is fractie-van-seconden-werk en vaak ter plekke op het toneel?.

Hij mag dan Nederlands bekendste domineeszoon zijn maar NH (Nederlands Hervomd) staat niet meer in zijn paspoort. ?Ik geloof bij voortduring maar ik kan niet geloven in een menselijke God die ergens boven de aarde zweeft. Je moet het allemaal in dit leven klaren?.

?t Is behelpen?
?Het maakt het leven in elk geval aanzienlijk moeilijker?.

Met ?De Stemming 2006? komt Freek de Jonge op 21 november met een speciale verkiezingsconférence, voorafgegaan door vier thema-uitzendingen. ?Het is een soort Oudejaarsconference op 21 november?. Ik ben hem nu aan het uitproberen. Het grappige is dat ik inderdaad erg in de Wim Kan-traditie stap. Wim Kan leefde in een tijd dat De Autoriteit nog veel indruk op de mensen maakte en waar het simpel noemen van een naam al bijna blasfemie was en een lach ontlokte. Die tijd is voorbij, je moet nu wel met een echte grap komen?.

U gaat in uw conference de zwevende kiezer houvast bieden?
?Geen houvast, meezweven lijkt mij beter en dan wél in de richting van een bona fide partij. In elk geval niet in de richting van die avonturiers aan de rechterkant die daar allemaal bezig zijn stemmen te vergaren maar het gewoon niet kunnen waar maken?.

Pastors, Wilders, Nawijn?
?Ja, dat zaakje valt na een paar maanden weer uit elkaar. Wilders is een vreemde snuiter, Pastors minder maar vooral een gelikte jongen en Nawijn is langzamerhand zó marginaal dat die man het niet eens wáárd is om er nog iets over te zeggen. De Partij voor de Dieren van Marianne Thieme is óók zo?n fenomeen, dat is nu écht een partij voor de zwevende kiezers. Als je het echt niet meer weet dan kies je voor de dieren. Die partij gaat straks nog opsplitsten, dan krijg je straks een Partij voor de Vlooien en weet-ik-wat?.

Bent u in uw eigen stijl niet eigenlijk ook een beetje een lijstduwer?
?Nee, ik heb niet de behoefte om welke lijst dan ook te duwen. Tot de SP voel ik me minder dan ooit aangetrokken want die partij ontwikkelt zich in ras tempo tot een surrogaat-PvdA?.

De Stemming 2006 zal een live-uitzending worden, uit te zenden direct na het verkiezingsdebat de avond vóór de verkiezingen. De Jonge volgt dat debat met het publiek in de zaal. ?Ja, hóe actueel ik daarop in kan gaan hangt er een beetje van af. Over het algemeen zijn dat hele brave debatten maar als ze op de vuist gaan kunnen we er natuurlijk moeilijk omheen?.

Beleven wij eigenlijk wel een verkiezingsstrijd of is er slechts de waan van een verkiezingsstrijd?
?De werkelijke keuzes die gemaakt moeten worden wil men niet zien. De vraag is of je in de politiek naar een sterke persoonlijkheid moet of dat het maar goed is dat het eigenlijk een paar van die slapjanussen zijn. Als Bos iets zegt over de AOW wordt hij al bij voorbaat teruggefloten, dat vind ik een slechte ontwikkeling. Je ziet het bij de SP, die laat haar strijd tegen de NAVO en tegen het koningshuis moeiteloos vallen?.

Schuilt er een Verdonk-adept in u?
?Ik dacht het niet. 50% van de mensen vindt haar heel erg sympathiek maar ik vind haar nu juist het voorbeeld van het soort politiek zoals je het niet moet bedrijven. Politiek is weliswaar keuzes maken maar niet rigide, je moet geen beslissingen nemen die ten koste van mensen gaan. Je moet de menselijke maat zoveel mogelijk aanhouden en die is bij haar verloren gegaan?.

Speelt u tijdens uw conference ook in op de Armeense kwestie?
?Ik heb met die kwestie een bepaald engagement. Een aantal jaren geleden ben ik voor de Armeniërs tijdens hun jaarlijkse bijeenkomst in Assen opgetreden en toen heb ik pas goed begrepen wát voor pijnlijke zaak dat is. Deze kwestie wordt nu heel erg bekeken vanuit het Turkse standpunt. Ik ben met een joodse vrouw getrouwd, dan mag je dus nóóit iets beslissen óver het slachtoffer heen en dát gebeurt in deze discussie voortdurend. Veel Armenïers hebben hier ernstig onder geleden. Als je dát niet beseft in de discussie en alleen maar uitgaat van je eigen positie, van ?Dit is nu toch langzamerhand wel voorbij?, dan zit je fout. Dat bepalen de slachtoffers wel?.


Foto: RKK

U bent echt van de moraal, hè?
?Nou, we moeten heel erg goed beseffen wát we weggeven als we ons land in de uitverkoop doen. Met Ayaan Hirsi Ali heb ik daar heel lang over gesproken. Ons is in Nederland niet duidelijk gemaakt, zegt zij, waaróm wij hier eigenlijk in een bed kunnen liggen en  waaróm er voor ons gezorgd wordt. Hoe zít dat? De morele keuzes hierachter moeten we vasthouden, vind ik?.

In de aanloop naar De Stemming 2006 laat de Jonge die morele keuzes tijdens vier bijeenkomsten van 25 minuten naar zijn zeggen duidelijk blijken. In vier programma?s komen thema?s aan de orde komen als afhankelijkheid, ontwikkeling en vrijheid, de laatste mét Ayaan Hirsi. ?Samen met mijn zoon maak ik in vier afleveringen een soort Making Of van de verkiezingsconference waarin die grote thema?s samen worden gebracht: afhankelijkheid, daar zit de zorg in en de pensioenen, ontwikkeling, dat is onderwijs en cultuur, en dan hebben we milieu, de energieproblematiek en veiligheid, en natuurlijk integratie?.

U  zult inmiddels het televisieaanbod wel goed in de gaten houden en dan vooral De Gouden Kooi?
?Met die Kooi is het van alle eeuwen. Vroeger had je de kermis, je had het dolhuis, dan gingen de mensen op zondag gekken kijken en met stokjes in hun vel prikken en wachten wat ze deden. Dit is hetzelfde?.

Ik heb u gemist bij Dancing On Ice?
?Háhá, nee, daarvoor kan ik te goed schaatsen?.

Eigenlijk hecht hij helemaal nergens aan. Goed, zijn boekenkast is hem dierbaar. ?Die staat voor héél veel: voor vrijheid van meningsuiting, voor een enorme hoeveelheid inspanning, kennis en creativiteit. Als domineeszoon had ik altijd heel veel met boeken en taal. Die golfclub is omdat we volledig voor die sport gevallen zijn en er totaal in opgegaan zijn. Ik geloof niet dat er één bezigheid is waarbij je zó met jezelf geconfronteerd wordt en die zó duidelijk blootlegt wat je zwakheden zijn als golfen?.

De kersverse Turkse Nobelprijswinnaar voor de Literatuur Parmuk staat in zijn boekenkast. ?Ik vind het fantastisch dat die man die prijs gekregen heeft. Karmozijn heb ik gelezen maar daar ben ik niet helemaal uitgekomen?.

Vindt u het ook heel fantastisch dat Harry Mulisch de prijs wéér niet gekregen heeft?
?Voor Harry is het sneu maar hij blijft nét zo lang leven tot hij hem een keer krijgt?.

Mulisch vertelde dat naarmate hij ouder wordt hij steeds benieuwder raakt naar wat er allemaal in zijn hoofd zit. U herkent dat?
?Ja, dat geeft precíes aan waarom ik de laatste jaren zo hard aan het werk ben. Ik loop bijna leeg en denk steeds: ?Wat gaan we nog krijgen, wat komt er nog?? De wereld ontwikkelt zich zo koortsachtig dat je ongelooflijk benieuwd bent hoe het verder gaat en hoe die wereld zich verder ontwikkelt.?

In 2007 wil hij nog één keer langs alle theaters van Nederland, is zijn plan. ?Het geloof in theaters begint bij mij langzamerhand af te nemen. Ik wil naar dorpshuizen, ik wil de provincie in, ik wil de mensen weer werkelijk ontmoeten. In theaters is het allemaal teveel georganiseerd publiek. Een dorpshuis is misschien wel het theater in zijn puurste vorm.?

Gerard Klaasen ontvangt Freek de Jonge zondag in RKK?s Andersdenkenden, 14.00, Radio 5.