Johanna ter Steege

Andersdenkenden 24 september 2006

?HET MOET BIJ MIJ ALTIJD ONTZETTEND GOED ZIJN?
De filmactrice Johanna ter Steege legt haar artistieke lat doorgaans heel hoog. Ze geldt als een actrice met een internationale uitstraling. In 1988 brak zij door met de film Spoorloos. Sindsdien verloopt haar loopbaan ongekend snel, met een klimmende reeks van doorgaans dramatische films. Deze week is zij Gast van het Jaar op het Utrechtse Film festival. ?Ik ben een Europese actrice geworden?.

Op het komende Utrechtse Filmfestival ben jij ster?
?Ik ga daar ster spelen?.

 Kan je dat?
?Ja, dat kan ik?

Ben jij een ster?
?Nee?.

Johanna ter Steege (45) geldt als een expliciet artistieke actrice. Vakmanschap staat hoog bij haar in het vaandel. Het culturele klimaat in Nederland slaat ze niet bijster hoog aan. ?Van het televisieaanbod ben ik niet echt onder de indruk. En als ik naar de Bruna ga zie ik wel vijftig damesbladen waaruit je kunt kiezen. Dat is geen vooruitgang. Ik zie het ook aan de oppervlakkigheid en het materialisme om je heen. Het individualisme regeert?. Regelmatig vraag ze zich af op welke plek ze zich nu werkelijk gelukkig voelt. ?Ja, waar kan ik zijn wie ik ben? Soms denk ik dat ik mijn ideeën maar moet laten varen en mijn wereld maar wat breder moet maken. Het heeft ook met angst en veiligheid te maken, je bent bang om uit je eigen wereldje te stappen. Het heeft altijd twee kanten. Het gaat om de balans en of ik gelukkig kan blijven met wat ik doe. Het gaat lukken?.

In Overijssel geboren bracht Johanna ter Steege haar jeugd door op een boerderij. Ze werd gereformeerd opgevoed. ?Ik kende vroeger álle Psalmen en gezangen maar van het gereformeerde geloof ben ik niet meer op de hoogte. Er blijft alleen altijd iets van vroeger in jezelf achter?.

Ben je een calvinistische actrice?
?Ik ben in elk geval een harde werker. Serieus en gedegen?.

Met toneel werd Ter Steege in het geheel niet opgevoed -, tóch werd ze actrice. ?Ik ben überhaupt niet met cultuur opgevoed, behalve dan de gezangen en de Psalmen. Mijn grootmoeder, bij wie wij in huis woonden, is 97 jaar oud geworden en was een actrice-pur-sang. Van haar heb ik het talent meegekregen?.

De clou in jouw toneelspel is dat je je volledig losweekt van jezelf?
?Ja, ik neem stapje voor stapje afstand van mezelf. Ik moet mij helemaal losweken. Zo werk ik naar een personage toe?. Haar filmpersonages lijken allemaal een beetje aan de tragische kant maar die kant wil ze niet op. ?In Spoorloos zitten bijvoorbeeld veel komische elementen. Spoorloos wordt door nogal wat mensen als een heel enge film gezien -, hoe kómen ze daarbij? Ik heb meegewerkt aan de Vaginamonologen, dat was ook ontzettend komisch. Op de een of andere manier word ik voor tragische rollen vaker gecast dan voor komedie. Komedie ligt misschien iets verder bij mij weg maar ik zou me er graag nog wat meer in willen bekwamen?.

Jij moet in films ook opvallend vaak dood.
?Gék hè? Ik vraag me af waarom dat zou zijn??

Het doodgaan-ritueel ligt kennelijk in jouw personage begraven. Jij gaat zogezegd lékker dood.
?Dat zal komen omdat ik zo van het leven houd?.

Zou je in een soap kunnen spelen?
?Niet snel. Soaps zou vaak maar het zo eenduidig en rechtlijnig, en daarvoor vind ik mijn vak te mooi. Ik ben dan té snel uitgespeeld. Ik denk dat ik héél saai zou zijn als ik in een soap zou spelen?.

Na haar toneelopleiding stootte ze heel snel door naar het internationale circuit. Films als J?entends plus la Guitare en L?Eté Indien waren successen. Waarom lukte het haar waar het anderen niet zo snel lukte? ?Het is vooral een kwestie van geluk. 20 jaar geleden kreeg ik voor Spoorloos de Felix Award als beste actrice. Ik ben zoals men dat noemt eigenlijk een Europese actrice geworden. Met die eerste film is het balletje gaan rollen en het rolt nog steeds. Ik zeg altijd: ik schuifel wel voort. Ik zou graag een paar héle mooie hoofdrollen willen spelen in films. Ik héb er al een aantal gespeeld, héle mooie in prachtige verhalen. Nu heb ik een periode dat ik minder hoofdrollen speel, dat heeft ook te maken met de leeftijd waar wij vrouwen altijd zo?n last van hebben. Tussen de 35 en 50 jaar is het allemaal niet zo interessant. Maar zo meteen komen de oudere vrouwenrollen. Charlotte Rampling speelde bijvoorbeeld net in Vers le Sud, je ziet haar nu ook weer meer. Ik hoop dat mij dat ook gaat overkomen. Ik ben wél een perfectioniste. Ik ga de lat niet hoog leggen op dingen waarvan ik denk: dat gaat nergens over. Ik ben zoals ik ben en ik maak mijn eigen keuzes. Soms kan ik jaloers zijn op mensen die véél makkelijker met de dingen omgaan dan ik en die een losheid hebben die ik niet bezit. Ik ben altijd naar mezelf teruggegaan en keek wat wérkelijk belangrijk was in mijn leven. Dat doe ik nog. Het gaat bij films of toneel helemaal niet om het succes of de roem. Het gaat er uiteindelijk om van de dingen in het leven te genieten, dat je van een man kunt houden, dat je een kind hebt. Het gaat er niet om of ik een groot of een klein huis heb. Het gaat over mens-zijn en om levensbeschouwing, dát is voor mij het allerbelangrijkste. En natúúrlijk wil ik nog lang blijven werken want ik houd van mijn werk?.

Je hebt een echtgenoot en een dochter -, het moet allemaal wel kúnnen.
?Het is een kwestie van organiseren. Het is vooral een kwestie van wat je tegemoet komt in je leven. Als je dat graag wilt handel je daarnaar. Voor mij is het allemaal heel normaal?.

Met een trots oog kijkt ze naar de mooie waterverftekening die haar dochter Hanna op de crèche maakte toen ze net twee jaar oud was. ?De juffrouw van de crèche zei: ?Kijk eens wat ze heeft gemaakt. Het zijn maar een paar penseelstreken en het heet ?Mamma en Hanna eten in Amsterdam ijs bij Peppino op een bankje?. Toen ik het zag dacht ik: ze kan wat! Maar het is toeval. Die kopjes komen uit het kabinet van mijn moeder. Ze waren van mijn oma. Ik was als kind al helemaal gebiologeerd door die kopjes, vanwege de mooie tekeningen die er op staan. Je fantasie begint gewoon te werken als je ernaar kijkt?.

In de door de KRO uitgezonden Britse politieserie Dalziel en Pascoe speelt ze recent een rol in een aflevering die in Amsterdam speelt. ?Ontzettend leuk om te doen. Die twee mannen zijn zó gedreven, ze kennen zó de kneepjes van het vak. Ze weten precies wat ze willen. Het zijn prettige mensen om mee samen te werken. Ik zou héél graag in een serie als Oud Geld of Pleidooi willen spelen?.

Het komende seizoen ga jij Couperus? De Stille Kracht in het theater doen?
?Ja, weer eens iets héél anders dan film. Ik kóm natuurlijk oorspronkelijk van de Toneelschool, ik heb in het verleden veel toneel gespeeld. Met toneel heb je véél meer tijd om de essentie van zo?n stuk te onderzoeken want je hebt een repetitieperiode van zeven weken. Toneel kan nooit overgedaan worden. Een take in een film duurt maximaal vier minuten, toneel duurt minstens anderhalf uur. In wezen is het acteren hetzelfde maar het is groter. Je moet bij tot
de-vijftigste-rij-achterin en niet tot aan die camera die op je neus zit?.

Deze week ben je dus Gast van het Jaar op het Utrechtse Filmfestival.
?Ja, dat is héél erg fijn. Ik ben daar ook héél erg blij mee?.

Zeg je ook: het komt mij inmiddels wel toe?
?Ik mag het niet zeggen van mijn man, van héél veel mensen niet maar soms denk ik weleens: dit lijkt wel een vergissing. Ik weet het: ik mág dit niet zeggen want dit is helemaal niet goed voor mijn eigen PR maar ik ga het tóch lekker zeggen. Het zal te maken hebben met wie ik diep van binnen ben en hoe ik ben opgevoed. Ik ben verlegen, niet gewend om complimenten te krijgen, dat ken ik niet van huis uit -, ik ben eigenlijk héél gewoon. ?Loop in het midden, niet voor- of achteraan. Zorg dat je niet opvalt? -, álle dingen die ik doe zijn daaraan tegengesteld. Dáár komt natuurlijk ook mijn perfectionisme vandaan, het moet bij mij altijd ontzéttend goed zijn. Ik moet mijzelf ook altijd bewijzen ten opzichte van iedereen. Nu is dat niet meer zo maar dat is wel van vroeger-uit. Het Filmfestival vind ik écht geweldig en ik geniet er ook van maar af en toe denk ik: ?Wat heb ik nu eigenlijk gedaan, zó bijzonder is dat toch ook niet?? Ik denk om de zoveel tijd: zo meteen blijkt het één grote vergissing,  ze hadden beter tóch die ander kunnen nemen?.

Mooi gezegd van je -, deze passage gaat absoluut mee.
?Ja, daar was ik al bang voor. Dit is de dubbele kant in mij. En het is echt geen valse bescheidenheid want ik bén niet zo bescheiden?.

Je zegt: ik mag dit eigenlijk niet zeggen van mijn man. Hoe is het leven met een actrice in huis?
?Oéps. Soms héél erg leuk want er gebeuren altijd verrassende dingen. Soms is het heel zwaar omdat de actrice-in-mij dan in een moeilijk werkproces zit en niet aanspreekbaar is. Dan is ze chagrijnig en komt ze thuis en dan verwacht ze dat het wijntje voor haar klaar staat en dat het eten is gekookt en dan is het niet zoals ze wil, nou ja?.

Heeft jouw echtgenoot klachten?
?Ja, enórm, maar hij blijft wel bij me. En ik bij hem. Nee, het gaat heel goed?.