Willem Nijholt

Andersdenkenden 23 april 2006

?U HEEFT TOCH EEN FANTASTISCHE RELATIE? GA TOCH LÉVEN!?

In sommige kranten wordt hij De levende Legende genoemd maar De Volkskrant interviewt hem naar eigen zeggen al 25 jaar niet meer. Als geen ander weet acteur Willem Nijholt (71) hoe vergankelijk roem is. Nijholt overwon recent een gevecht tegen keelkanker. Met Wim Sonneveld speelde hij twee seizoenen in One Man Shows. Recent zong hij weer in het Nieuwe De La Mar bij de presentatie van het ?definitieve? Sonneveld-boek.

?Dit is wel een hééééééél diep interview waar de mensen bij moeten gaan liggen?, zegt hij snaaks als hij de aantekeningen op tafel bij dit interview bestudeerd. Gelukkig stel ik ze niet allemaal. Het gaat heel veel beter met
Willem Nijholt. Vorig jaar werd er bij hem keelkanker geconstateerd. Tijdens ons gesprek oogt hij behoorlijk monter terwijl hij beweert ?vandaag nog op een buitengewoon laag pitje? te vertoeven. Van het Antoniem van Leeuwenhoek kreeg hij recent te horen pas in december terug te hoeven komen voor controle. ?In oktober 2004 kreeg ik de eerste keelbloeding, toen wist ik al meteen dat het kanker was. Die kanker hoort je eigenlijk op te vreten maar die is bij mij via bestralingen genezen verklaard. Die dokters hebben me eerst verschrikkelijk voor het gek gehouden, ze riepen dat het niks was -, ik moest me niet zo ongerust maken. Ik kreeg het gevoel dat ik een hysterische acteur was die gewoon een beetje tralala stond te maken. Maar toen vijf maanden later een andere dokter door een scan mijn keel bekeek zei hij meteen: ?Daar zit iets verschríkkelijks!? Het was kanker maar die was er toen uit te halen. Nou ja, in december hoor ik meer. Frederique Huydts was ook genezen verklaard maar bij haar kreeg die kanker toch weer de kans?.

Nijholt noemt zich zo langzamerhand het oude circuspaard van het toneel. ?Ik merk het gewoon: je hebt de tijd niet meer voor afspraken hier en koffie daar. Er gaan ook veel mensen dood om je heen. Hoe ouder je wordt, hoe leger het wordt?.


Willem Nijholt en Gerard Klaasen (foto: rkk)

Naast Frederique Huydts overleed in één week tijd ook collega-acteur Joop Admiraal.
?Ja. Joop heeft natuurlijk ook wel écht de kaars aan twee kanten laten branden, hoor! Hij had ook echt níets na- gelaten om ongezond te leven. Ik was erg dol op Joop, ook als acteur. Joop was een prachtig acteur maar hij zich heeft beperkt doordat hij zo heeft geleefd. Als hij niet zoveel had gezopen en geblowd had, dan was hij een nóg briljanter acteur geweest. Ik spreek uit ervaring want ik heb in mijn leven ook periodes gehad dat ik behoorlijk blowde om de stress kwijt te raken. Maar ik merkte dat ik gewoon nergens meer aan toe kwam. Zoiets legt een matte deken over je heen, nou, kom daar maar eens onderuit. Ook Ramses had een wéreldnaam kunnen worden als hij niet zo had geleefd. Het is een keuze, het is je lot?.

Drie weken geleden nam hij in het Amsterdamse Nieuwe De La Mar met Corrie van Gorp het boek Wim Sonne- veld, de Parel van het Cabaret in ontvangst. ?Ik ben nu al tig jaren ouder dan Wim ooit geworden is?, zegt Nijholt over de in 1974 op 56-jarige leeftijd overleden cabaretier. ?Wim was in een periode in zijn leven gekomen dat hij écht genoeg had van het theater. Hij wilde eigenlijk alléén nog maar een mooi chansonprogramma maken maar hij wist dat hij daar geen mensen meer voor in de zaal kreeg. ?Ze willen de kroketten en die heb ik ze zelf verkocht!?, zei hij dan . Hij had ook een hele grote nieuwe liefde ontdekt, althans iemand die hij was tegengekomen?.

Je bedoelt: na Friso Wiegersma?
?Tíjdens Friso, al tijden?.

Friso zei: ?Wim liet mij niet echt toe in zijn angsten en onzekerheden. Zijn innerlijk leven bleef ook voor mij veelal een gesloten boek??

?Wim was op het eind van zijn leven een gefrustreerde man, hij merkte - als één van de Grote Drie in zijn vak - dat het met het Nederlandse cabaret een totaal andere kant op ging. Neerlands Hoop had nogal succes in die tijd en daar stond hij buiten, hij dacht dat hij dat nooit zou kunnen. Hij was er ook van overtuigd dat we met onze laatste show áfgemaakt zouden worden omdat het zo ouderwets was?.

Corrie van Gorp en jij waren de kindjes van Wim, hè?
?De-kindjes, ja. Dan waren we ergens, liepen we ergens en dan zag hij een restaurant, en dan zei hij: ?Dit is een goed restaurant voor de kindjes?. Dan was hij al door de draaideur heen en wij waren nog niet koud binnen of hij zat al aan een tafeltje. Dan zei hij: ?Kom hier zitten, ik heb al besteld!? Veel mensen dachten in die tijd dat ik een verhouding met Sonneveld had -, nou, ik heb in de 45 jaren van mijn toneelbestaan nog nóót zo?n kuise man als Sonneveld meegemaakt?.

Sonneveld hield zijn homoseksualiteit voor het publiek verborgen.
?Veel mensen wisten eigenlijk wel dat hij homoseksueel was. Op het toneel parodieerde hij het. In dat laatste seizoen durfde Wim wel verder te gaan op dat toneel en was hij héél nichterig bezig. Ikzelf zou Wim eerder bi willen noemen. Je hebt homoseksuelen die van vrouwen gruwen maar Wim híeld écht van vrouwen, hij was ook niet vies om met vrouwen te knuffelen. Hij was gefrustreerd over zijn seksuele status maar als hij dan op het to- neel weer de nicht uithing deed hij dat zó parodistisch dat de mensen daar verschrikkelijk om moesten lachen. Wim maakte een soort Muppet van zichzelf en dan werd het ook niet meer serieus genomen, begrijp je?.

Een nicht van Sonneveld stond drie weken geleden in het Nieuwe De la Mar bij de ontvangst van het boek ook op het podium.
?Dat nichtje Joantine dringt zich erg op, daar heb ik verder helemaal niks mee. Voor die presentatie van dat boek over Wim was ik doodsbang maar iedereen zei: ?Alsof je niet wéggeweest was!?. Ja, ik kreeg Corrie op het toneel en met haar heb ik na zoveel jaren ?Waar Heb Ik U Meer gezien?? gezongen. Corrie is mijn hartendief- je. Ik word ook altijd zo boos als ze het over ?Willem Sonneveld en Willem Nijholt? hebben -, dan zeg ik: ?Én Corrie van Gorp!? De twee seizoenen met Corrie van Gorp in de shows van Wim Sonneveld waren de leukste periodes van mijn carrière?.

Bekendheid kan soms heel eenzaam kan maken. Willem Nijholt kan ervan meepraten. ?En hoe! Echt! In 1977 toen Foxtrot net liep en er elke avond 1500 mensen in Carré zaten die ons stonden toe te juichen ging ik naar huis en dacht: ?Nou, daar gá ik dan op mijn fietsje. Wie slaat er nu een arm om me heen?? Ik ging dan wel eens een café of een herenkroeg binnen om te kijken of ik dan daar misschien iemand was bij wie ik wat warmte kon vinden. En dan sloegen die ogen meteen op: ?Ah, Willem Nijholt!, en dan hoefde het voor mij al niet meer. Ik zocht iemand die Willy Nijholt interessant vond en niet Willem Nijholt-de-acteur, begrijp je. Het is een eenzaam bestaan, acteur-zijn. Je bent onaanraakbaar geworden. Of je krijgt de ratten over je heen die méé willen vreten. Of dweepzieke mensen die in jouw glans willen staan, daar heb ik een héél goed gevoel voor. Dát is ook de reden waarom ik in dit vak héél weinig echte vrienden heb. Ik probeer het met al mijn collega?s het fijn te hebben tijdens het werk maar dat hoeft niet doorgezet te worden bij elkaar thuis voor de openhaard of in de keuken. Je moet met beide benen op de grond blijven staan. Ik werkte een paar jaar geleden met Antonie Kamerling in een televisieprogramma en na afloop stortten een grote groep kinderen zich op die jongen. Antonie riep: ?Je moet Wíllem?s handtekening vragen, híj is een beroemdheid?. ?Hoezo, is hij dan beroemd Wie is hij dan??, vroegen die kinderen. Ik bedoel: zoiets gebeurt gewoon -, in het postkantoor moet ik me legitimeren bij jonge mensen die achter dat loket zitten. Niet erg. Zo gaat dat?.

Hij noemt zichzelf  ?behoorlijk streng? katholiek opgevoed, Op zijn mijn achtste jaar ging hij in Indië het Jappenkamp in en het jaar daarvoor deed hij zijn Eerste Heilige Communie. Na de oorlog kwamen wij pas in Nederland. ?Ik herinner me de ontzettende angst die ik voor biechten had. Ik was een echt onschuldig kind en voelde me door dat móeten-vertellen van zonden heel erg getraumatiseerd. De ergste zonde die ik opbiechtte was dat ik een paar suikerklontjes uit de suikerpot gesnoept had. Ik dikte dat maar een beetje aan, ik dacht: ?Als ik dit allemaal vertel krijg ik in ieder geval absolutie?. De kerk heeft het geloof zelf verpést. Wij woonden in Millingen bij Nijmegen en ik hoorde dat de pastoor er op stond dat wanneer er een varken geslacht werd hij het allerbeste van de inhoud van het geslachte varken cadeau moest krijgen, dat soort dingen! Ik zong altijd tijdens het afwassen met het dienstmeisje Victorientje in het klooster waar wij na de oorlog werden ondergebracht. Ze vertelde dat ze moest gaan trouwen, ?het-is-een-moetje?. Ik begreep er niets van, zó naïef was ik toen nog met 13 jaar. Haar trouwdienst werd door die pastoor in een zwarte mis gedaan, in een zwart kazuifel. Zij kreeg geen ?vrolijke? mis omdat zij móest trouwen. Dat soort dingen heeft mij sterk tegen de kerk ingenomen?.

Met plezier kijkt hij op zijn eigen theaterloopbaan terug. ?Ik heb nooit één lijn gevolgd. Ik stapte van viereneenhalf uur Claudius in Hamlet weer over naar een musical of een voorstelling van Noel Coward. Of Cabaret. Ik heb altijd mijn keuzes gemaakt met het idee van diversiteit in het oog. De Stunt met Jasperina de Jong was mijn derde musical, én een klapper. Ze hadden nog nooit zó?n brutale nicht op het toneel zien staan want díe moest ik dus spelen: een ijdele, brutale nicht. Ik heb die met álles wat ik uit mijn koffer te voorschijn kon halen daar neergezet, daar waren ze zelfs in Amsterdam verbaasd over. Ik heb vooral bij de KRO ook een aantal televisieshows gemaakt die van behoorlijke kwaliteit waren. Één is er toen zelfs naar Montreux gestuurd en die heeft daar de Publieksprijs gewonnen. Ze zijn uitgewist bij de KRO, er is daar een mevrouw geweest die toen heeft besloten dat mijn televisieshows maar van de banden afgehaald moesten worden. Ik ben daar nog steeds verbijsterd over?.

Een paar maanden geleden kreeg Nijholt van Joop van der Ende het aanbod om Henry Higgins te spelen in My Fair Lady, een rol vroeger door Wim Sonneveld vertolkt. ?Ja, ik zag dat na mijn ziekte werkelijk als een reddingsvest dat me werd toegeworpen. Maar de dokter zei: ?Mijnheer Nijholt, U kunt straks in augustus gaan repeteren omdat U zich momenteel tamelijk goed voelt maar ik kan U verzekeren dat U dan in september in elkaar stort?. Het zit er helemáál niet meer in. Ik vond het mooi geweest op mij zeventigste. Die dokter zei ook: ?U heeft toch een fantastische relatie? Ga toch léven! En dat is waar. Ben is de man die in mijn leven verder naast me staat en die ook de pijler onder deze wankele brug is. Een geweldige man. Hij heeft me ook door die kanker heengesleept, hij heeft die kanker ook méégemaakt, echt gevóeld. Ben heeft 29 jaar ?s avonds thuisgezeten. Hij is gepensioneerd, we hebben al vier jaar een huisje in Frankrijk maar van die vier jaar heb ik zelf misschien maar een half jaar in dat huis doorgebracht. Ik héb momenteel ook geen behoefte meer om aan het toneel te werken. Er wordt aan het toneel tegenwoordig zoveel tralala bij gehaald, het is mijn wereld niet meer. Ik pás daar niet meer in. Ik ben een oude vakman. Ik vind het ook helemaal niet erg om op stal te staan momenteel ook al zóu ik de wei wel weer in willen. Ik kan het ook nog niet aan. De energie is er nog lang niet. De dokter heeft me gisteren gezegd dat ik er op moet rekenen nog wel een jaar nodig te hebben om weer helemaal de oude Willem Nijholt te worden?.

Aan het eind van het interview zegt Willem Nijholt: ?Hou het een beetje aardig. Zeg af en toe dat ik ook heel erg moet lachen om de dingen die ik zeg?. En zo ís het: Willem Nijholt lacht gelukkig weer heel erg om de dingen die hij zegt.