Arthur Japin

Andersdenkenden 12 maart 2006

Schrijver
Hij heeft een aristocratisch gezicht, roomse ogen en zijn stem lijkt erg op die van KRO-collega Wilfred Kemp. Een toegankelijk mens naar het lijkt, deze Japin, maar onverkort alert. Op school werd hij gepest en thuis was het geen feest, enigst kind tussen ruziënde ouders. Dan word je schrijver.

Uw schrijversvrijheid is het gevolg van uitstoting?
?Ja, de werkelijkheid om mij heen was in mijn jeugd zó onaangenaam dat ik die niet langer voor waar kon aannemen. Ik ontdekte heel snel de waarde van het volgen van je fantasie die ik op zeker moment ook heb aangesproken. Ik had gelukkig thuis een hele grote droomzolder thuis met allemaal kasten en verkleedkisten, én een écht altaar door mijn vader zelf getimmerd waar ik écht wijwater had en waar ik priester speelde. Op die zolder ontdekte ik de waarde van die tweede werkelijkheid. In het Boekenweekgeschenk zegt de moeder van de hoofd- persoon: ?Ik weet niet waarom mensen van twee mogelijkheden de naarste zouden geloven?. Zo was het ook maar net: ?Waarom zou je meer waarde moeten hechten aan de werkelijkheid als die zo onaangenaam is??

Staat U soms nog achter dat altaar?
?Nee, dat is in mijn ouderlijk huis in Haarlem achtergebleven, ha. Dat is zeker weg. In mijn ouderlijk huis zijn inmiddels twaalf appartementen gebouwd, nu is dat altaar ongetwijfeld iemands aanrecht?.

Met Jan Siebelink is hij momenteel Nederlands bestverkopende schrijver, Arthur Japin (49). Boekenweekgeschenk auteur 2006 met De grote wereld. Als historisch romancier zijn De zwarte met het witte hart en Een schitterend gebrek zijn bekendste titels. Al heel jong werd hem, een eigenaardig eenkennig kind naar eigen zeggen duidelijk gemaakt: jij staat er buiten, jij bent niet één van ons, je past er niet bij?. ?Er is in mijn jeugd fundamenteel veel gebeurd maar het zit op een plek waarvan ik denk dat het daar wel goed zit. Het is nét als met pijn, je wilt graag dat die pijn weggaat maar als je die pijn toelaat en er heen gaat is die pijn veel draaglijker. Zo is het ook met zo?n verleden waarvan je denkt: ik moet in therapie, ik wil dat weg hebben maar je kunt ook denken: het heeft daar een plek en ik heb daar de rest van mijn leven op gebouwd, waarom zou je dat  dan alsnog weg willen hebben?  Het heeft een plek en eens per jaar, zéker niet vaker, wordt dat aangeboord. Dan is het er en dat is heel vervelend maar zo heeft iedereen iets?.

Arthur Japin en Gerard Klaasen (foto: rkk)

U wilt ?s avonds bijvoorbeeld niet graag naar bed om te slapen?
?Nee, dat komt inderdaad ook van vroeger. ?s Ochtends op school begon de ellende en het prettigste was dan de middag. Naarmate de avond vorderde werd dat gevoel van spanning steeds groter want als je dan geslapen had dan moet je weer opstaan en dan begon het weer, daar heb ik nog altijd aan overgehouden dat ik het niet zo prettig vind om naar bed te gaan en de avonden liefst zo lang mogelijk wil rekken. Nee, veel plezier aan slapen heb ik nog altijd niet?. Hij voelt zich niettemin voor wat betreft de loop van zijn leven onafwendbaar anders, zegt hij. Inmiddels vind hij ánderen nóg méér anders. ?Ik voel me steeds een buitenstaander, en dat voelt héél erg prettig. Ik kan het iedereen aanraden. Het begint uit noodzaak en als je jong bent is dat vreselijk maar later merk je wat voor een enorm voordeel dat eigenlijk is als je niet mag meedoen met de groep. Ik heb mijn eigen fantasieën mogen beleven, mijn eigen beslissingen mogen maken. Ik ben het leven doorgekomen door intuïtief te denken. Ik reageer heel secundair. Ik heb een grote intuïtie, ik kan heel gemakkelijk weten wat iemand denkt of voelt. Als mensen intuïtief het juiste weten en dan vervolgens gaan denken wat ze daar mee moeten -, dán beginnen de problemen?

Hij werd katholiek opgevoed. Het katholieke ritueel vond hij prachtig en daar wilde hij op jonge leeftijd al aan meedoen. We moesten op een gegeven moment het te communie gaan oefenen en dan moest je leren biechten. Ik moest dingen verzinnen die ik dan fout had gedaan, maar ik hád nooit iets fout gedaan! Nee, ik had geen zonde, en volgens mij heb ik die tot op de dag van vandaag niet. Ik had er toen héél veel moeite mee omdat er ?tégen? mij heel veel kwaad gedaan werd en ik kon het niet verkroppen dat ik zelf iets moest opbiechten?. Avondlijke individuele monologen met ?Jeuken? zoals hij Gods zoon toen noemde hielden hem per slot niet binnen de moederschoot der kerk. ?Er kwam geen antwoord. Dan verstilt het. Drie van zijn familieleden zitten bij het Opus Dei. ?Op de ochtend dat ik mijn moeder zou begraven kreeg ik van een van hen een briefje dat ik niet mocht gaan omdat ik in zonde leefde. Later begreep ik dat zij handelden uit angst. Zij zijn er heilig van overtuigd dat zij en wij allemaal bij voorbaat verdoemd zijn en maken overuren om vermindering van het vagevuur te verdienen?.

Bent U nog gelovig?
??Als God een ander woord is voor liefde, dan ben ik erg religieus. De liefde begrijp ik. Liefhebben, fysiek en spiritueel, dat is mijn sleutel tot de wereld. Het is mijn taal. Ik spreek hem en iedereen kan hem begrijpen. En ik heb heel erg veel hoop. Iedereen moet hoop hebben tegen beter weten in jegens alles maar zodra het geïnstitutionaliseerd wordt, zodra twee mensen hetzelfde geloven dan moet ik helaas afhaken?.

U kunt nooit in een kerk zitten want daar heb je kans dat er meer dan éen mens hetzelfde gelooft.
?Dat geldt ook voor een kroeg of een verjaardag. Zodra mensen samen komen bestaat er gevaar dat ze denken dat ze het samen bij het juiste eind hebben, doet er niet toe waarover. Mensen die denken dat ze gelijk hebben, denken dat anderen het mis hebben. Dit is het begin van alle ellende. Mensen die anderen nodig hebben om bevestigd te worden in hun geloof, belijden niet hun geloof maar hun twijfel. Daarom hebben ze regels nodig, voorschriften en een vorm?

Vindt U daar dan veel mis mee?
?Voor mij zou het het tegenovergestelde betekenen van hoop. Ik denk eigenlijk dat je om kerkelijk te geloven erg rationeel moet kunnen denken. Ik leef op mijn gevoel?.

Uw vader, thrillerschrijver Bert Japin pleegde in 1969 zelfmoord, ?Aan een hartstilstand overleden?, stond er in die dagen nog in de krant.  Zou U zonder datgene wat zich vroeger in Uw ouderlijk huis heeft voltrokken Uw schrijverschap hebben verkregen?
?Het zou best kunnen van niet maar het wás er. Ik denk: als die noodzaak er niet was geweest om in mijn fantasie te vluchten dat zou die fantasie veel minder aangesproken zijn geweest. En als dat er niet was geweest dan had ik waarschijnlijk veel beter in zo?n groep gepast waar door die groep vervolgens mij had gevraagd of ik zou voldoen aan een aantal van hun normen. Dát doodt over het algemeen de kunstzinnigheid?.

Wat is na zoveel jaren Uw idee over die zelfmoord?
?Dat is heel dubbel, een zelfmoordenaar kan bij mij op geen enkele sympathie rekenen, en toch ben ik mijn vader ontzettend dankbaar dat hij dat gedaan heeft. Het is een ontzettend grote dubbelheid. Zijn zelfmoord heeft ons leven een enorme impuls gegeven, ons erg bevrijd. Ik heb altijd gezegd: ?Het is op een heel goed moment gekomen, het had niet twee jaar later moeten gebeuren want dan had ik aan de situatie thuis hele ernstige gevolgen overgehouden?.

Veel zelfmoordenaars zadelen hun omgeving op met onbeantwoorde vragen en een vreselijke tijd?
?Absoluut, als ze het doen uit een soort wraak of om een statement te maken. Maar het komt meestal voort uit het feit dat iemand niet verder kan of geen andere uitwegen ziet. Je moet proberen zoveel mogelijk rekening te houden met de mensen om je heen en als je denkt dat die beter worden van je dood - als je dat wérkelijk denkt -, dan zou het een goede zaak zijn. Als je het doet om ze een loer te draaien dan lijkt me dat minder?.

Wat is uw fascinatie met prostitutie?
?Er komen prostituees voor in een aantal dingen die ik gedaan heb: in een toneelstuk, in een film, in Een schitterend gebrek. Het gaat om mensen die aan de andere kant van de samenleving leven en die hun schaamte hebben moeten overwinnen met welke gevolgen dan ook. Dat herken ik?.

Heeft U het zelf ook gedaan: de schaamte overwinnen?
?Ja, op veel vlakken. Ik vind het zijn zonder schaamte een van de hoogste dingen die er bestaan. Als kind werd mij aangeleerd om me voor alles te schamen: voor wie ik was, voor wat ik zei en hoe ik eruit zag, voor wat ik dacht en voor wat ik voelde. Hoe meer daarvan overwonnen kon worden, hoe beter het was, dacht ik. In die zin kan schaamteloos ook een heel goede betekenis hebben. Ik ben behoorlijk zonder schaamte?.

Zó!

?Ja. Wilt U bewijs? Vraag maar!?

Ja, noemt U eens een paar voorbeelden, Japin?
?Als gezegd: ik hoef in mijn leven meer aan niemand meer verantwoording af te leggen, en dat helpt enorm. Om- dat het mij gevraagd werd om te schamen is schamen voor mij iets dat je voor anderen doet. En als je aan niemand verantwoording hoeft af te leggen dan betekent dat voor mij praktisch hetzelfde?.

Toch bent U een tijd in uw leven het vertrouwen in mensen goeddeels geweest?
?Misschien wel níet eigenlijk. Ik had, ondanks wat er gebeurde en ondanks alles wat me aangeleerd was, wel het vertrouwen in mijzelf. Ik denk dat je het door zo?n jeugd wel aanleert om de mensen te doorzien en dat je heel goed weet wat er speelt. Het goede is: als je niet zulke hoge verwachtingen hebt leer je heel snel de werking van de maatschappij te doorzien. Op jonge leeftijd heb je daar geen woorden voor maar het helpt wel om later minder ontgoocheld te raken. Daardoor heb je je juist méér vertrouwen?.

?Als ik mijn huidige partner niet zou hebben ontmoet - en u bent al 26 jaar zielsgelukkig met Lex Jansen -, dan zou ik mogelijk met een vrouw hebben kunnen samengeleefd?.
?Ja, dat is het heerlijke van dat isolement van vroeger: je staat niet onder druk om beslissingen te nemen, dat geldt ook voor de seksualiteit. Je kunt het helemaal zelf ontdekken en er zelf vorm aan geven zonder dat je ergens aan hoeft te voldoen. Ik vind het sowieso gek als mensen wegen op welk gebied in hun leven dan ook afsluiten, ik vind dat je alle mogelijkheden altijd open moet houden. De mogelijkheid om met een vrouw samen te hebben geleefd was er zeker geweest. Ik heb overal van geproefd en alles smaakt mij. Er zijn gelukkig heel veel mogelijkheden in het leven. Een mens moet alles proberen en alles benutten. Voor mij is het allemaal heel vrij en ik wilde dat iedereen zijn leven zo vrij nam?.

U bent bijvoorbeeld bevriend met Rosita Steenbeek? ?Heel goed bevriend en heel lang bevriend?.

Hoe zit dat?
?Hoe zit dat? Há! Wij ontmoetten elkaar bijna dertig jaar geleden, werden verliefd en raakten onafscheidelijk.. Wij zijn altijd goede vrienden gebleven, tot aan vandaag?.

U bent een historische romancier en de maker van hele prachtige romans zoals daar zijn De zwarte met het witte hart, Een schitterend gebrek. Wat is eigenlijk de bron van waaruit u schrijft?
?Nieuwsgierigheid. Ik zie ergens een figuur in een bepaalde tijd, iemand die extreme dingen heeft meegemaakt. Ik bedoel: het wordt steeds extremer, de mensen die me interesseren of die me op een bepaalde manier raken hebben steeds gekkere geschiedenissen?.

Ze zijn al behoorlijk apart.
 ?Ík weet het. Ik weet ook niet waar het eindigen moet. Maar de situatie in de volgende roman is toch weer extremer dan in het Boekenweekgeschenk, De grote wereld. Je raakt in iemand geïnteresseerd en dan is er een enorme nieuwsgierigheid: hoe hebben die mensen in die extreme omstandigheid overleefd? Kunnen ze nog liefhebben en hoe zijn ze daarmee omgegaan? Van daaruit wordt het geboren?.

Wat is eigenlijk Uw eigen schitterende gebrek?
?Dat is dat verleden, dat is dat moment in je jeugd waarop je denkt ?Ik ben zó mismaakt geraakt wat me overkomen is, ik kan nooit meer deelnemen aan de maatschappij en dan merk je als je tijd van leven hebt: je komt juist mensen tegen, ook heel belangrijk en de omstandigheden zijn goed dat het mogelijk is dat dat gebrek zich te goede keert en dat het nu ten voordeel keert. Het is nu mijn broodwinning zeg maar, dat anders zijn en die fantasie en dat isolement dat is nu waar ik eigenlijk mee communiceer zelfs?.

Het Boekenweekgeschenk De grote wereld van Arthur Japin is tijdens de Boekenweek (15 t/m 25 maart) gratis bij aankoop van ten minste ? 11,50 aan Nederlandstalige boeken. Meer informatie www.boekenweek.nl >>