KRO-voorzitter Frans Slangen
Andersdenkenden 01 januari 2006
Het pausjaar 2005
De KRO-voorzitter kijkt vooruit, naar het jaar 2006. Het afgelopen jaar 2005 noemt hij - “in alle opzichten” - een zeer bewogen jaar, met in april een
pauswisseling maar ook met heftige discussies over het publieke bestel. ‘Voor onze identiteit was het overlijden van paus Johannes Paulus II en de keuze van de nieuwe paus Benedictus XVI
heel belangrijk. Het was heel indrukwekkend om na zoveel jaren weer een pauswisseling en een conclaaf mee te maken. De Rooms-katholieke kerk trok in die dagen wereldwijd de aandacht van
iedereen, veel wereld- leiders waren ook aanwezig bij de begrafenis van de gestorven paus in april. In eigenhuis zeiden we: als er nu íets is waar we als RKK aandacht aan moeten besteden
is het deze gebeurtenis, en ik dacht dat we daar behoor- lijk in slaagden, op radio en televisie als via Internet. RKK en de KRO hebben al die weken rond het overlijden van paus Johannes Paulus
II en rond de verkiezing van de nieuwe paus geweldig veel aandacht aan dit event ge- genereerd, en het was óók indrukwekkend dat we dat als KRO konden doen’.
Katholieke omroep en publiek bestel
‘De KRO heeft zich de afgelopen jaren nadrukkelijk geprofileerd als een katholieke omroep-van-déze-tijd’, zegt Frans Slangen. Vanuit-de-KRO-gezien gaat het heel goed,
béter dan ooit, zegt hij. ‘Wij maken ons wél zorgen over het publieke bestel. De KRO maakt met andere omroepen deel uit van de pluriforme omroepgemeenschap -het publieke domein
- en dat dreigt op termijn verloren te gaan. Tegen politici zeg ik altijd: “U-moet-zich-niet- druk-maken-over-de-KRO, U-moet-zich-druk-maken-over-het-publieke-bestel!’
Marktwerking
Slangen bepleit het belang en het bestaan van een extern pluriform omroepbestel júist in een wereld waar de markt domineert. ‘Veel mensen denken dat
je alles wat ons in deze samenleving aangaat aan de markt over moet laten. Dat hebben we dus gezien bij de Spoorwegen, bij het water, bij alles wat we aan nutsvoorzieningen heb- ben. Als je dat
privatiseert en aan de markt overlaat zou het allemaal beter georganiseerd zijn. Dat is dus een misvatting. En diezelfde opvatting zie je nu ook terugkomen in de discussie rond het publieke
bestel. “Laat de media maar aan de commerciële partijen over, dan gaat het goed. Als we slechts een hele kleine publieke om- roep houden - één zender of één
radiozender - dan is dat voldoende”. Ik denk dat het publieke domein veel be- langrijker en breder is om overeind te houden’.
Niet geld, maar idealen
De plannen van de Raad van Bestuur van de NOS noemt Slangen louter ingegeven door de financïele problemen bij de omroep. De reclame-inkomsten lopen terug en dus wordt er een plan ingezet
om die reclame-inkomsten weer op niveau te brengen. ‘Hun plan, wij noemen dat het programmeringsmodel, is eigenlijk niet meer dan dat je zenderoverschrijdend gaat programmeren. De KRO zou
dan op 3 zenders gaan uitzenden, uitsluitend met de gedachte om dan méér marktaandeel te halen. Maar dát is nu net wat je als publieke omroep níet moet doen. Wij moeten niet
primair gedreven worden door marktaandelen of door geld maar door idealen’ - Is de KRO in dat opzicht het slachtoffer van haar eigen idealen? Op Ned. 1 – waar de KRO
uitzendt met een goede programmering - worden de marktaandelen wél gehaald en ook de waardering en de kijkcijfers zijn hoog - ‘Zó zou je het kunnen zeggen. Het
toont tegelijkertijd óók aan dat het anders kan. Ned. 1 toont aan dat het niet nodig is om naar dat programmeringsmodel toe te gaan want wij hébben immers succes, wij
hébben geen last van Talpa, onze marktaandelen blíjven hoog genoeg hoewel de programma’s niet primair gemaakt worden met dat doel. Wil je niet gemarginaliseerd
worden moet je er wel voor zorgen dat er voldoende mensen naar je kijken. Voor programma’s die heel expliciet onze identiteit naar buiten toe tonen is het wel belangrijk dat daar mensen
naar blijven kijken, en dat doen wij op Ned. 1’.
‘Ondoordacht’ plan Raad van Bestuur
Vorige week verscheen er een studie van een hoogleraar Communicatiewetenschap en twee medewerkers die het plan van de Raad van Bestuur van tafel veegde als ‘ondoordacht’ en
‘strijdig met’. Slangen kent de studie en bevestigt de conclusie. ‘We hebben zelf een contra-expertise laten uitvoeren door 3 communicatiedeskundigen. Zij zeggen inderdaad: de
becijfering die ten grondslag ligt aan het programmeringsmodel van de Raad van Bestuur is niet vol te houden. Als niet wordt ingevuld hoe hún Nederland 3 eruit moet zien kan je ook
geen becijfering maken hóeveel marktaandeel je gaat halen als je nog niet weet welke programma’s daar uitgezonden gaan worden. En van de programma’s waarvan ze veronderstellen
dat ze op Ned. A en B zullen komen is nog onzeker of ze er ook inderdaad zullen komen. We moeten immers met z’n allen wél 120 miljoen bezuinigen, óók in het plan van
de Raad van Bestuur. We weten niet welke programma’s er zullen blijven. Bij 120 miljoen gezamenlijk bezuinigen kunnen ‘brede’ programma’s verdwijnen -, dan gaat de hele
becijfering van de Raad van Bestuur van de NOS al niet meer op’
Profileren
Van wie moeten we het hebben: van de politiek of van de achterban?
‘In de eerste plaats moeten we het van onszélf hebben. Wij moeten gewoon succesvolle programma’s blijven maken en onszelf vooral blijven profileren als KRO - dat geldt trouwens
óók voor de AVRO of voor de VARA. Iedere omroep kan haar bestaansrecht alleen maar bewijzen wanneer ze ook onderscheidend is van een andere omroep. Wij doen dat al een aantal jaren,
herkenbaar voor de buitenwereld. Programma’s maken in een goede mix, dat is het eerste belangrijke: zowel smallere als bredere programma’s. Als we dat allemaal zouden doen ben ik
ervan overtuigd dat we in de huidige werkwijze voldoende resultaat kunnen halen’.
PvdA-CDA-combinatie
Wacht u mogelijk op een nieuw CDA-PvdA-kabinet zonder VVD?
‘Ja. Het is duidelijk dat de VVD de beide andere partijen CDA en D’66 in deze coalitie gekneveld houdt. De VVD is vooral voor ruimte geven aan marktpartijen op het gebied van de
media en voor een smalle publieke omroep die niet gebaseerd is op verenigingen zoals nu. Daar hebben we last van. Ze willen ook de reclameneergang niet compenseren dus wij zeggen: ‘Het
zou beter zijn als er straks een PvdA-CDA-combinatie komt na de verkiezingen. Voor het publieke bestel biedt dat in elk geval meer perspectief’.
Themazenders
KRO-voorzitter Slangen heeft niet het gevoel dat zijn omroep in 2006 met de rug tegen de muur staat. Hij wijst op nieuwe technologieën die publieke omroepen ongekend nieuwe mogelijkheden
geven. Én: er zijn themazenders in de maak: ‘Themazenders liggen écht besloten in onze toekomst. Uiteraard zullen we altijd een generieke zender als een soort etalage moeten
hebben zoals nu met Nederland 1. Misschien kunnen we zo’n zender in de toekomst - als het nodig is! - zelfs alleen vullen. Daarnaast zullen er je themazenders die meer “op
bereik” zullen gaan werken. Zij zullen de doelgroepen gaan bereiken die in bepaalde onderwerpen geïnteresseerd zijn die op zo’n themazender uitgezonden worden. We zullen een
themazender brengen over opvoeding, een themazender met duiding van het nieuws over maatschappelijke fenomenen én we krijgen een mindstyle-zender. Zo'n zender is uitermate passend
bij de KRO, die gaat over Het Goede Leven in al zijn aspecten, daar hoort uiteraard de Bourgondische levensstijl van katholieken bij maar ook de spiritualiteit en de geloofsovertuiging -, ook
de wetenschap dat geloof iets betekent voor je dagelijkse leven. Dat alles bij elkaar proberen wij op deze wijze in stijl van leven zichtbaar te maken’.
Verbouwing van het bestel
Er zullen mensen zijn die denken: “Dit wordt heel lastig voor die KRO!” Kan de KRO ook uit dit bestel stappen? Kan de KRO ook voor zichzelf beginnen? Kunnen ze ook, met een
eigen zender, op een heel nieuw spoor búiten de politiek verder gaan? Slangen: ‘Op de lange termijn sluit ik dat niet uit. De komende 5 jaar nog niet want de technologie is nog niet
zo ontwikkeld dat alle huishoudens bereikt kunnen worden. We zullen de komende 5 jaar in het bestel een rol blijven vervullen. Ik hoop overigens dat er een bestel blijft. Ik noem dat dan
meestal geen bestel maar het publieke domein waarin een aantal maatschappelijk organisaties acteren -, en dat moet je dan totáál anders organiseren dan het bestel zoals we dat nu
kennen. Ook ik heb wel eens geroepen dat dit bestel aan het einde van haar levenscyclus is maar voorlopig zullen wij de komende vijf jaar gewoon een loyale medewerkker blijven binnen dit
bestel, hoe die er ook uit gaat zien, wát de politiek of de Raad van Bestuur ook besluit. Ik heb ook wel eens geroepen: “Wij stappen er nooit uit!, wij moeten er uit gegooid
worden!”. Als men op een gegeven moment zegt: “Wij hebben geen boodschap meer aan verenigingen”, ja, dán worden we er dus uitgegooid en dan ga ik wél met ze
praten, namelijk: “Hóe ga ik van ze afscheid nemen? Wát is 80 jaar trouwe dienst U waard om een geleidelijke overgang te maken naar een totaal nieuwe situatie?” In die
nieuwe situatie zie ik de KRO júist zéér goed in staat om een rol in te blijven vervullen’ - Maar altijd in samenwerking met andere maatschappelijke organisaties. U bent
in gesprek met Cordaid, met De Volkskrant, met andere groeperingen om die maatschappelijke functie van de omroep mét die missie overeind te houden? ‘Já, want dát is de
keuze die we in ieder geval gemaakt hebben. We zoeken geen samenwerking met andere omroepen, dat is de andere keuze die je zou kunnen maken - met de EO en, met de NCRV samen. Wij hebben daarvan
gezegd: “Dat lijkt ons niet iets nieuws toevoegen aan datgene wat we al doen. Wij zoeken eerder de samenwerking met andere maatschappelijke organisaties, met name katholieke
maatschappelijke organisaties ofwel organisaties met wie wij ons verwant voelen. Een goed voorbeeld is de Rabobank omdat zij een coöperatie is -, vrij uniek in een commerciële wereld.
Een coöperatie is zéér vergelijkbaar met een vereniging: je geeft daarmee aan dat je eigendom bent van leden. Dan héb je ook iets met zo’n organisatie en kun je ook
samen dingen ondernemen. Wij hebben daar met de Rabobank al gesprekken over gehad, ook zo’n bank wil een maatschappelijke functie vervullen en niet simpelweg alleen maar bankieren’.
Jónge mensen
Bij zijn eigen KRO-organisatie ziet Frans Slangen ondertussen vooral een hele nieuwe generatie mensen binnentreden. “Zéker, en allemaal jónge mensen, dat geeft wel aan dat wij
optimistisch mogen zijn over de toekomst. Juist deze jonge mensen zijn niet bevooroordeeld door het verleden, ze kijken daar juist héél fris aan tegen alles wat met geloof en kerk te
maken heeft. Het zijn eigenlijk de mensen die op dit moment het meest bezig zijn met het invullen van onze identiteit’. In de boezem van de KRO is het plan ontstaan om voor een aantal
medewerkers in het voorjaar een reis naar Rome te ondernemen - op eigen kosten weliswaar! - om het hart van de wereldkerk in Rome eens van nabij te aanschouwen. ‘Ja, een ontzettend goed
plan. Wij zíjn tenslotte een deel van die wereldkerk, daar mogen wij best trots op zijn, en als je in Rome bent ervaar je dat ook’. Zijn eigen aanblijven als KRO-voorzitter is
inmiddels verzekerd tot maart 2008. ‘Tot zolang heeft Medy van der Laan de concessieperiode verkort. Het KRO-bestuur heeft mij gevraagd om nog tot 2008 te blijven, en dat is wat ook
statutair mogelijk is’.
Nederlandse Bisschoppenconferentie
De contacten met de Nederlandse Bisschoppenconferentie zullen in 2006 ook op dezelfde voet doorgezet worden, de voorzitter kardinaal Simonis wordt in november 75 en zal dan op termijn wellicht
terugtreden. Zal er een verandering optreden? ‘Tot nu toe hebben wij altijd een heel goede verhouding met de bisschoppen gehad, natuurlijk niet altijd spanningsloos maar steevast in goed
overleg. Wij proberen ook altijd rekening te houden met de wensen van de bisschoppen. Hopelijk zal dat in de toekomst ook zo blijven -, tenslotte verzorgen wij de RKK-zendtijd die de
bisschoppen aan ons als KRO hebben toevertrouwd. Wij moeten daar zorgvuldig mee omgaan ten behoeve van de katholieke geloofsgemeenschap en dus zetten wij ons voor in en dat zullen wij
blijven doen. Met de nieuwe generatie bisschoppen zullen wij dat ongetwijfeld ook in goed overleg blijven doen’.
Kruispunt TV
In de plannen van de Raad van Bestuur staan feitelijk ook de RKK-programma’s onder druk. In de voorgestelde mix zullen ze in de vleugels van de nacht op andere zenders terecht komen,
en niet meer op prime time worden uitgezonden. ‘Dat is juist. We zijn tot nu toe nog altijd in staat geweest om een programma als Kruispunt-tv op een redelijk goede tijd te
handhaven. Wij moeten proberen om programma’s die expliciet aandacht aan identiteit besteden zodanig te maken dat ze ook een behoorlijk bereik én marktaandeel hebben. Dat lijkt mij
alleen maar een nieuwe uitdaging, óók in de plannen van de Raad van Bestuur om ervoor te zorgen dat ook godsdienstige programma’s een plek op prime time blijven houden’.
Kerk der Friezen
Slangen kondigt tenslotte een heel klein plannetje aan. Hij is ook lid van het bestuur van de Kerk der Friezen in Rome, de Nederlandse pelgrimskerk aan de voet van de St. Pieter. Slangen noemt
de Kerk der Friezen - ooit herontdekt door de toenmalige rector van het Nederlands College mgr. Muskens - een hele bijzondere kerk. ‘Ik ben altijd onder de indruk geweest van de
grote hoeveelheid mensen die daar bij elkaar komen: pelgrims, toeristen en mensen die in Rome wonen. Onder de voorgangers bevinden zich veel priesters die in Rome wonen. Als er dan een
koor dat uit Nederland bij één van de diensten aanwezig is heb je echt het gevoel als je binnen zo’n Nederlandse gemeenschap toch echt behoort tot die wereldkerk. Het altaar
werd ooit ingewijd door de vorige paus Johannes Paulus II. We zetten ons in om die kerk in goede staat te brengen, er moet nog veel geld bijeen gebracht worden brengen. Áls de kerk weer in
zijn volle glorie hersteld is lijkt mij een goed moment om de nieuwe paus Benedictus XVI uit te nodigen. Hij zou de kerk dan opnieuw kunnen inwijden, dat lijkt mij een fantastisch feest. Met
het oog op de restauratie zal 2006 wel niet haalbaar zijn maar 2007 moet binnen bereik kunnen liggen’.
Gerard Klaasen
