Porgy Franssen

Andersdenkenden, 4 december 2005


Hij heeft een mooie rustgevende stem, ideaal voor biechthoren. Porgy Franssen (47) speelt advocaat Pim Batenburg in de KRO/NCRV-serie Keyzer & De Boer Advocaten. Wie hem hoort lijkt in contact te treden met een buitengewoon redelijk mens. Maar ook met een bozige acteur die de zwarte kant van het toneel heeft gezien. Lange tijd ervoer hij in zijn jeugd uittredingsverschijnselen. ‘Ik heb een paar weken weer een paar aanzetten gehad’

Maakt toneelspelen gelukkig?
 ‘Ja!, absoluut!’
Wat?
‘Eigenlijk alles wat er niet is’
En is er veel níet?
‘Ja, er is héél veel niet’
Dan word je acteur?
‘Dan is acteur-worden, zoals bij mij, een hele goede oplossing’.

Katholiek nest
Hij komt uit een groot Eindhovens katholiek gezin van 14 kinderen. De grote Augustijner Paterskerk in het centrum van Eindhoven was in zijn jeugd zijn zondagse thuis. Kerkgang hield voor de kinderen-Franssen niet zozeer de geloofsbelijdenis in maar meer het muzikaal en liturgisch helpen verzorgen van de mis, dus zingen. ‘Ja, veel zingen, zingen, zingen’. Bij Porgy beklijfde het niet. ‘Het zit kennelijk nog steeds in mijn uitstraling, daar ontkom ik blijkbaar niet aan. Maar ja: wie heeft er, zoals ik, indertijd op de schoot van pater Leopold Verhagen mogen zitten die voor de KRO-televisie de Dagsluiting deed? Na de H. Mis kwam hij vaak thuis bij ons eten, een mooie indrukwekkende pater met wit haar. Ik heb hem nog wel als lijk in de paterskerk zien liggen waar ik toen met mijn tweelingzus naar toe ben gegaan. Hij zou daar dan opgebaard liggen in zo’n  glazen kist en ik weet nog dat wij die grote kerk zijn binnengewandeld, Bess en ik hè, Porgy-en-Bess. Wij zijn naar die kist gelopen en toen we hem zagen liggen zijn we zó verschrikkelijk in lachen uitgebarsten, puur van de zenuwen, dat we in-de-broek-plassend-van-het-lachen weer die kerk uitgehold zijn om later weer terug te komen’.

Je bent niet gelovig meer, Leopold Verhagen kon dat niet verhinderen?
‘Ik kan het beter zo zeggen: ik houd me er gewoon niet mee bezig’.

Katholieke uitstraling
Porgy Franssen is iemand met naar zijn eigen zeggen weinig mensenkennis. Eén ding stond vast: van hem werd als peuter van 2 al thuis gezegd: “Die wordt later een acteur”. Zal het zijn mogelijke katholieke uitstraling zijn die hem recent een uitnodiging deed bereiken voor de rol van Godfried Bomans. ‘Er bestaan plannen voor een Bomans-project. En ik ben inderdaad gevraagd of ik Godfried Bomans wilde spelen. Ik vraag me inderdaad af of ik de geschikte katholieke uitstraling heb om hem te spelen. Het is nog zeer de vraag of ik Bomans speel, ik weet nog helemaal niet of ik het doe, het script is nog in ontwikkeling, de plannen zijn op zich serieus maar het is nog een beetje voorbarig om erover te praten. Ik denk wel dat het er gaat komen. Een ex van hem, Ineke Swanevelt, heeft het script geschreven, ik heb haar inmiddels ook ontmoet.

Ik zie dat je die gepeelde aarzelingen van Bomans moeiteloos kunt neerzetten. Zowel Bomans als jij stralen iets dromerigs uit alsof jullie beiden niet echt bij de les zijn maar het tóch zijn?
‘Ach, het is toch wel een troost voor mij dat ik ondanks mijn ‘wereldvreemderigheid’ ik toch altijd op de en of andere manier een soort contact heb met de werkelijkheid die mensen toch wel aanspreekt’.

Bomans was ook een gecompliceerde man met een nogal narcistisch karakter
‘Ja, dat is allemaal zeer herkenbaar’.

Er klinkt een opvallende rust in jouw stem door.
‘Ik vind dat leuk om te horen want over het algemeen wordt er niet zo naar mij geluisterd. Dat merk ik ook in gezelschap: als ik iets zeg, merk ik dat de mensen niet zo erg geïnteresseerd zijn, ze kijken snel weg, misschien ligt het aan mijn stem. Ik heb mijn leven lang al een haat-liefde-verhouding met mijn stem, dat houdt mij ook wel scherp. Het komt mogelijk omdat ik uit zo’n groot gezin kom, 14 kinderen in totaal die elkaar de oren van het hoofd schreeuwden om aan eten te komen. Ik heb nogal wat broers en zussen die soms zo hees zijn dat ze af en toe niet meer kunnen praten. Sommigen hebben zelfs een stembandverlamming. Ik zit dagelijks zéér over mijn stem in, mijn stem is voor mij altijd een trauma geweest want voor een acteur is zijn stem net zo belangrijk als zijn lijf. Voor mij was het een persoonlijke overwinning om het afgelopen jaar in het Amsterdamse Bos voor 2000 man onversterkt een complete Shakespeare te doen, en dat elke avond’.

Zwarte kant
Hij kende een periode van ongelukkig-zijn in zijn vak, beleefde de zwarte kant ervan. ‘Dat spelen, dat geloofde ik wel op den duur, dat moet je ook niet 150 keer in een jaar willen doen. In het Nederlandse toneelbestel moet je iedere dag de snelweg op, en dat wordt steeds vroeger, om twee uur gaan die bussen al en sta je in de file, daar is geen lol meer aan. Ik werd daar erg ongelukkig van. Voeg daarbij ook nog mijn eigen onvermogen om met de vuist op tafel te slaan of om voor mijzelf op te komen, en dan natuurlijk verbroken relaties en je komt jezelf steeds meer tegen. Het enige geneesmiddel daartegen is gewoon ouder-worden’.

Je wilde uit het keurslijf van de schouwburg en je wilde die onafhankelijke kunstenaar zijn die je begeerde te zijn die z’n eigen stukken vooral ook maakt -, ben je dat geworden?
‘Het gaat wel steeds een kant op die mij meer-en-meer bevalt dan alleen maar die acteur te zijn die afhankelijk is van waar hij nú weer in wordt ingepleurd of waar hij voor gevraagd wordt. Als je alleen maar díe afhankelijkheid voelt maar zelf nooit een keuze kunt maken of zelf nooit eens iets maakt, dan kun je behoorlijk ongelukkig worden. Het gaat inderdaad beter’.

In hoeverre verschilt de advocaat Pim Batenburg die je speelt in Keizer & de Boer van Porgy Franssen zelf?
‘Ik ben blij dat je in het begin al zei dat Porgy Franssen iemand is met weinig mensenkennis. Ik hoor van anderen steeds hoe die Pim Batenburg in elkaar zit, ik lees er ook van alles over en ik denk steeds “Het-zál-wel”. Ik leer gewoon mijn tekst en zorg dat het interessant is om naar te kijken. Pim Batenburg is een beetje opgefokt mannetje, zeer ambitieus, nou ja, ik ben ook ambitieus maar niet opgefokt, eerder relaxed maar verder ligt hij toch wel dicht bij me. Kijk, ik ben niet iemand die een bieb induikt of een boek leest met betrekking tot een rol, nee, als de striptease is afgelopen dan ga ik naar huis en dan denk ik er geen één seconde meer aan. Nu zeg ik: “Er stáát wel wat, best mooi om naar te kijken”’.

Is de serie eigenlijk geslaagd Keyzer & De Boer?
‘Ik vind de serie mooi opgenomen, er wordt mooi gespeeld. De ene aflevering vind ik beter dan de andere maar over het geheel genomen kun je met recht zeggen dat Keyzer & De Boer een kwaliteitsserie waar nog en hoop op aan te merken is. Er kijken ook genoeg mensen naar, dat heet tegenwoordig geloof ik succes om het vervolg te doen geven. Het is goed mogelijk dat er nog een vervolg gaat komen’.

Bestaat er verwantschap tussen een serie als Keyzer & De Boer en series als Oud Geld of Het Pleidooi? ‘De kracht van series als Het Pleidooi en Oud Geld - afgezien van een bijzondere regisseur als Willem van de Sande Bakhuyzen die daar ook bij betrokken was en de fantastische acteurs die er in de serie zaten – zat hem in de onderlinge relaties. In Oud Geld en Het Pleidooi ging het meer om de relaties onderling, en bij ons gaat het meer om de cases. Dat is een wezenlijk verschil. De schrijvers zijn dat later gaan veranderen, in de zin van “Jongens, er moet méér tussen jullie gebeuren, kan er niet eens iemand van het kantoor verliefd op een ander worden zodat we ook wat meer van jullie thuissituatie gaan begrijpen?” De schrijvers hebben de opdracht gekregen om wat meer persoonlijker te worden’.

In deze dagen vallen de criminelen in Amsterdam bij bosjes neer, het zijn de ‘witte laken’-weken zogezegd. Ze heten Mieremet of Hengst en ze vallen in de Gerit van der Veenstraat of in Thailand. Zou je als Pim Batenburg deze lieden  met gemak verdedigd kunnen hebben?
‘Eerlijk gezegd weet ik dat gewoon niet. Ik ben natuurlijk geen advocaat,  ik ben gewoon een acteur. Ik zei tegen de acteurs in de serie die ik toevallig van de week bij een fotoshoot zag dat ik hoopte dat wij zélf de volgenden zouden zijn die aan de beurt kwamen omdat ze op het geven moment het verschil niet meer zien tussen een acteur die een advocaat speelt en de echte advocaat. Keyzer & De Boer is immers wél een serie waarin cases gebruikt worden die zeer herkenbaar zijn uit het dagelijks leven. Er zal wel geen gevaar in schuilen maar de wereld wordt wél steeds gekker en gekker. Ik ben helemaal niet politiek onderlegd, ook helemaal niet geïnteresseerd, dat is helemaal geen verdienste en de krantlezen doe ik over het algemeen vrij oppervlakkig. Ik volg het wel maar het is net of ik daarin toch een klein beetje wereldvreemd ben’.

Uittredingsverschijnselen
Hij ervoer lange tijd ’s nachts uittredingsverschijnselen, soms wel acht op een nacht. ‘Ja, je kunt erom lachen en zeggen “Het is kortsluiting in je hoofd” maar zo’n ervaring is toch wel heel bizar. s’ Nachts denk je gewoon naar de WC te gaan, je loopt de deur door en vervolgens vlieg je door die deur heen. Je denkt: “Oh shit! Ik ben weer aan het uittreden!” Je loopt terug naar je bed en je ziet jezelf gewoon liggen! Kijk, als ik jou nu een dreun voor je neus verkoop dan weet jij héus wel dat je die gehad hebt -, zo weet ik zeker dat die ervaring absoluut geen nacht- merrie of een droom was’. Hij vindt het zelf moeilijk om erover te praten. ‘Het is een ervaring die soms gepaard gaat met een intens vreemde geestelijke pijn, een enorme angst, suizen en een héle vreemde fysieke gewaarwording: dat is dan het loslaten. Dan ben je los van je lichaam en soms zie je dan een soort sliertenpartij, een wit skeletachtig iets, altijd een beetje vaag en nogal donker. Het is vooral het gevoel. Ik heb dat toen ook echt leren sturen. Ik kon op een geven moment echt zeggen:  “Ik wil daar en daar naar toe”. In Eindhoven legde ik zelfs nummers onder naaimachines en ging ik ’s nachts ook echt experimenteren of ik die nummers ook echt kon zien. De laatste tijd heb ik het niet meer zo gehad, twintig jaar geleden heel vaak, sinds 15 jaar aanmerkelijk minder maar een paar weken geleden heb ik weer een paar aanzetten gehad.  Het frustreert me dan altijd dat het dan niet doorzet. Het is het enige halmpje houvast waardoor ik denk dat als je straks doodgaat je dan niet anders kunt dan uittreden. Het lichaam stoot je af zodat je niet meer terugkomt, je moet het dan in een andere dimensie zien te rooien. Dat is het enige dat ik kan geloven’.

Ik lees: “Ik ben in mijn persoonlijke leven vrij vlak en emotieloos, een vrij emotieloos persoon, ook in relaties want die lopen ook altijd vrij moeilijk. Op toneel kan je allerlei emotionele dingen meemaken die je in het gewone leven niet doet: knallen, met servies gooien, het eruit schreeuwen”.
‘Ja, op toneelscholen roep ik altijd: “Jongens, toneelspelen ís niet moeilijk maar je moet er wel mee tot de bodem van je ziel zakken. Ik zie zó vaak acteurs moeilijk staan doen en als ik ze dan slecht zie spelen snap ik ineens dat het toch wel een moeilijk vak moet zijn. Je hoeft maar één ding te doen: je moet jezelf inzetten met je héle persoonlijkheid, in alle rust, om het signaal over te brengen dát je over moet brengen. Je kunt het goed doen en je kunt het slecht doen maar iets ertussen zit er niet. Je kunt het op 10 verschillende manieren doen maar je moet ze wel alle tien goed doen. Ik denk dat veel mensen die slecht spelen gewoon gebrek aan talent hebben. Als je echt niet kunt spelen wat ik wel eens zie, denk ik: “Voor die persoon heeft toneelspelen gewoon geen zin, daar maak je niemand gelukkig mee”. Toneelspelen moet bestaan omdat je er gelukkig van wordt. Ik ben gelukkig, ik voel me een heel gezegend mens met alles wat ik zo langzamerhand mag doen. Ik voel me ook heel vaak een beetje zonderling. Misschien moet ik toch die Bomans maar gaan spelen’.