Vlaamse priesters zoeken hun heil in Nederland

Hilversum (Van onze redactie) 28 februari 2010 - In het Nederlandse bisdom Den Bosch zijn dertien Vlaamse priesters actief. Twee jonge Vlamingen zitten er op het seminarie. Ook in andere bisdommen in Nederland zijn Vlamingen aan de slag. Waarom? "Omdat het beeld van de katholieke Kerk hier veel duidelijker is dan in Vlaanderen", zegt Filip De Rijcke, de Vlaamse rector van het seminarie in Den Bosch in de Vlaamse krant Het Nieuwsblad.

Pastoor van Reusel
Aanleiding voor het artikel gisteren in Het Nieuwsblad over de Vlaamse priesters in Nederland is de commotie in de Nederlandse grensgemeente Reusel. De pastoor die er de praktiserend homoseksuele Prins Carnaval vroeg niet ter communie te gaan, was de Vlaamse priester Luc Buyens. Hij is een van de dertien Vlaamse priesters die werkzaam zijn in het bisdom Den Bosch.

Bloedarmoede
Het Nieuwsblad is verwonderd over het betrekkelijk hoog aantal Belgen in het Bossche diocees. "We zoeken daar een duidelijk priesterbeeld", vertelt Andy Penne (38), Oost-Vlaming maar pastoor in het Noord-Brabantse Luyksgestel. "Toen ik in 1991 naar het seminarie wilde gaan, ben ik eerst gaan kijken in Gent en in Antwerpen. Daar heerste bloedarmoede. Ik wilde niet naar een seminarie gaan waar op dat moment één seminarist zat. Toen zei iemand me: Waarom ga je niet naar Den Bosch? Daar hebben ze een nieuw seminarie. Ik ben gaan kijken, zag daar al dat volk en had een gesprek met de toenmalige rector - de huidige bisschop Hurkmans. Ik was 19 en ben naar Nederland getrokken."

Romeinse boord
Het was het duidelijke priesterbeeld dat Penne naar Den Bosch trok. "In Den Bosch dragen alle diocesane priesters een Romeinse boord. In Vlaanderen laat men dat vrij, zodat je soms niet eens ziet dat iemand priester is. Die helderheid in Nederland sprak me aan."

Officiële canon
"De Nederlandse mentaliteit is confronterender, en daardoor ook duidelijker. Je weet hier meteen waar het op staat", zegt priester Filip De Rijcke (33), een Antwerpenaar die het tot rector van het seminarie in Den Bosch schopte. "Neem nu de liturgie. Wij houden hier vast aan de goedgekeurde misteksten. Dat wordt hier letterlijk zo gezegd: wij gaan voor de officiële canon. Akkoord, dat is de keuze voor oudere teksten. Maar daarmee weet je ook dat je net dezelfde teksten bidt als overal ter wereld. Sommigen zeggen dat wij strenger in de leer zijn, nauwer aansluiten bij Rome. Ik geef dat toe, maar wat is daar mis mee? Aansluiten bij Rome betekent voor mij echt wel: aansluiten bij de wereldkerk. Ik vind het prettig dat, als je in een kerk komt in Frankrijk, Duitsland, Mozambique of Hongkong de mis daar dezelfde is. Dat geeft een gevoel van thuis zijn, dat geeft houvast."

Klerikalisering van de leek
Ook de plaats van de priester en die van de leek is in Nederland veel duidelijker, vindt Andy Penne. "In België is daar veel verwarring rond. Weliswaar goedbedoeld, maar onder druk van het priestertekort is men in België begonnen aan de klerikalisering van de leek. Ik begrijp dat wel. Maar als je van leken halve priesters gaat maken, wat is dan de identiteit van de priester? En die van de leek? In mijn oorspronkelijke bisdom, Gent, valt dat nogal mee. Maar ik zie dat men in andere bisdommen leken uitvaarten laat doen... ja, maar!"

Rommeltje
Penne zie ook dat in Vlaanderen onder druk van het priestertekort eucharistievieringen worden vervangen door gebedsdiensten. "Door dat te doen, maak je er een rommeltje van. Iedereen doet maar wat, straks weet niemand nog precies hoe het hoort te zijn. Nederlandse bisschoppen hebben daar veel duidelijkere lijnen over uitgezet. Bij ons mogen bijvoorbeeld geen woord- en communiediensten meer - dus geen vervangende gebedsdiensten voor de eucharistie. Dat is duidelijk, en van zo'n duidelijkheid hou ik."

Zeggen waar het op staat
Ook rector Filip De Rijcke houdt van een sterke profilering: "Ik weet dat veel jonge mannen zich aangetrokken voelen tot een Kerk waarvan de chef heel duidelijk zegt waar het op staat. Van een chef die zegt 'Ik weet het eigenlijk ook niet' gaat weinig aantrekking uit. De Kerk heruitvinden moeten we al helemaal niet: ze is er al! Als je dat conservatief vindt, dan is dat maar zo."

Rooms-katholiek
"Conservatief of progressief?" zegt Andy Penne. "Als progressief betekent dat om het even wie priester mag worden of dat iedereen zijn zin mag doen in de Kerk, wat voor een kerk krijg je dan? En zal dat het priestertekort oplossen? Ik denk het niet. Conservatief? Ik hoor liever het woord rooms-katholiek. Ik wil niet méér katholiek zijn dan de paus, maar ook niet minder."

Concurrentie met evangelicalisme
Dat de katholieke Kerk in Nederland strenger in de leer is dan die in België heeft vooral te maken met de geschiedenis van beide landen. "De aanwezigheid van en de concurrentie met evangelische kerken heeft de rooms-katholieke Kerk in Nederland ertoe aangezet om de eigen identiteit scherp te stellen", zegt Filip De Rijcke. Dat die scherpere identiteit nu priesters uit het noodlijdende Vlaanderen naar Nederland lokt, vindt men aan beide kanten van de grens jammer. "Tuurlijk is dat jammer", zegt Andy Penne. "Het gaat hier over jonge priesters die de Kerk in België zeer dienstbaar zouden kunnen zijn."

Halve Hollanders
Volgens Filip De Rijcke kunnen Vlaamse priesters die zijn opgeleid en gewijd in Nederland kerkrechtelijk perfect in Vlaanderen aan de slag. "Maar ik kan me voorstellen dat Vlaamse bisschoppen niet zitten te wachten op halve Hollanders."

Niet terug naar Vlaanderen
"Wij mógen gewoon niet terug", weet Andy Penne. "Kardinaal Danneels besliste destijds dat wie in het buitenland opgeleid en gewijd is nadien niet naar België kan terugkomen. Dat moet ik dikwijls uitleggen aan mensen die niet begrijpen waarom ik geen priester ben in Vlaanderen. Vraag het maar aan uw bisschop. Het zijn de bisschoppen die de grens gesloten houden, zeg ik dan. Eerlijk: de dag dat de grenzen open gaan, gaan de meeste Vlaamse priesters uit Nederland terug naar huis. Daar ben ik zeker van."

Aartsbisschop Léonard
Vlaamse priesters in Nederland zitten met meer dan gewone aandacht te kijken naar de komst van André Léonard aan het hoofd van de Belgische Kerk. Ook van Léonard is immers bekend dat hij voor 'duidelijkheid' staat.

Reactie Vlaams seminarie
Marc Steen, rector van het Johannes XXIII-seminarie in Leuven - waar de priesterkandidaten uit de bisdommen Antwerpen, Hasselt, Mechelen-Brussel en Gent worden opgeleid - wéét dat hij kandidaten misloopt omdat sommigen liever naar Nederland trekken. "Meestal doen zij dat omdat ze kiezen voor een traditioneler kerkvisie, een duidelijker signatuur, een klassieker priesterbeeld, meer identiteit."

Bij de tijd
Of rector Steen denkt of vreest dat aartsbisschop Léonard bij ons de seminaries zal bijsturen? "Dat is een van onze grote vragen", zegt hij in Het Nieuwsblad. "Het zal zoeken zijn naar een evenwicht. Maar ik denk niet dat men de opleiding zomaar zal veranderen: wij willen toch een kerk zijn die bij de tijd is? Maar dat Vlaamse priesterkandidaten naar Nederland trekken, is altijd jammer. We kunnen ze hier goed gebruiken."