Vaticaan reageert op Joodse Pius XII-kritiek

Hilversum (Van onze redactie) 23 december 2009 - De Vaticaanse perschef Federico Lombardi heeft vandaag tekst en uitleg gegeven bij het pauselijk decreet betreffende de 'heroïsche deugdzaamheid' van Pius XII, waardoor deze paus de status van 'Eerbiedwaardige dienaar Gods' heeft gekregen. Aanleiding voor de verklaring zijn de negatieve reacties uit de Joodse wereld. Veel Joden beschouwen Pius XII als de paus die tijdens de Tweede Wereldoorlog bewust zweeg over de Holocaust.

Pausbezoek aan synagoge
Lombardi benadrukt dat het decreet op geen enkele wijze beschouwd mag worden als een vijandelijke handeling jegens het Joodse volk. Hij spreekt de hoop uit dat het decreet geen obstakel vormt voor de verdere joods-katholieke dialoog. "Wij vertrouwen erop dat het geplande bezoek van de paus aan de Synagoge van Rome [17 januari, Dag van het Jodendom, red.] een gelegenheid zal zijn voor de hervatting van de banden van vriendschap en respect."  

Christelijke leefwijze
"Als de paus een decreet 'Over de heldhaftige deugden' ondertekent van een Dienaar Gods - dat is een persoon voor wie een zaligverklaringsproces aanhangig is gemaakt, bevestigt hij het positieve waardeoordeel dat al gegeven is door de Congregatie voor de Heiligverklaringen", schrijft Lombardi. Hij voegt eraan toe dat een dergelijk oordeel weliswaar tot stand is gekomen na een historische analyse, maar dat het vooral om de christelijke leefwijze van de Dienaar Gods gaat. Het betreft dus "niet de historische impact op al diens voornaamste beslissingen."

Historische beslissingen niet geroemd
Lombardi citeert vervolgens paus Johannes Paulus II toen die op 3 september 2000 de pausen Pius IX en Johannes XXIII zalig  verklaarde: "Heiligheid bestaat in de geschiedenis en geen enkele heilige is ontsnapt aan de grenzen en de conditioneringen die eigen zijn aan de menselijke natuur. Als de Kerk een van haar zonen zalig verklaart, dan worden niet de specifieke historische beslissingen die door hem gemaakt zijn, geroemd. Hij wordt eerder gepresenteerd als iemand die nagevolgd en vereerd moet worden vanwege zijn deugden, tot lof van de goddelijke genade die op schitterende wijze in hem schijnt."

Geen einde aan discussie
"Het is dus geenszins de bedoeling om een einde te maken aan de discussie omtrent de concrete keuzes die Pius XII maakte in de situatie waarin hij leefde", vervolgt Lombardi. "De Kerk bevestigt wat haar betreft dat deze keuzes werden gemaakt met de zuivere intentie om zo goed als hij kon de verheven en aangrijpende verantwoordelijkheid van het pausambt te dragen."

Zorg Pius XII voor Joden
"Hoe het ook zij, over de aandacht en de zorg van Pius XII voor het lot van de Joden - iets wat zeker relevant is bij de beoordeling van zijn deugden - daarover is in breed verband positief getuigenis afgelegd, ook door veel Joden." Dat betekent niet, zegt Lombardi, dat het historische onderzoek naar dit specifieke onderwerp van de geschiedenis afgesloten is.

Oorlogsarchieven
Aangezien de Vaticaanse oorlogsarchieven nog gesloten zijn, vinden Joodse critici het voorbarig dat Pius XII (1939-1958) nu al officieel heldhaftige deugdzaamheid is toegeschreven. Lombardi zegt daarover: "Het is begrijpelijk dat in deze specifieke zaak verzoeken komen om voor onderzoek toegang te krijgen tot alle documenten. Echter, voor de volledige opening van de archieven - zoals bij tal van gelegenheden in het verleden is gezegd  - is het noodzakelijk om eerst een enorme massa aan documentatie op orde te brengen en te catalogiseren, iets wat nog jarenlang werk vereist."

Johannes Paulus II
Dat het op 19 december gepubliceerde decreet een lijst betrof met daarop de namen van zowel Pius XII als Johannes Paulus II is volgens Lombardi toeval. Deze beide zaken staan volledig los van elkaar. "Er bestaat dus geen reden voor zich in te beelden dat hun beider zaligverklaring tegelijkertijd zou plaatsvinden."