Ratzingers afgekeurde dissertatie na 53 jaar gepubliceerd
Hilversum (Van onze redactie) 13 september 2009 - Na 53 jaar is vandaag een hartenwens van paus Benedictus XVI in vervulling gegaan, meldt het Duitse persagentschap KNA. Voor het eerst kon hij de originele tekst van zijn eigen Habilitationsschrift in boekvorm vasthouden. Het werk werd de paus vandaag in Castelgandolfo overhandigd door bisschop Ludwig Müller van het Beierse bisdom Regensburg.
Habilitatie
Een Habilitationsschrift is in de Duitstalige landen een dissertatie van een reeds tot doctor gepromoveerde academicus ter verkrijging van het universitair doceerrecht. Dat van Ratzinger
behandelde de middeleeuwse visie op openbaring en de historische theologie van Sint Bonaventura. Daarmee zou hij in 1956 zijn habilitatie hebben
kunnen verwerven. Het oorspronkelijke geschrift is nu verschenen als deel II van de reeks Gesammelten Schriften ('Verzameld werk') van Jozeph Ratzinger.
Drama
Het behalen van de graad van doctor habilitatus vormt een interessante passage in kardinaal Ratzingers autobiografische boek Aus meinem Leven. Erinnerungen (1927-1977). Hij
spreekt daarin vrijmoedig over 'het drama van de habilitatie'. De dissertatie was namelijk afgekeurd door de co-promotor, omdat zij niet zou voldoen aan de geldende wetenschappelijke
maatstaven. "Ik was als door de bliksem getroffen", schrijft hij. De co-promotor was niet de eerste de beste, maar de gerenommeerde dogmaticus Michael Schmaus (1897-1993).
Gevaarlijk modernisme
Over de reden van de afwijzing bestond voor Ratzinger geen twijfel. Schmaus zag in het proefschrift een 'gevaarlijk modernisme' aan het werk. Ook schrijft hij in Erinnerungen dat hij
wellicht te felle kritiek had op achterhaalde theologische standpunten. Bovendien zou er ook sprake geweest zijn van professorale ijdelheid. Schmaus zou het de jonge theoloog hebben kwalijk
genomen dat hij zijn dissertatie niet bij hem als specialist in middeleeuwse theologie had geschreven maar bij de fundamentaaltheoloog Gottlieb Söhngen (1892-1971).
Tweede kans
Hoe het ook zij, Ratzinger kreeg een tweede kans. Het vernietigende oordeel van Schmaus werd door de theologische faculteit van de universiteit van München omgezet in iets milders.
Ratzinger moest de dissertatie omwerken. Maar dat zou nog jaren in beslag nemen, vreesde de jonge theoloog.
Alleen deel III ingeleverd
De oplossing van het probleem viel Ratzinger spoedig in. Hij kwam tot de conclusie dat Schmaus' bemerkingen alleen de eerste beide delen van zijn proefschrift betroffen. Daarin ging het
hoofdzakelijk om het openbaringsbegrip van de middeleeuwse theologen. Het derde op zich zelf staande deel, waarop Schmaus geen kritiek had, betrof het eigenlijke onderwerp van het werk: de
theologische geschiedenisopvatting van Sint Bonaventura. Hij besloot daarom alleen dit deel, dat nog uit zo'n tweehonderd pagina's bestond, in te leveren. Het werd uiteindelijk als
Habilitationsschrift aanvaard en op 21 februari 1957 werd de 29-jarige Ratzinger gepromoveerd tot doctor habilitatus in de fundamentele theologie aan de
universiteit van München.
Hogere logica
Ratzinger schrijft in zijn mémoires over Schmaus: "Ik kon zijn toenmalige oordeel en beslissing niet wetenschappelijk rechtvaardigen, maar ik heb erkend dat deze
beproeving voor mij heilzaam is geweest en zogezegd een hogere logica dan de zuiver wetenschappelijke volgde."
