Verdwijnen kerkbelasting dreigt voor Duitse kerken

Hilversum (Trouw/Van onze redactie) 20 augustus 2009 - Een kerkjuridische kwestie bedreigt een forse inkomstenbron van de kerkgenootschappen in Duitsland. Alle Duitsers die bij een kerkgenootschap zijn aangesloten betalen daar jaarlijks belasting voor. Deze Kirchensteuer heeft nu door een gerechtelijke uitspraak waarschijnlijk zijn beste tijd gehad.

Uitspraak rechter
Half juli sprak een rechter in de stad Freiburg zich uit in het voordeel van een hoogleraar Kerkelijk Recht, die verbonden wil kunnen blijven aan zijn plaatselijke parochie, zonder daardoor verplicht te zijn kerkbelasting te betalen. Een betaling voor de kerk moet volgens professor Hartmut Zapp altijd vrijwillig zijn. Hij heeft zich, juist met het oog op de belasting, officieel laten uitschrijven als lid van de RK-Kerk.

Vrijwillige bijdrage
De emeritus hoogleraar zegt best op eigen initiatief iets voor de kerken te willen betalen, maar niet via de door de overheid geïnde kerkbelasting. Volgens hem is de vrijheid van godsdienst in het geding: ”Een gelovige die om financiële redenen de ’rechtspersoon kerk’ verlaat, moet lid kunnen blijven van een geloofsgemeenschap.” De staat heeft daar, zo stelt Zapp, helemaal niets mee te maken.

Kirchensteuer ondermijnd
Wat de vrijwilligheid van bijdragen vindt Zapp de rechter nu aan zijn zijde. Waarmee de professor zijn doel, het ondermijnen van de Kirchensteuer, lijkt te bereiken. Duitse kerken moeten waarschijnlijk gaan uitzien naar andere wijzen om bijdragen van gelovigen binnen te krijgen.

Uitspraak Ratzinger
In een vraaggesprek met kardinaal Joseph Ratzinger in 1996 liet deze zich voorzichtig uit over het Duitse kerkbelastingsysteem: “Misschien kan het naar het Italiaanse model ingericht worden.” Dat model houdt in dat de overheid geld inhoudt, zo’n 0,8 procent, voor instellingen die cultuur of welzijn bevorderen. De belastingplichtige mag daarbij zelf aangeven naar welk doel zijn bijdrage moet gaan. De latere paus Benedictus XVI toonde zich destijds optimistisch: “Feitelijk kiest de overgrote meerderheid dan toch voor de kerk, maar de keus is vrijwillig.”

Bisschoppen oneens
Hoogleraar Zapp zit met zijn redenering goeddeels op de pauselijke lijn. De Duitse bisschoppen hebben echter nog in 2006 een missive uit Rome over dit onderwerp terzijde gelegd. Volgens hen kun je geen kerklid zijn zonder belasting te betalen. Zapp verwijt de Duitse kerkleiding nu ’ernstige ongehoorzaamheid’ aan het Romeinse leergezag.

Vervlechting kerk en staat
Een Duitse werkgroep van zo’n honderd protestanten en katholieken maakt zich al sinds 1990 sterk tegen het systeem. Het zou een ongewenste vervlechting van kerk en staat vertegenwoordigen. Kerkelijke bijdragen moeten vrijwillig zijn, menen ook zij. De Duitse Bonhoeffervereniging wil eveneens af van de Kirchensteuer.

Belangrijke inkomstenbron
Voor Duitse kerken vormen de opbrengsten uit kerkbelasting een belangrijke inkomstenbron. Het laatst bekende boekjaar – 2008, net voor de kredietcrisis uitbrak – was voor hen een topjaar: het leverde 9,6 miljard aan inkomsten op. De RK-Kerk ontving 5,1 miljard en de Evangelische Kirche Deutschland 4,5 miljard euro.