Opening expositie over de kartuizers van Roermond

Roermond (Van onze verslaggever) 27 maart 2009 - Vandaag wordt de expositie 'Het Geheim van de Stilte' in het voormalige kartuizerklooster in Roermond officieel geopend. De tentoonstelling, die duurt tot en met 21 juni, gaat over het leven van de kartuizer monniken, in het bijzonder die van Roermond.

O.L.V. van Bethlehem
Van 1376 tot 1783 stond in deze stad het klooster van Onze Lieve Vrouw van Bethlehem, een van de voornaamste kartuizen van de Lage Landen. In de 15e eeuw woonde daar de internationaal vermaarde geleerde Dionysius van Rijkel.

Schone kunsten
De expositie toont niet alleen artefacten van groot historisch belang, maar ook stukken van hoge artistieke waarde. Hoewel de kartuizers erom bekend staan in grote soberheid te leven, hebben zij zich ook toegelegd op de schone kunsten. Een van de kostbaarste kartuizer schilderijen is momenteel in Roermond te zien. Het is een paneel van een anonieme monnik met daarop Sint Johannes de Doper, Sint Robertus en een onbekende kartuizer. Ander kostbaarheden zijn de manuscripten van Dionysius van Rijkel.

Kluizen verdwenen
Ieder kartuizerklooster is opgebouwd uit gemeenschappelijke ruimten en afzonderlijke kluizen, waar de monnik in stilte zich aan gebed, arbeid en studie kan toewijden. In Roermond zijn deze kluizen verdwenen. Overgebleven zijn de kloosterkerk (de huidige Caroluskapel), de kloostergangen, de kapittelzaal en de refter. Dit complex grenst aan de kantoren van het bisdom Roermond.

Ridder van Swalmen
Aan de oorsprong van het klooster stond ridder Werner van Swalmen. Die was als pelgrim in het Heilig Land geweest. Met name Bethlehem had grote indruk op hem gemaakt. Eenmaal terug in het hertogdom Gelre, had hij zich toegelegd op de verbreiding van de devotie tot Onze Lieve Vrouw van Bethlehem. De kartuizers van Keulen wilden hem daarbij helpen en besloten in 1368 in Roermond een nieuwe kartuis te stichten, gewijd aan Onze Lieve Vrouw van Bethlehem.

Economie
De monniken drukten een groot stempel op de economie van Roermond. Zo hadden zij het exclusieve recht om in de Maas en de Roer op zalm te vissen. Ook bezaten zij enkele watermolens aan de Roer, waarvan de energie voor tal van activiteiten werd ingezet. Soms leidde de machtige positie van de kartuizers tot opstand van de bevolking. De gilden hekelden het gegeven dat de monniken waren vrijgesteld van stedelijke belasting, maar tegelijkertijd wel profiteerden van de collectieve voorzieningen van de stad.

Intellectuele bloei
In de 15e eeuw was het klooster Onze Lieve Vrouw van Bethlehem een oord van hoogwaardige intellectuele arbeid. Dat kwam omdat er steeds meer mannen die al een academische carrière hadden opgebouwd, intraden. De meest gezagvolle schrijvers onder hen waren Dionysius van Rijkel, Albertus Buer en Bartholomeus van Maastricht.

Brand en roofmoord
De Roermondse kartuis doorstond twee felle branden. De eerste vond plaats in 1554, toen tweederde van de stad in de as werd gelegd. De brand was aangestoken. De tweede, in 1665, was het gevolg van een ongeluk. De ergste ramp die het klooster overviel, was de roofmoord van troepen van prins Willem van Oranje, die op 23 juli de stad veroverde. Minstens twaalf kartuizers werden op beestachtige wijze afgeslacht. De kartuis kon zich daarvan pas herstellen toen de Spanjaarden Roermond hadden heroverd.

Opheffing
De kartuis van Roermond werd opgeheven in 1783. Dat gebeurde op bevel van de Hertog van Gelre, oftewel de Habsburgse keizer Josef II van Oostenrijk. Hij bepaalde dat er een eind moest worden gemaakt aan kloostergemeenschappen die de samenleving niet tot nut waren. Aangezien de kartuizers een louter contemplatief leven leidden, werden ze gedwongen hun communiteit op te heffen. De minderbroeders van Roermond mochten wel blijven, omdat zij zielzorg bedreven en onderwijs gaven.


Meer informatie over de expositie: www.kartuizers.nl