Paus: geen liberalisme zonder God

Hilversum (Van onze redactie) 24 november 2008 - Het liberalisme heeft zijn oorsprong in het christelijke godsbeeld. En interreligieuze dialoog in strikte zin is onmogelijk, omdat daarbij het eigen geloof gerelativeerd zou worden. Die stellingen onderschrijft paus Benedictus XVI in een brief bij het verschijnen van het nieuwste boek van de Italiaanse politicus en filosoof Marcello Pera.

Liberalisme en Godsbeeld
In zijn brief herhaalt de paus met instemming Pera’s opvattingen over het liberalisme, de multiculturele samenleving en interreligieuze en interculturele dialoog. Hij is het met Pera eens dat het liberalisme geworteld is in het christelijke godsbeeld: de verhouding met God naar wiens beeld de mens is gemaakt en van wie hij de gave van de vrijheid heeft ontvangen. Als het liberalisme dat fundament loslaat, verliest het zijn basis en vernietigt het zichzelf. Dat toont Pera volgens de paus ‘met onweerlegbare logica’ aan.

Christelijke leer
Met de liberale filosoof signaleert de paus een crisis in de hedendaagse liberale ethiek. Het  liberalisme kan die volgens de twee denkers alleen overwinnen als het zich verbindt met een ‘leer van het goede’. Het aansluiten bij een dergelijke leer is niet strijdig met het wezen van het liberalisme. Benedictus: “Het liberalisme (...) kan zich verbinden met een leer van het goede, in het bijzonder met de christelijke die hem is aangeboren, en zo echt een bijdrage leveren aan het overwinnen van de crisis.”


De toenmalige kardinaal Ratzinger en Marcello Pera (zittend), Rome 13 mei 2004

Interreligieuze dialoog onmogelijk
“Interreligieuze dialoog in strikte zin is onmogelijk”, beaamt de paus de opvatting van Pera. In zijn visie zijn religies immers niet gelijk. Dialoog in strikte zin zou ‘het eigen geloof tussen haakjes plaatsen’. Al voor hij paus werd, heeft Joseph Ratzinger die stelling meermalen betrokken.

Relativisme
Benedictus is een verklaard tegenstander van iedere vorm van religieus en cultureel relativisme; het marginaliseren van fundamentele verschillen ten behoeve van een consensus zou tornen aan de Waarheid die in Christus is. In het voorwoord benadrukt de paus wel dat een interculturele dialoog over de gevolgen van religieuze keuzes ‘noodzakelijk’ is. Die kan dienen als een wederzijdse verrijking en correctie.

Liberaal
Marcello Pera bevestigt in zijn nieuwste boek dat hij ‘leek en liberaal’ is. Net als in eerdere werken van zijn hand zoekt de voormalige senaatsvoorzitter de verbinding tussen de wetenschap en het katholieke gedachtengoed. Met de toenmalige kardinaal Ratzinger voerde hij in 2004 een briefwisseling over Europa, christendom, relativisme en islam, die resulteerde in het boek Zonder Wortels. Ook in die filosofische verhandelingen toonde hun gedachtengoed veel raakvlakken.