Katholieke premier in het land van de Rijzende Zon

Hilversum (Van onze redactie) 24 september 2008 - Het Japanse parlement heeft vandaag Taro Aso bevestigd als de nieuwe premier van het land. Het zou voor het eerst zijn dat het land van de Rijzende Zon een katholiek de regeringsleider zou worden. Maar Japan had al eerder een katholieke premier: Masayoshi Ohira, die regeerde in 1979 en 1980. 

Economische groei
De flamboyante Aso loopt niet met zijn katholieke afkomst te koop. Dat zou hem politiek ook weinig opleveren. Aso, lid van de regerende Liberaal Democratische Partij, profileert zich voornamelijk als een rechtse leider die borg wil staan voor economische groei. Dat zal moeilijk worden in een land dat economisch en financieel vervlochten is met de in crisis verkerende VS. Maar de voormalige Olympische scherpschutter is vastberaden om de stagnerende economie te stimuleren en de banden met Amerika aan te halen.

Oude katholieke familie
In Japan wordt getwijfeld of Aso zichzelf nog wel als christen beschouwt. Zijn familie, verwant aan het keizerlijk huis, is echter al eeuwen katholiek. Haar christelijke wortels stammen van het zuidelijk eiland Kyushu, waar in de 16e eeuw de eerste Europese missionarissen landden.

Franciscus Xaverius
De doopnaam van de aankomende premier is Francis. Hij is vernoemd naar de heilige Franciscus Xaverius (1506-1552). Deze jezuïet wordt vereerd als de patroon van de missie. Hij was een van de eerste missionarissen die voet zette op Japanse bodem. De onder Portugese vlag varende jezuïeten domineerden aanvankelijk de missie in Japan. Later werd een deel van de missie overgenomen door Spaanse franciscanen.

Martelaren
De beroemdste Japanse martelaar is de jezuïet Paulus Miki. Hij werd tussen 1564 en 1566 in Tounucumada werd geboren. Zijn prediking leidde tot veel bekeringen en had de zegen van de Japanse keizer. Daardoor konden ongestoord katholieke gemeenschappen ontstaan rond de steden Osaka, Meako en Nagasaki. In 1587 zou het aantal christenen in Japan al zijn aangegroeid tot 200.000.

Gekruisigd
De missie wekte echter de toorn van de feodale heer Toyotomi Hideyoshi, die in naam van de keizer over Japan heerste. Hij begon een hetze tegen de katholieken en beval de verbanning van alle missionarissen. Binnen zes maanden moesten ze Japan hebben verlaten. Sommigen doken onder, onder wie Paulus Miki. Hij en 25 anderen werden ontdekt en op transport gesteld naar Nagasaki. Na afschuwelijke folteringen werden ze daar op 5 februari 1597 gekruisigd. Onder hen waren zes Europese franciscanen onder leiding van Pedro Battista, achttien Japanse leken waaronder drie jonge acolieten, en de Koreaan Leo Karasumaru. Zij worden beschouwd als de eerste martelaren van het Verre Oosten.

Vervolging tijdens shoguns
Op 24 november van dit jaar zullen in Nagasaki 188 martelaren zalig worden verklaard. Zij getuigden van het evangelie met hun bloed tussen 1603 en 1639. Ze werden vervolgd tijdens de vervolging door de shoguns. Een van de voornaamste onder hen was Thecla Hashimoto, een vrouw die tijdens haar executie zwanger was. Dat hun zaligverklaring zo lang op zich heeft laten wachten komt door het feit dat ze voornamelijk leken waren. Een proces ter zaligverklaring van een geestelijke wordt meestal geïnitieerd en bekostigd door een orde of congregatie.

Franse missionarissen
In 1867, het jaar van de Meiji Restauratie, werd het keizerlijk gezag in Japan hersteld. Drie jaar later stelde de keizer de grenzen van zijn rijk open voor buitenlanders. Opnieuw arriveerden Europese missionarissen, voornamelijk Fransen.

Inculturatie kansloos
“Door deze Franse missie kreeg de katholieke kerk een uitgesproken westers karakter. Nog steeds is het christendom in Japan voornamelijk een buitenlandse aangelegenheid. Inculturatie heeft hier geen schijn van kans. Japanse katholieken zijn juist katholiek omdat hun geloof niet-Japans is”, zegt de 76-jarige pater Harry Horstink. Deze franciscaan werkt sinds 1959 in Japan. Hij is als pastor verbonden aan de kathedrale kerk in de oude keizerstad Kyoto. Momenteel is hij op verlof bij zijn familie in de Achterhoek.

Mode
Pater Horstink: “Het is in Japan een tijdje een modeverschijnsel geweest om met het christendom geassocieerd te worden. Nog steeds zijn meisjes die hun opleiding bij de katholieke zusters hebben genoten, gewilde huwelijkskandidaten.”

Evangelisatie
Evangelisatie in Japan is zwaar. In een land waar weliswaar geestelijke stromingen als shintoïsme en boeddhisme grote invloed hebben, zijn de veel Japanners verstrikt geraakt in consumentisme en hedonisme. Technologie lijkt er een van de vele afgoden te zijn. Met de grootste moeite kan de Kerk er het evangelie in het publieke domein ter sprake brengen. “Toch vind ik Japan spiritueler dan Nederland. Nog steeds laten veel mensen hun nieuwe auto zegenen door een shinto-priester”, zegt Horstink.

Aantal katholieken
Japan telt momenteel circa 128 miljoen inwoners. Ongeveer een miljoen rekent zich tot de Katholieke Kerk. “Daarvan is de helft Japanner en de andere helft buitenlander. Wij kennen een grote groep katholieken uit landen als Peru, Brazilië en de Filippijnen”, aldus pater Horstink.

Japanner met de Japanners?
Zelf wordt de franciscaan in Japan nog steeds als buitenlander beschouwd. Dat geldt ook voor zijn 82-jarige medebroeder Piet Bouman, die al sinds 1956 als missionaris in Japan werkt. Ook hij is dezer dagen op verlof in Nederland. In oktober keert hij weer terug. “Japanner met de Japanners zijn. Dat is een ideaal, maar niet haalbaar. Toch ben ik weer blij dat ik terug mag, want in Nederland voel ik me meer een vreemdeling dan in Japan”, aldus de Limburgse franciscaan. Op de vraag of hij denkt dat de nieuwe premier katholiek is, antwoordt pater Bouman: “Wie? Aso? Die is niet katholiek, dat was zijn grootvader.”