'Kerken verliezen strijd van het paranormale'

Hilversum (ANP/Van onze redactie) 29 maart 2008 - De gevestigde kerken moeten de strijd tegen het paranormale circuit langzaamaan opgeven. Zij moeten toezien hoe hun eigen omroepen meepikken uit de ruif van dat circuit. Organisaties die zich verzetten tegen kwakzalverij en bijgeloof gaan ten onder. Dat stelt de Nijmeegse godsdienstwetenschapper Frans Jespers.

Volksreligie
Jespers doet aan de Radboud Universiteit onderzoek naar nieuwe religieuze bewegingen. Hij noemt het paranormale circuit een vorm van volksreligie, wat van oudsher wordt gevoegd door bijgeloof en boerenbedrog. Volgens Jespers heeft "het spirituele offensief van betovering" vooral voet aan de grond gekregen door de grote aandacht van televisiezenders.

Astrologen, pendelaars, kaartenleggers
De paranormale sector floreert zozeer dat clichés als bijgeloof, boerenbedrog of kwakzalverij ver naar de achtergrond zijn geschoven, aldus Jespers tijdens het onlangs in Nijmegen gehouden symposium Godsdienst en hun clichés. Werd de markt van het esoterische geloof vroeger voornamelijk op lokaal niveau bediend, na 1980 zien we een toenemende aandacht voor New-Agewinkels, paranormale beurzen en een directe voorziening via televisie en internet.

RTL en SBS
De commerciële zenders in Nederland, RTL en SBS, zenden zelfs sinds kort dagelijks vier uur lang live geestelijke verzorging uit met behulp van astrologen, pendelaars, kaartenleggers en andere mediums, interactieve programma’s waaraan kijkers direct kunnen deelnemen. De twee genoemde zenders ondersteunen voorts het paranormale wereldbeeld met allerlei instructieve programma’s zoals Char. De televisiereligie maakt gebruik van gedachtegoed van New Age. Met name de verwijzingen naar reïncarnatie en naar magische praktijken uit exotische religies komen uit het Nieuwetijdsdenken.

KRO, NCRV, EO
Opvallend aan deze televisiereligie is het laagdrempelige, het commerciële en het vermaakskarakter. Toch hebben ook de traditionele religieuze omroepen de volksreligie ontdekt, aldus Jespers. De wonderen zijn volop terug in de aandacht van KRO en NCRV, en de EO onderzoekt gebedsgenezers en bijna-dood-ervaringen.

Commerciële verpakking
Jespers: "We zien een presentatie van volksreligie vol symboliek over de spirituele wereld, met een onverbloemd commerciële verpakking en een hoog entertainment-gehalte. In deze paranormale supermarkt zijn zowel de aanbieders als de afnemers voornamelijk vrouwen. De techniek van televisie en internet maakt zowel openbaar meekijken als een aanbod op individuele maat mogelijk."

Machtig en indringend
Het paranormale circuit is intussen zo machtig en indringend, dat het de gangbare clichés wegdrukt, constateert Jespers: "Een flink deel van onze bevolking heeft fiducie in dit type religie en onderzoek heeft vastgesteld dat paranormale onderwerpen inmiddels in alle bevolkingslagen bespreekbaar zijn geworden."

Happinez en Astro-tv
Waren er in de jaren zestig nog twee gescheiden circuits, dat van New Age en het paranormale, beide zijn na 1980 wat dichter bij elkaar gekomen. Vervolgens kwamen er televisieprogramma’s over esoterische onderwerpen en begonnen de christelijke omroepen met hun wonderprogramma’s. Er verschenen spirituele wellnessbladen zoals Happinez, die binnen enkele jaren een hoge oplage bereikten. "En na een groot aantal jaren indoctrinatie lijkt Nederland sinds kort rijp voor de dagelijkse portie Astro-tv", aldus Jespers.

Sociale controle ontbreekt
Frans Jespers ziet nog een andere reden voor de opmars van de spirituele revolutie. Die ligt in het mechanisme van de massamedia. "Doordat media zoals televisie en internet direct het privédomein, de huiskamer binnenkomen, kunnen kijkers en internetlezers zelf hun mening vormen, niet gehinderd door sociale controle. Juist in deze privésfeer vindt tegenwoordig de levensbeschouwelijke identiteitsconstructie plaats, op eigen gezag. Vanuit nieuwsgierigheid of wanhoop zoeken mensen contact met een helderziende. Niemand anders hoeft het te weten."

Tegenkrachten geven strijd op
De tegenkrachten moeten de strijd geleidelijkaan opgeven, concludeert Jespers. De kerken protesteren niet meer tegen het paranormale, ze moeten zelfs toestaan dat hun omroepen stilletjes proberen mee te eten uit de ruif van dat circuit. De Stichting Skepsis voert eenzaam een machteloze strijd. De bevriende Vereniging tegen Kwakzalverij is vorig jaar praktisch failliet gegaan. Ook wetenschappers of rechters zullen niets ondernemen zolang burgers in alle vrijheid aan paranormale activiteiten kunnen deelnemen en weer kunnen afhaken. Jespers: "Het zijn spannende tijden voor godsdienstwetenschappers".