?Lijdensverhaal in historische context plaatsen?

Hilversum (ANP) 18 januari 2008 - Alleen als christenen het lijdensverhaal van Jezus in zijn historische context plaatsen, kunnen zij tegengaan dat joden ook nu nog verantwoordelijk worden gesteld voor diens dood. Dat was gisteren de leidende gedachte in de Kardinaal Willebrands Lezing van Mary Boys, hoogleraar aan het Union Theological Seminary in New York.

Kritisch onderzoek
Tot in het begin van de twintigste eeuw wees het Vaticaan het kritisch historisch onderzoek van de bijbelverhalen af, maar in 1993 kwam het met een document, waarin dat onderzoek juist 'onontbeerlijk' werd genoemd.

Willebrands
De Nederlandse kardinaal Jo Willebrands (1909-2006) was de eerste president van de Vaticaanse raad voor de relatie met de joden. De Willebrandslezing wordt vanaf dit jaar gehouden op de dag dat de Nederlandse RK-Kerk de Dag van het Jodendom viert.

Terroristische acties
Boys gaf een overzicht van de bevindingen van het historisch-kritisch onderzoek. Daaruit blijkt dat het onjuist is de joden verantwoordelijk te stellen voor de dood van Jezus. Zo waren de joden in Jezus' tijd geen uniforme massa van eensgezinde mensen en hebben de Romeinen niet alleen Christus, maar ook duizenden andere joden gekruisigd om de bevolking van in hun ogen 'terroristische' acties af te houden.

Pontius Pilatus
De bijbelgeleerden zijn het er bovendien over eens dat Pontius Pilatus, die de Romeinen als gouverneur van Judea hadden aangesteld, waarschijnlijk als enige de bevoegdheid had iemand te laten kruisigen, ook al hebben hogepriesters waarschijnlijk druk op hem uitgeoefend om Jezus ook dat lot te laten ondergaan.

Straf van God
De vier evangelisten die zeker dertig jaar na Jezus' dood hun verhaal schreven, waren zeer onder de indruk van de verwoesting van Jeruzalem door de Romeinen en interpreteerden die actie als een straf van God voor de gewelddadige dood van Jezus. Verder hebben de spanningen tussen joodse volgers van Christus en de overige joden, die zich ontwikkelden in de tijd dat de evangelies tot stand kwamen, bij de evangelisten waarschijnlijk een 'gevoel van verraad' gevoed.

Dramaturgen
De evangelisten herinnerden zich dat sommige joodse gezagsdragers bij de kruisiging betrokken waren. Ten slotte waren de evangelisten geen verslaggevers, zoals wij die kennen, maar eerder dramaturgen die zochten naar de verantwoordelijken voor de gewelddadige dood van Jezus, stelde Boys. Uit het onderzoek valt volgens Boys af te leiden dat de evangelisten de macht van de Romeinen relativeerden en de schuld van de joden overschatten.

Kruisiging
Volgens de hoogleraar is een document van de Amerikaanse bisschoppen over de kruisiging uit 1988 de beste leidraad voor de catechese over Jezus' lijden en dood. Zij beklemtoonde echter dat het moeilijk blijft bij katholieken de idee uit te bannen dat 'de' joden voor Jezus' dood verantwoordelijk zijn.