Bisschop Gijsen viert 75ste verjaardag

Hilversum (Van onze redactie/ANP) 7 oktober 2007 - Het zal niet lang meer duren of bisschop Jo Gijsen keert terug in Limburg. De oud-bisschop van Roermond, die sinds 1996 als bisschop van Reykjavik de ongeveer 5500 rooms-katholieken op IJsland onder zijn hoede heeft, wordt vandaag 75 jaar.

Rector zusterklooster in Sittard
Zoals het kerkelijk wetboek vereist stelt mgr. Gijsen vandaag zijn functie aan paus Benedictus XVI ter beschikking. Zijn zuster bevestigde vorig jaar dat haar broer niet op IJsland blijft, maar na zijn ontslag zijn intrek bij haar in Sittard neemt. Hij wordt rector van de zuster karmelietessen aan de Kollenberg in die Limburgse stad.

Opgeleid tot kerkhistoricus
Joannes Baptist Matthijs Gijsen werd in 1932 geboren het Noord-Brabantse Oeffelt. Op 24-jarige leeftijd werd hij priester gewijd voor het bisdom Roermond. Twee jaar werkte hij als kapelaan in Valkenburg. Ook studeerde hij kerkgeschiedenis, eerst in Tilburg (MO), daarna aan de universiteit van Bonn, waar ook Joseph Ratzinger doceerde. In 1964 promoveerde hij op een dissertatie over Nikolaus Heyendaal, een 18e eeuwse abt van Rolduc.

Reeks functies
Na zijn promotie doceerde hij enkele maanden kerkgeschiedenis aan het toenmalige grootseminarie van Roermond. Daarna had hij een reeks van verschillende functies: rector van tehuis voor gehandicapte kinderen in Schinnen, medewerker van een retraitehuis in Spaubeek, docent aan de kweekschool van Venlo, leraar aan het bisschoppelijk college van Echt en de bouwkundige academie van Maastricht. Na een mislukte poging een leeropdracht aan de universiteit van Münster te verwerven, werd hij in 1969 rector van Sint-Elisabeth, een rusthuis voor bejaarde zusters in Nunhem.

Bisschopsbenoeming
In 1972 werd de als zeer conservatief bekend staande Gijsen door paus Paulus_VI tot de nieuwe bisschop van Roermond benoemd. Het nieuws sloeg in als een bom. Buitenlandse waarnemers beschouwden de benoeming als een Vaticaanse afstraffing voor de heterodoxe tendensen binnen het Nederlandse kerkprovincie. Zeer tegen de gewoonte in had zijn wijding niet in de Limburgse bisschopsstad, maar in de Sint-Pietersbasiliek in Rome plaats. De bisschop volgde al snel zijn eigen lijn. Hij ontsloeg de naaste medewerkers van zijn voorganger Moors, onder wie hulpbisschop Beel, en richtte in Rolduc (Kerkrade) zijn eigen priesterseminarie op. Binnen de Nederlandse bisschoppenconferentie kwam hij geregeld in conflict met de meer progressieve koers van kardinaal Alfrink, de bisschoppen Bluyssen, Ernst en Möller. De enige met wie hij op één lijn zat, was Ad Simonis, die in 1970 tot bisschop van Rotterdam was benoemd.

Ontslag
In januari 1993, enkele dagen na het gezamenlijke vijfjaarlijkse ad-liminabezoek van de Nederlandse bisschoppen aan het Vaticaan, nam Gijsen om gezondheidsredenen ontslag. Hij had enkele jaren daarvoor na tussenkomst van de pauselijke vertegenwoordiger in Nederland een deel van zijn bevoegdheden aan nieuw benoemde vicarissen moeten afstaan.

Gevaar van collaps
In een interview met RKK-journalist Gerard Klaasen (Kruispunt Radio, 13 mei 2007) ontkent hij dat hij vanwege een darmziekte ontslag had genomen of vanwege enkele homoseksuele schandalen op Rolduc ontslag had gekregen. "Het is allebei niet waar. Ik heb nooit de ziekte van Crohn gehad en ik heb altijd de steun van het Vaticaan gehad. Geruchten van die strekking kan ik zonder meer ontkennen. Ik ben weggegaan omdat de dokter tegen mij zei: 'Als u nog een half jaar blijft heeft u óf een maagperforatie óf u heeft een darmstoornis waar u niet meer overheen komt óf u heeft een hartinfarct óf een herseninfarct. U houdt dit absoluut niet meer vol. U moet nu absoluut stoppen!' Dat is de reden geweest waarom ik zo plotseling ben gestopt. Het was ook voor mij heel plotseling. Akkoord, de situatie van het gevaar van een collaps werd mede veroorzaakt door de ontwikkelingen en de ervaringen van die twintig jaar. Maar het was vooral een stuk uitputting."

IJsland
Na zijn vertrek uit Roermond trok Gijsen zich terug in een zusterklooster in Oostenrijk. In april 1993 benoemde de paus hem tot titulair bisschop - een eretitel gekoppeld aan verdwenen bisschopszetels - van Maastricht. Drie jaar later werd hij weer zittend bisschop, dit keer op IJsland, waar hij zich zeer geliefd maakte. Hij zag in het overwegend luthers land het aantal katholieken verdrievoudigen. "Wij waren met 2400 katholieken toen ik hier in 1995 aankwam. Op het ogenblik zijn er 7500 geregistreerde katholieken en waarschijnlijk nog zo'n 2500 tot 3000 Poolse werkers", zei hij in genoemd interview.

Missionaris
Gijsen voelde zich op IJsland soms een missionaris. "Als er zich in Noord-IJsland toch altijd nog een paar katholieken bevinden die geïnteresseerd blijken in het katholieke geloof moet je ze dat kunnen aanbieden. Onze Lieve Heer heeft ook niet gezegd: ik wil de hele wereld in één slag bekeren. Hij ging naar dat achterlijk kleine Palestina en heeft daar drie jaar rondgelopen, als het niet minder was. Hij heeft daar maar een paar mensen bereikt. Het is niettemin de grondslag van het geloof geweest dat de hele wereld heeft overdekt", aldus de bisschop in Kruispunt Radio.