Voorgeschiedenis Summorum Pontificum
Hilversum (SRKK/Van onze redactie) 7 juli 2007 - Het vandaag verschenen motu-proprio Summorum_Pontificum van Benedictus_XVI heeft een lange voorgeschiedenis. De
katholieke eredienst is altijd onderwerp van theologische bespiegeling, discussie en hervorming geweest. Sinds de liturgievernieuwing van het Tweede_Vaticaans_Concilie
(1962-1965) bestaat er een groep gelovigen die de 'oude' ritus niet wilde opgeven. Hieronder een historisch overzicht van gebeurtenissen en documenten met betrekking tot de
kwestie.
Van Trente tot Vaticanum II
1545-1563: Concilie van Trente
Dit algemene concilie legt in een reactie op de Reformatie het verloop van de Latijnse eredienst vast. Alle vormen van eredienst die daardoor opnieuw werden vormgegeven, maakten tezamen de
zogeheten Tridentijnse Ritus uit, genoemd naar de plaats waar het concilie gehouden werd: het Noord-Italiaanse Trente, Tridentinum in het Latijn.
1566-1572: Paus Pius_V
Liturgische uitwassen worden door Sint Pius V bestreden door de uitgave van het Breviarum Romanum (1568) en het Missale Romanum (1570).
1958-1963: Paus Johannes_XXIII
In 1962 geeft Johannes_XXII opdracht tot een aanpassing van de liturgie. De resultaten daarvan worden gepubliceerd in het laatste Romeinse
misboek voor het Tweede Vaticaans Concilie.
1962-1965: Tweede Vaticaans Concilie
In Rome vindt het Tweede Vaticaans Concilie plaats, dat streeft naar aggiornamento (modernisering) en meer openheid van de Kerk voor de wereld. Sommigen vinden echter dat de
hervormingen, onder meer met betrekking tot de liturgie in de volkstaal, te ver gaan.
Tijdens het pontificaat van Paulus VI
1968: Lefebvre
Uit protest tegen de hervormingen van Vaticanum II breekt de voormalige Franse aartsbisschop van Dakar; mgr. Marcel Lefebvre, met Rome. Hij richt het
traditionalistische Priesterbroederschap Pius X op.
1969: Het indult voor oude en zieke priesters
Oude priesters die de Mis vieren zonder gelovigen en die serieuze moeilijkheden zouden hebben met het zich eigen
maken van de nieuwe Misordo en de nieuwe teksten van het Romeinse missaal, wordt toegestaan (met de goedkeuring van de ordinarius) de riten en teksten te gebruiken van het Missale Romanum van
1962 (met de veranderingen van de decreten van 1965 en 1967).
1971: ?Agatha Christi Indult?
Op 6 juli 1971 verschijnt in het Londense dagblad The Times een artikel waarin door vooraanstaande mensen uit de culturele
wereld (o.a Vladimir Ashkenazy, Agatha Christi, Graham Greene, Yehudi Menuhin, Iris Murdoch) wordt verzocht ?om de rooms-katholieke Mis in haar traditionele vorm te bewaren?. Als reden wordt
gegeven dat deze ritus, met z?n ?prachtige Latijnse tekst?, vele uitingen van kunst heeft geïnspireerd. Het behoort om die reden tot de universele cultuur. De wens van deze kunsternaars,
die op zich geen kritiek op de vernieuwde Mis hadden, werd door paus Paulus VI ingewilligd. Hij stond persoonlijk, via kardinaal Heenan, op 5 november 1971 aan de ordinarii van Engeland en
Wales toe om aan bepaalde groepen van gelovigen, bij bijzondere gelegenheden, de toestemming te verlenen aan een Mis deel te nemen, die gevierd wordt volgens de riten en teksten van het vorige
Romeinse missaal, dat door de Ritencongregatie in 1965 gepubliceerd werd, met de veranderingen die in 1967 toegevoegd werden.
1972: Indult bij uitzondering
Op 16 juni 1972 antwoordt de Congregatie_voor_de_Eredienst positief op een verzoek van een Franse school voor Gregoriaanse zang om
éénmaal de Mis van de heilige Pius_V te mogen gebruiken. De Congregatie laat het aan (het pastoraal aanvoelen van) de bisschop over om dit indult voor één Mis te verlenen of
niet. Dit indult werd in 1974 weer ingetrokken.
Tijdens het pontificaat van Johannes_Paulus_II
1980: Enquête over de ?Tridentijnse Mis?
De Congregatie voor de Eredienst legt op aandringen van de paus de bisschoppen van de wereldkerk twee vragen over de
eucharistie voor. Eerst werd de bisschoppen gevraagd of er in hun diocees missen in het Latijn gecelebreerd worden. De tweede vraag ging over de Tridentijnse_Mis.
Het probleem van de ?Tridentijnse Mis? is volgens de antwoorden van de bisschoppen een probleem van een zeer kleine minderheid, die echter bijzonder actief en hoorbaar is. Deze minderheid is vooral te vinden in Europa, Amerika en Oceanië. Verschillende bisschoppen waarschuwen tegen het opnieuw toestaan van de ?Tridentijnse Mis?. Hierdoor zou de autoriteit van de Kerk aangetast worden. De Amerikaanse bisschoppen typeren de groep die de Tridentijnse liturgie wenst te vieren als mensen die op politiek, sociaal en religieus vlak hangen aan de nostalgie van het verleden. Volgens enkele bisschoppen is het verlangen naar de ?Tridentijnse Mis? een reactie op misbruiken en doorgeschoten experimenten in de liturgie.
De antwoorden op deze problematiek kunnen volgens de Congregatie voor de Eredienst als volgt samengevat worden:
(a) De overgrote meerderheid van de bisschoppen heeft deze problemen niet in het eigen diocees en biedt dan ook geen oplossing aan;
(b) Twaalf bisschoppen kennen de problematiek weliswaar niet in het eigen bisdom, maar ze menen dat het toestaan van de ?oude ritus? vrede onder de betreffende ontevreden groep zou kunnen
brengen;
(c) Vier bisschoppen die met dergelijke groepen problemen hebben, spreken zich uit voor een indult;
(d) Zes bisschoppen uit Groot-Brittannië zijn voor de handhaving van ?hun? indult van 1971;
(e) Een aanzienlijk deel van de bisschoppen met deze problemen in hun diocees is tegen het toestaan van de ?oude ritus?. Ze betwijfelen of zo?n indult vrede zou brengen. Eerder verwachten ze
verdeeldheid in de Kerk en een verlies aan autoriteit van de kerkelijke hiërarchie;
(f) Eén bisschop heeft alle priesters van zijn bisdom opgedragen de Mis te celebreren in het Latijn, volgens het missaal van Trente.
Het commentaar van de Congregatie voor de Eredienst wordt beëindigd met de volgende conclusie: ?Volgens de antwoorden van de bisschoppen doet de mentaliteit van betreffende groepen (...) vermoeden dat een eventuele concessie van de Tridentijnse Mis binnen verschillende kerkelijke groepen aanleiding zou geven voor minachting van de voorschriften van het tweede Vaticaans Concilie en van de heilige Vader, en dit zou een zware beschadiging van de gemeenschap en de eenheid van de Kerk betekenen.?
1982: Kleine groep curie-kardinalen bespreekt Tridentijnse Liturgie
Een kleine groep kardinalen onder leiding van kardinaal Ratzinger bespreekt de mogelijkheid
tot vrijgave van de Tridentijnse Liturgie. Men komt tot de suggestie (en daar blijft het bij) dat bij elke Mis die in het Latijn wordt opgedragen het 1962 missaal gebruikt mag worden.
Uiteindelijk zou het tot een synthese van de missaals uit 1962 en 1970-1975 moeten komen.
1984: Epistula ?Quattuor abhinc annos?
3 oktober 1984 verschijnt een Vaticaans document, getiteld: Epistula de usu Missalis Romani iuxta editionem
typicam anni MCMLXII ?Quattuor abhinc annos? (Brief over het gebruik van het Romeins Missaal van 1962 ?Na vier jaar), een brief van de Congregatie voor de Eredienst aan de voorzitters van
de Bisschoppenconferenties. In deze brief wordt het onder strikte voorwaarden aan diocesane bisschoppen toegestaan een indult te verstrekken op grond waarvan priesters en gelovigen de Mis
volgens het Missale Romanum in zijn uitgave van 1962 mogen vieren. De voorwaarden:
a) Het moet eenduidig en openlijk vaststaan dat betreffende priester en betreffende gelovigen op geen enkele wijze de positie van hen delen die de legitimiteit en orthodoxie
van het missaal in twijfel trekken dat in 1970 door paus Paulus VI is gepromulgeerd.
b) De viering dient uitsluitend voorbehouden te zijn aan hen die erom vragen; en wel in kerken en oratoria die de bisschop bepaalt (niet in parochiekerken, tenzij de bisschop dit in
uitzonderlijke gevallen toestaat) en op die dagen en onder die voorwaarden die door de bisschop zijn vastgesteld.
c) Een dergelijke viering geschiede volgens het missaal van 1962 en in het Latijn.
d) Er mag geen vermenging tussen de riten en teksten van beide missaals plaatsvinden.
e) Iedere bisschop die toestemming verleent, moet deze congregatie hierover informeren en een jaar na het verlenen van het indult over het resultaat hiervan berichten.
1986: Kardinalencommissie
De paus benoemt in december 1986 een commissie van negen curiekardinalen, die het functioneren van het indult van 1984 moeten
onderzoeken. Deze commissie schijnt tot de conclusie te zijn gekomen dat het indult in de praktijk weinig effect teweeg heeft gebracht. Om in deze situatie verandering te brengen zou zij met de
volgende aanbevelingen zijn gekomen:
1. In de liturgie van de Romeinse ritus moet de Latijnse taal de haar toekomende eer toebedeeld worden. De bisschoppen moeten ervoor zorgen dat in alle belangrijke plaatsen
van hun bisdommen op zon- en feestdagen minstens een Mis in de Latijnse taal gevierd wordt. Daarbij kunnen de lezingen ook in de volkstaal voorgedragen worden.
2. Bij hun ?privé-missen? kunnen de priesters zich altijd van de Latijnse taal bedienen.
3. Bij elke in het Latijn gevierde Mis -met of zonder volk- heeft de celebrant het recht vrij te kiezen tussen het Romeinse missaal van Paulus_VI (1970) en dat van Johannes XXIII (1962).
4. Kiest de celebrant het missaal van Paulus VI, dan moet hij zich aan diens rubrieken houden.
5. Kiest de celebrant het missaal van Johannes_XXIII, dan is hij aan diens rubrieken gebonden, maar hij mag bij de lezingen ofwel het Latijn of de volkstaal gebruiken van de prefaties,
proprium-gebeden en voorbeden van het Paulus VI-missaal.
6. De liturgische kalender wordt gekozen overeenkomstig het missaal dat gebruikt wordt.
1988: Motu proprio Ecclesia Dei adflicta van 2 juli 1988
Motu proprio, uitgegeven n.a.v. de onrechtmatige bisschopswijding door Mgr Lefebvre (30 juni
1988).
?Ten opzichte van alle katholieke gelovigen die zich verbonden voelen met vroegere vormen van liturgie en discipline verlang ik mijn wil te tonen om het hun gemakkelijk te maken zich in de kerkelijke communio in te voegen, door de noodzakelijke maatregelen te nemen waardoor respect voor hun rechtmatige verlangens gegarandeerd wordt... Ik decreteer het volgende: men moet overal de gevoelens respecteren van allen die zich verbonden voelen met de Latijnse liturgische Traditie door een ruime en genereuze toepassing van de richtlijnen die enige tijd geleden (nl. in 1984, MH) door de Apostolische Stoel gegeven zijn voor het gebruik van het Romeins Missaal volgens de editio typica van 1962? (5c; 6c).
?Er wordt een commissie ingesteld wier taak het is samen te werken met de dicasteriën van de Curie en met de betrokken kringen, met als doel het verschaffen van de
volledige kerkelijke communio van priesters, seminaristen, religieuze communiteiten of individuen die tot nu toe op verschillende wijze verbonden zijn met de gemeenschap die gesticht is door
aartsbisschop Lefebvre, maar verbonden willen blijven met de opvolger van Petrus in de katholieke Kerk terwijl ze hun spirituele en liturgische tradities behouden in het licht van het protocol
ondertekend op 5 mei door kardinaal Ratzinger en aartsbisschop Lefebvre? (nr. 6a).
Kardinaal Ratzinger over Lefebvrianen
Kardinaal Joseph Ratzinger, de latere paus Benedictus_XVI, hield op 13 juli 1988 in Santiago de Chile een toespraak tot de Chileense
bisschoppen. Daarin zei hij over de schismatische situatie waarin de volgelingen van mgr. Lefebvre verkeren: ?Een christen kan nooit, mag nooit, gelukkig zijn met een scheuring. Het is juist
een der fundamentele ontdekkingen van de theologie van de oecumene, dat schisma?s slechts kunnen plaatsvinden als bepaalde waarheden en zekere waarden van het christelijk geloof niet meer
worden beleefd in de Kerk. De waarheid, die aan de kant geschoven wordt, gaat dan een zelfstandig leven leiden. Om al deze redenen moeten wij deze zaak op de eerste plaats zien als een
gelegenheid tot gewetensonderzoek. Wij kunnen zulk een schisma zinloos maken door de binnenkerkelijke werkelijkheid te vernieuwen.?
1988-2002: Het aantal priesters, seminaristen, kloosters, gemeenschappen en lekengelovigen die zich bekennen tot de Tridentijnse liturgie groeit gestaag.
1996: Kardinaal Ratzingers boek 'Zout der Aarde'
Kardinaal Ratzinger zegt in zijn boek Zout der aarde (1996): ?Ik denk weliswaar dat men veel overvloediger de oude ritus aan al diegenen zou moeten gunnen die dat wensen. Ik zie
überhaupt niet in wat daar gevaarlijk of onacceptabel aan zou zijn. Een gemeenschap die plots als strikt verboden verklaart wat tot voor kort voor haar het heiligste en hoogste was en doet
voorkomen of het verlangen daarnaar iets onfatsoenlijks is, trekt zichzelf in twijfel. Maar een simpele terugkeer naar het oude zou geen oplossing zijn.?
2002: Campos, Brazilië
Toestemming wordt verleend aan de apostolische administratuur H. Joannes Maria Vianney in Campos, Brazilië (uit het voormalig
bisdom van Mgr. De Castro Mayer, medeconsecrator bij de wijdingen van 1988) om het zogeheten missaal van de H. Pius V als reguliere ritus te gebruiken. De status van de onrechtmatig gewijde
bisschop, een grote groep priesters, alsmede vele gelovigen, wordt hiermee gereguleerd.
24 mei 2003: Kardinaal Hoyos celebreert volgens het ?62 missaal in de Maria Maggiore basiliek te Rome in aanwezigheid van een grote groep gelovigen. De eerste
pontificale Mis in deze liturgische vorm in een der Romeinse basilieken sinds de invoering van de nieuwe Misorde.
Kardinaal Ratzinger gaat in 1990 voor in een pontificale mis volgens de Tridentijnse ritus op een traditionalistisch grootseminarie in Wigratzbad, Duitsland.
Tijdens het pontificaat van Benedictus XVI
19 april 2005: Ratzinger wordt paus
Kardinaal Ratzinger werd tot paus gekozen op 19 april 2005. In verschillende geschriften had hij al getoond affiniteit met de Tridentijnse liturgie te hebben. Bovendien had hij als
kardinaal diverse malen de mis volgens het missaal van Trente opgedragen.
29 augustus 2005: Ontmoeting tussen mgr. Fellay (de overste van de Pius_X broederschap) en paus Benedictus_XVI.
15 september 2005:
Media op internet (CWNews.com) berichten over een lezing, gehouden door historicus Eamonn Duffy. Duffy beweert dat het zeer
waarschijnlijk is dat paus Benedictus de restricties op het celebreren van de Tridentijnse liturgie op gaat heffen. Het geruchtencircus rondom een mogelijk indult vindt rond deze datum zijn
oorsprong.
26 september 2005:
Kardinaal Medina Estevez, oud-prefect van de Congregatie voor de Eredienst en lid van de Commissie Ecclesia Dei, zegt in een interview met
IMedia dat de paus spoedig stappen zou gaan zetten om de restricties op het celebreren van de ?oude ritus? op te heffen,
Oktober 2005: Bisschoppensynode over de Eucharistie.
Kardinaal Arinze verklaart dat de Tridentijnse liturgie geen item is tijdens deze synode. Enkele dagen
later spreekt kardinaal Hoyos de synode toe over de Tridentijnse kwestie en een mogelijke vrijgave van deze liturgie. Er is weinig respons. Bij de voorstellen, geformuleerd aan het einde van de
synode, wordt het onderwerp niet opgenomen. Een teleurstelling voor velen die ?iets verwacht hadden?.
22 december 2005: Toespraak paus gericht aan de Curie.
De paus bespreekt de zogenaamde ?hermeneutiek van de (dis-)continuïteit?. Vaticanum_II is 40 jaar geleden afgesloten. Soms zijn er breuklijnen te bespeuren alsof Vaticanum II een begin is,
en geen onderdeel van de Traditie. Deze toespraak wordt goed ontvangen in traditionalistische kringen. De Novus Ordo lijkt vaak een van die breuklijnen te zijn, zeker in de liturgische
praktijk.
13 februari 2006
Eerste consultatieronde van de paus met de hoofden van de verschillende Romeinse dicasteries. De bespreking is geheel gewijd aan de kwestie van de traditionalisten, waarbij zowel liturgische
als juridische zaken aan de orde komen.
23 maart 2006
Ontmoeting met de kardinalen die bijeen zijn gekomen voor het consistorie (24 maart). Een van de onderwerpen: de kwestie Lefebvre / Pius X
Broederschap en de vernieuwing van de liturgie.
30 maart 2006: Voor het eerst wordt er in serieuze media (het Spaanse ACIPrensa) gespeculeerd over een mogelijke vrijgave van de Tridentijnse Liturgie.
6 april 2006: De Franse krant La Croix spreekt over een mogelijk Motu Proprio, een Romeins document, door de paus ?uit eigen beweging? geschreven, en dus niet uitgevaardigd door bijvoorbeeld de Congregatie voor de Eredienst.
7 april 2006: Tweede ontmoeting paus ? hoofden dicasteries. Onderwerp onbekend. Geruchten in de media wijzen op een spoedige vrijgave van het ?62 missaal.
13 april 2006: Witte_Donderdag. Velen verwachten vandaag de publicatie van een document, waar al zolang naar is uitgezien. Anderen zijn sceptisch: ingewijde vaticanisten schijnen van niets te weten. Witte Donderdag gaat voorbij zonder nieuws op dit gebied, een stilte die maanden zal gaan duren...
8 september 2006: Oprichting Instituut ?Le Bon Pasteur? door de Congregatie voor de Clerus en de Commisie Ecclesia Dei. Het Instituut bevindt zich in Bordeaux en bestaat uit voormalige priesters en seminaristen van de Pius X Broederschap. Gecelebreerd wordt uitsluitend middels het ?62 missaal.
11 oktober 2006: Italiaanse media melden een spoedige vrijgave van het ?62 missaal, nog voor het einde van het jaar (A. Tornielli, Il Giornale). Verklaard zou worden dat de zgn. Ritus volgens het missaal van Sint Pius V nooit afgeschaft is, en voortaan naast de vernieuwde ritus zou bestaan als ?buitengewone ritus?.
12 oktober 2006: De Italiaanse Bisschoppenconferentie publiceert op haar website het bericht dat ?spoedig een Motu Proprio over de Latijnse Mis volgens het oude missaal van Sint Pius V gepubliceerd zal worden?.
4 november 2006: Kardinaal Ricard (hoofd Franse bisschoppenconferentie en lid van de Pauselijke Commissie Ecclesia Dei) deelt aan de bisschoppenconferentie mee dat het motu proprio nog niet is ondertekend. Er zullen volgens hem nog consultatieronden volgen. Ook de Franse bisschoppen kunnen hun zorgen, vragen en suggesties nog indienen, aldus Ricard. In Frankrijk was inmiddels grote beroering ontstaan over de verwachte vrijgave van de oude liturgie. Bisschoppen en priesters tekenden petities om te waarschuwen tegen deze stap.
29 november 2006: Het aartsbisdom Genua publiceert een verklaring op zijn website: ?De Mis van Sint Pius V is niet afgeschaft door Vaticanum II. Het is aan de paus om beslissingen te nemen die betrekking hebben op het liturgisch leven.?
12 december 2006: De Commissie Ecclesia Dei komt voltallig bijeen. Na afloop verklaart kardinaal Medina Estevez dat het Motu Proprio door de Commissie is besproken en er enkele wijzigingen zijn aanbevolen die door kardinaal Hoyos zullen worden verwerkt. Hierna zal het document aan de paus ter goedkeuring en ondertekening worden aangeboden.
13 december 2006: A. Tornielli van het dagblad Il Giornale duidt aan dat er tijdens de zitting van 12 december twee zaken zijn besproken: het motu proprio en het juridisch ?framework? waarbinnen aanhangers van de Pius X Broederschap weer in volledige eenheid met de Kerk zouden kunnen leven. Het motu proprio zou het aan alle priesters toestaan het ?62 missaal te gebruiken als buitengewone ritus. Het is niet langer aan de bisschop om toestemming te verlenen, maar wel om de verschillende vieringen te reguleren.
16 december 2006: Franse en Italiaanse intellectuelen ondersteunen in open brieven in respectievelijk Le Figaro en Il Foglio het voornemen van de paus de traditionele liturgie weer vrij te geven. Petities uit andere landen volgen.
13 maart 2007: Post-synodale Apostolische Exhortatie Sacramentum Caritatis. Geen ?oude ritus nieuws?.
31 maart 2007: Kardinaal Bertone bevestigt in een interview met Le Figaro dat een motu proprio aangaande de Tridentijnse liturgie gepubliceerd zal worden. De paus zelf zal aan gelovigen en bisschoppen uitleggen wat zijn visie is op de plaats van deze liturgische vorm.
20 april 2007: De Amerikaanse Vatican watcher John Allen maakt in zijn column bekend dat ook kardinaal Kasper het bestaan van het motu proprio bevestigd heeft, en wel in een briefwisseling met leden van de internationale raad van christenen en joden (dd 3 april 2007). Zij hadden hun zorgen kenbaar gemaakt met betrekking tot het vrijgeven van het missaal van 1962. In dit missaal zouden diverse gebeden zijn opgenomen die kwetsend voor de joden zijn. Kardinaal Kasper schrijft echter: ?De beslissing die genomen is, kan nu niet meer veranderd worden?.
16 mei 2007: Kardinaal Castillon Hoyos, voorzitter van Ecclesia Dei spreekt met de Latijns-Amerikaanse Bisschoppenconferentie (CELAM) over het werk en de toekomst van zijn Commissie. Hij zegt: ?De Heilige Vader heeft de intentie om de gehele Kerk de mogelijkheid te bieden om zowel de Heilige Mis als de overige sacramenten te celebreren volgens de liturgische boeken die gepromulgeerd zijn door de zalige paus Johannes XXIII in 1962. Voor deze liturgie (die nooit is afgeschaft, en die, zoals gezegd, beschouwd wordt als een schat) bestaat vandaag de dag een nieuwe en hernieuwde interesse. Daarom denkt de Heilige Vader dat de tijd aangebroken is om (zoals de Kardinalencommissie het in 1986 had geadviseerd) deze liturgie, als buitengewone vorm van de ene Romeinse ritus, weer toegankelijk te maken. ?
Ook geeft de kardinaal enkele interessante cijfers:
?Tot nu toe staan er verschillende, over de hele wereld verspreide, communiteiten onder het gezag van Ecclesia Dei: 300 priesters, 79 mannelijke religieuzen, 300 vrouwelijke religieuzen, 200 seminaristen en honderdduizenden gelovigen. Het is opvallend dat de interesse van jonge mensen in Frankrijk, de VS, Brazilië, Italië, Scandinavië, Australië en China aan het toenemen is. Met de terugkeer van Campos is de band van 50 priesters, ongeveer 50 seminaristen, 100 religieuzen en 25.000 gelovigen met de Kerk hersteld.?
?De groep Lefevristen bestaat nu uit vier bisschoppen, gewijd door Mgr Lefebvre, 500 priesters en 600.000 gelovigen. Verbonden met deze groep zijn verschillende kloosters en enkele mannelijke en vrouwelijke religieuze groepen. Ze hebben parochies (priorijen), seminaries en associaties. De groep is aanwezig in 26 landen.?
3 juni 2007: Kardinaal Bertone bevestigt in een interview met Avvenire dat het Motu Proprio spoedig zal verschijnen en gepaard zal gaan met een begeleidingsbrief van de paus.
14 juni 2007: De perschef van de Heilige Stoel, pater Lombardi, verklaart tegenover Kath.net dat het Motu Proprio zeker zal verschijnen, de exacte datum is nog onbekend. Diverse websites berichten over een verschijningsdatum die ligt voor het begin van de vakantie van de paus (9 juli).
27 juni 2007: Die Welt (Paul Badde) en Kath.net berichten dat deze dag het motu proprio alsmede een begeleidend schrijven is overhandigd aan vertegenwoordigers van diverse bisschoppenconferenties. De overhandiging vond plaats tijdens een ontmoeting met kardinaal Bertone. Paus Benedictus maakte later zijn opwachting en ging met de aanwezigen in gesprek. Als verschijningsdatum wordt 7 juli genoemd.
28 juni 2007: Het Dagelijks Bulletin van de Heilige Stoel doet verslag van de ontmoeting die gisteren heeft plaatsgevonden. De paus heeft ongeveer een uur gesproken met de aanwezigen. Het motu proprio zal aan alle bisschoppen worden toegezonden en binnen enkele dagen verschijnen. Dan wordt ook duidelijk wanneer het document van kracht wordt.
7 juli 2007: de paus publiceert zijn motu_proprio Summorum Pontificum.
